ว่าที่ร้อยตรี สมชาติ เตชถาวรเจริญ หารือกรณีปิดเหมืองทองอัคราตามคำสั่ง คสช. ที่ 72/2559 ซึ่งก่อให้เกิดผลกระทบต่อชุมชนและนำไปสู่ข้อพิพาทอนุญาโตตุลาการระหว่างบริษัทคิงส์เกตกับรัฐบาลไทย พร้อมตั้งคำถามถึงความโปร่งใสในการมีส่วนร่วมของประชาชน การชดใช้ค่าเสียหาย ความรับผิดของรัฐ ค่าใช้จ่ายทนายความจากภาษีประชาชน และการขอเลื่อนอ่านคำชี้ขาดซ้ำหลายครั้ง โดยเรียกร้องให้รัฐบาลชี้แจงและพิจารณาการเจรจาข้อตกลงระงับคดีเพื่อยุติปัญหา
ขอบคุณครับ ท่านประธาน ผม ว่าที่ร้อยตรี สมชาติ เตชถาวรเจริญ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดภูเก็ต พรรคประชาชน เขต ๑ และในฐานะกรรมาธิการ ท่านประธานครับ คำสั่ง คสช. ที่ ๗๒/๒๕๕๙ เมื่อในอดีตนะครับ อดีตนายกรัฐมนตรี พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา และ ท่านเป็นอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมในขณะนั้นได้เคยกล่าวกลางสภาผู้แทนราษฎร แห่งนี้ว่ากรณีเกิดความเสียหายการปิดเหมืองแร่จะขอรับผิดชอบด้วยตัวเอง ตั้งแต่มีคำสั่ง คสช. ที่ ๗๒/๒๕๕๙ เหมืองทองที่รับผลกระทบและมีการฟ้องร้องดำเนินคดีต่อรัฐบาลไทย ก็คือเหมืองทองอัครา ซึ่งมีบริษัท คิงส์เกต คอนโซลิเดเต็ด ลิมิเต็ด เป็นผู้ถือหุ้น ที่ดินประกอบ ไปด้วยพื้นที่จำนวน ๓,๗๑๔ ไร่ ครอบคลุม ๓ จังหวัด ได้แก่ เพชรบูรณ์ พิจิตรและพิษณุโลก ท่านประธานและเพื่อนสมาชิกครับ จากคำสั่ง คสช. นี้เองเหมืองทองอัคราปิดตัวไปเป็น ระยะเวลา ๖ ปี ๒ เดือน ๑๙ วัน และกลับมาเปิดใหม่อีกครั้งหนึ่งในวันที่ ๒๓ มีนาคม ๒๕๖๖ ก่อนปิดเหมืองมีการตรวจพบสารโลหะหนักไม่ว่าจะเป็นไซยาไนด์ สารหนู แมงกานีส ปรอท ส่งผลกระทบต่อระบบทางเดินหายใจ ซึ่งต่อมามีการตั้งกองทุน ๓ จังหวัด เพชรบูรณ์ พิจิตร และพิษณุโลก วันที่ ๒๕ เมษายน ๒๕๖๗ ที่ผ่านมา ผมได้มีโอกาสลงพื้นที่ไปเหมืองทองอัครา พร้อมด้วยท่านประธานคณะกรรมาธิการการที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ท่านพูนศักดิ์ จันทร์จำปี โดยมีผู้แทนจากเหมืองทองอัคราเข้าชี้แจงถึงกระบวนการ อนุญาโตตุลาการ ซึ่งเดี๋ยวผมจะอธิบายว่ามันมีที่มาอย่างไร ซึ่งหลังจากที่มีการปิดเหมือง บริษัท คิงส์เกต คอนโซลิเดเต็ด ลิมิเต็ด ได้ยื่นข้อเสนอ ได้ยื่นข้อพิพาทเข้าสู่กระบวนการ อนุญาโตตุลาการ โดยกล่าวหาว่ารัฐบาลไทยไปละเมิดข้อตกลงการค้าเสรีไทย-ออสเตรเลีย หรือที่เรียกว่า Thailand-Australia Free Trade Agreement หรือ TAFTA โดยอ้างว่า ได้รับผลกระทบจากคำสั่ง คสช. ฉบับนี้ และการเจรจาข้อพิพาทก็ไปทำการเจรจากันผ่าน กระบวนการอนุญาโตตุลาการที่ประเทศสิงคโปร์ และในขณะที่ผมลงพื้นที่เหมืองทองอัครา ในปีที่แล้วก็ได้รับทราบข้อมูลจากประชาชนที่เข้ามาร่วมสังเกตการณ์ด้วยในวันดังกล่าว ประชาชนก็ได้ร้องเรียนผ่านมายังตัวผมและคณะกรรมาธิการที่ดินในวันดังกล่าวว่าประชาชน ไม่ได้มีส่วนร่วมในการจัดทำ EIA หรือ EHIA เลย ซึ่งสวนทางกับข้อมูลที่เมืองทองอัครายืนยัน ว่ามีการจัดทำรายงานโดยมีประชาชนในรัศมี ๕ กิโลเมตร ไม่น้อยกว่า ๑,๐๐๐ คน เข้ามาร่วมการทำประชาคมหรือประชาพิจารณ์ดังกล่าวด้วย มีการจัดสรรงบประมาณพัฒนา ชุมชนร้อยละ ๐.๑ ของมูลค่าทองที่ได้ในขณะปี ๒๕๖๖ มี ๒ กองทุนรวมกันไม่น้อยกว่า ๒๐ ล้านบาท นอกจากนี้พี่น้องประชาชนยังได้เรียกร้องผ่านคณะกรรมาธิการที่ดิน ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมว่าเหมืองแร่ไม่มีแผนกันชน ทำให้หมู่บ้านที่ปิดเหมืองแร่ ต้องกลายเป็นที่รกร้างว่างเปล่าจนนำไปสู่การล่มสลายของชุมชนและในระหว่างที่ปิดเหมือง ตลอดระยะเวลา ๖ ปีที่ผ่านมาก็ไม่มีการฟื้นฟูใด ๆ เลย นอกจากนี้ยังได้รับการร้องเรียนจาก พี่น้องประชาชนว่ามีเสียงรบกวนจากเครื่องจักร โดยเฉพาะในเวลากลางคืน จนเป็นที่มา ต่อข้อเรียกร้องของประชาชนว่าขอให้งดทำเหมืองตอนเวลากลางคืนได้หรือไม่ ประกอบกับ มีมลภาวะ มีมลพิษฝุ่น เวลาระเบิดเหมืองจะไม่มีการควบคุมฝุ่นทำให้พี่น้องประชาชนได้รับ ความเดือดร้อนเช่นเดียวกัน ในขณะที่เหมืองทองอัคราจ่ายค่าภาคหลวงที่อัตราก้าวหน้า ๓๑๐ บาท ต่อ ๑ กรัม ซึ่งจริง ๆ แล้วบริษัทเหมืองทองอัคราต้องจ่ายเงินสมทบไม่น้อยกว่า ร้อยละ ๕ ของค่าภาคหลวงและไม่น้อยกว่าปีละ ๑๕ ล้านบาท ภายใต้กองทุนพัฒนาหมู่บ้าน รอบพื้นที่เหมืองทองอัครา จวบจนถึงวันนี้กระบวนการอนุญาโตตุลาการได้มีการเสนอ ข้อเท็จจริงจากผู้ยื่นข้อพิพาทและรัฐบาลไทยเสร็จสิ้นเป็นที่เรียบร้อยแล้ว เหลือเพียงแต่อะไร เหลือเพียงแต่รอให้อนุญาโตตุลาการอ่านคำชี้ขาดเท่านั้นเอง เกิดอะไรขึ้นครับ ปรากฏว่า รัฐบาลไทยมีการขอเลื่อนอ่านคำชี้ขาดออกไปแล้วจำนวนทั้งสิ้น ๖ ครั้งด้วยกัน และผู้ที่ ขอเลื่อนก็คือฝ่ายเรา ฝ่ายรัฐบาลไทย คำถามที่สังคมตั้งคำถามคือเหตุใดต้องขอเลื่อน และสุดท้ายหากคำชี้ขาดที่รัฐบาลไทยต้องชดใช้ใครจะเป็นผู้ออกมาชดใช้ความเสียหาย ที่เกิดขึ้น การยกเลิกคำสั่งฉบับนี้จะถือเป็นการยกเว้นความรับผิดของรัฐบาลในยุคสมัย คสช. หรือไม่ รวมถึงยกเว้นความรับผิดของหน่วยงานที่ออกคำสั่งอนุญาตให้ปิดเหมืองหรือไม่ ประเทศไทยต้องเสียค่าว่าจ้างทนายความแก้ต่างในชั้นอนุญาโตตุลาการไปแล้วเป็นเงินกี่บาท โดยกระทรวงอุตสาหกรรมไปว่าจ้างบริษัทที่ปรึกษากฎหมาย Arnold & Porter Kaye Scholer หรือ APKS เงินเหล่านี้คือเงินภาษีของพี่น้องประชาชน ทำไมเราจึงไม่สามารถ หาข้อยุติหรือทำข้อตกลงหรือที่เรียกว่า Settlement Agreement กับบริษัท คิงส์เกต ได้และให้บริษัท คิงส์เกต ถอนข้อพิพาทออกจากอนุญาโตตุลาการเสีย ก็เพราะว่าอะไรครับ ก็เพราะว่าวันนี้เหมืองทองมันกลับมาเปิดอีกเป็นที่เรียบร้อยแล้วตั้งแต่วันที่ ๒๓ มีนาคม ๒๕๖๖ ที่ผ่านมา นับตั้งแต่ปิดตัวปี ๖ ปี ๒ เดือน ๑๙ วัน จากคำสั่งนี้การที่เราขอเลื่อนอ่าน คำชี้ขาดเราได้หรือเราประโยชน์อะไร อย่างไร ถ้าสุดท้ายเราไม่สามารถบรรลุข้อตกลงกับ คิงส์เกตได้ ความเสียหายที่เกิดขึ้นจะมากน้อยเพียงใด แล้วที่ผ่านมาการปล่อยมลพิษของ เหมืองทองอัครา รัฐบาลไทยได้ดำเนินการหรือดำเนินคดีกับเหมืองทองอัคราไปแล้วผลเป็น อย่างไร ผู้ที่มาชี้แจงต่อคณะกรรมาธิการของเรา สำนักงานอัยการมาชี้แจงว่าอะไรครับ พอเราคุยกันว่าเราต้องการที่จะยกเลิกคำสั่งนี้ มีแต่คำชี้แจงว่าที่ปรึกษากฎหมายแนะนำมาว่า เกรงว่าอาจจะส่งผลกระทบต่อรูปคดี เพียงแค่นั้นเองครับ ท่านประธานครับ หากวันนี้ เหมืองทองอัคราไม่มีการปรับปรุงในเรื่องของคุณภาพสิ่งแวดล้อม ไม่ว่าจะเป็นมลภาวะ ทางกลิ่น ทางฝุ่น ทางโลหะหนักนะครับ รวมถึงการจัดตั้งกองทุนแล้วกองทุนดังกล่าวได้มีการไปดูแลพี่น้องประชาชนในรัศมี ๕ กิโลเมตรหรือไม่ อย่างไร และที่สำคัญคืออะไรครับ การกลับมาเปิดเหมืองใหม่อีกครั้งหนึ่ง ๒๓ มีนาคม ๒๕๖๖ ที่ผ่านมา ได้ทำ EIA หรือ EHIA อีกครั้งหรือไม่ ฉะนั้นแล้วผมในฐานะ กรรมาธิการเสียงข้างน้อยจึงไม่เห็นด้วยที่จะให้คงคำสั่ง คสช. ที่ ๗๒/๒๕๕๙ ขอสรุปด้วย เหตุผลดังต่อไปนี้ครับว่ารัฐบาลไทยได้อนุญาตให้เหมืองทองอัครากลับมาเปิดอีกครั้งหนึ่งเป็น ที่เรียบร้อยแล้ว ด้วยประทานบัตร ๒๕๕๒๘/๑๔๗๑๔ ๒๖๙๑๐/๑๕๓๖๕ ๖๙๑๑/๑๕๓๖๖ และ ๒๖๙๑๒/๑๕๓๖๗ เป็นระยะเวลา ๑๐ ปี หากเราดูคำสั่ง ๗๒/๒๕๕๙ ในข้อ ๖ ซึ่งระบุ ไว้ว่าอย่างไรครับ ผู้ที่รับแต่งตั้งหรือมอบหมายให้ปฏิบัติหน้าที่ตามคำสั่งนี้ที่ได้กระทำไปตาม อำนาจหน้าที่โดยสุจริตไม่ได้ปฏิบัติหน้าที่เกินอันสมควรแก่เหตุย่อมได้รับความคุ้มครองและ ไม่ต้องรับผิดทั้งทางแพ่งและทางอาญาหรือทางวินัย แต่ไม่ตัดสิทธิผู้ได้รับความเสียหาย ที่เรียกร้องค่าเสียหายจากทางราชการตามกฎหมายว่าด้วยความผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ ตรงนี้หรือเปล่าที่กรรมาธิการเสียงข้างมากจึงเห็นควรให้คงคำสั่งนี้ไว้ สุดท้ายแล้วครับ ท่านประธานครับ ในเมื่อรัฐบาลไทยผมย้ำอีกครั้งนะครับ เมื่อรัฐบาลไทยได้อนุญาตให้ เหมืองทองอัครากลับมาเปิดเหมืองอีกครั้งหนึ่งเป็นที่เรียบร้อยแล้ว ประกอบกับได้มีการ นำเสนอข้อเท็จจริงให้แก่อนุญาโตตุลาการที่ประเทศสิงคโปร์ทั้งหมดจากทั้ง ๒ ฝ่ายเป็นที่ เรียบร้อยแล้ว เหลือแต่เพียงการรออ่านคำชี้ขาดเท่านั้นเอง กระผมจึงไม่สามารถที่จะทำ ความเข้าใจได้เลยว่าวันนี้เราจะคงคำสั่งนี้ไปเพื่ออะไร และเพื่อใคร ผมในฐานะกรรมาธิการ เสียงข้างน้อยจึงมีความเห็นให้กำหนดยกเลิกคำสั่ง คสช. ๗๒/๒๕๕๙ ไว้ในบัญชีท้าย ร่างพระราชบัญญัติโดยให้มีผลยกเลิกทันทีที่ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ขอบคุณครับ