ถวิลวดี สนับสนุนปฏิรูปอีไอเอ เปิดข้อมูล-เน้นธรรมาภิบาล-มีส่วนร่วมท้องถิ่น

กราบเรียนท่านประธานที่เคารพ ดิฉัน ถวิลวดี บุรีกุล สมาชิก หมายเลข ๐๖๑ ดิฉันต้องขอขอบคุณคณะกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ด้านสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อมที่ได้นําเสนอเรื่องนี้ ซึ่งถือว่าเป็นเรื่องที่อยู่ในวาระปฏิรูป ที่ สปช. ชุดที่แล้วได้เสนอไว้ แล้วก็พยายามที่จะนํามาขับเคลื่อนให้เป็นผล สิ่งที่ท่านเสนอ จริง ๆ แล้วน่าจะเกิดขึ้นตั้งนานแล้วนะคะ เพราะว่าไม่ใช่เรื่องใหม่เลยสําหรับในสากลโลก ดิฉันคิดว่าเรื่องอีไอเอ (EIA) ก็เป็นเรื่องที่จะต้องปฏิรูปเยอะมาก แล้วก็ต้องขอบคุณที่ เอามาเสนอในวันนี้ แล้วก็ที่สําคัญยิ่งขึ้นกว่าอีไอเอ (EIA) ก็คือเอสอีเอ (SEA) ที่ท่านเสนอนั้น ดิฉันคิดว่ามันจําเป็นแล้วที่ประเทศไทยจะต้องมีเอสอีเอ (SEA) เสียที แล้วคนที่จะต้องทํา ตรงนี้ก็คือรัฐบาลที่จะต้องวางแผนให้ได้ แล้วถ้าทําไม่ได้ดิฉันคิดว่าเราไม่ต้องพัฒนาอะไร ได้เลย เพราะว่าก็จะเกิดปัญหาในเรื่องของการพัฒนา แล้วก็การทํานโยบายก็จะมีปัญหา เพราะไม่รู้ว่าจะทําอะไรได้ เมื่อไร อย่างไร และผู้ประกอบการก็คงจะประสบปัญหา ในเรื่องของการทําโครงการแล้วก็อีไอเอ (EIA) ไม่ผ่านนะคะ แล้วไม่จําเป็นที่อีไอเอ (EIA) จะต้องผ่านทุกครั้ง ดิฉันคิดว่าขึ้นอยู่กับประเด็น ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลาย ๆ อย่าง เพราะฉะนั้น เอสอีเอ (SEA) ก็เป็นกรอบการพัฒนาในเรื่องของการกําหนดนโยบายของรัฐ เพื่อจะได้รู้ว่า ประเทศจะเดินทางไปทางไหน ถ้าพูดง่าย ๆ ดิฉันคิดว่าให้ชาวบ้านเข้าใจง่ายก็คือขีดจํากัด ความเจริญของบ้านนี้เมืองนี้มีแค่ไหน เพราะว่าขืนปล่อยไปเรื่อย ๆ ระบบนิเวศก็เสียหาย เพราะฉะนั้นตรงนี้ก็จะเป็นตัวกํากับ ซึ่งท่านก็วางแผนไว้ดีแล้ว และหลายประเทศเขาก็ทํา อย่างนั้น ดิฉันคิดว่าตรงนั้นแหละที่สําคัญที่สุด เพราะฉะนั้นเมื่อจะมีโครงการอะไร แล้วถ้าจะต้องทําอีไอเอ (EIA) ก็ต้องไปแมตช์ (Match) หรือว่าสอดคล้องกับเอสอีเอ (SEA) ตัวนั้น ที่สําคัญที่สุดก็คือท้องถิ่นก็จะได้ใช้เป็นบริบท ใช้เป็นแนวในการที่จะวางแผน การพัฒนาพื้นที่ของเขา หรือจะอนุมัติ อนุญาตโครงการได้ มิฉะนั้นก็ปล่อยไปเรื่อย ๆ เพราะฉะนั้นดิฉันก็ขอสนับสนุนเป็นอย่างมากสําหรับเรื่องของความพยายามของกรรมาธิการ ชุดนี้ที่จะผลักดันเรื่องนี้ เพราะว่ามันเป็นเรื่องของการสื่อสาร เป็นเรื่องของการให้รู้ว่า เราจะต้องเติบโตไปมากน้อยแค่ไหน ขีดจํากัดมีมากน้อยแค่ไหน สร้างโน่นสร้างนี่ สุดท้ายก็ไปแย่งทรัพยากรของประชาชน และในที่สุดเราก็จะอนุมัติ อนุญาตโครงการที่สร้าง ความร่ํารวยให้กับปัจเจกชน หรือกลุ่มคน หรือนิติบุคคลที่ใช้ต้นทุนของทรัพยากรส่วนรวม ซึ่งที่ผ่านมาก็มักจะเป็นอย่างนั้นนะคะ ดิฉันคิดว่าถึงเวลาแล้วที่จะต้องหันกลับมาดูตรงนี้ มันเป็นเรื่องของคุณภาพชีวิตที่คนเราจะต้องอยู่ร่วมกัน

นอกจากนี้ประเด็นที่สําคัญที่ดิฉันอยากจะเสนออีกเรื่องหนึ่งก็คือความสําคัญ ของอีไอเอ (EIA) เรื่องนี้เป็นเรื่องที่สําคัญมาก สิ่งที่ดิฉันพบว่าควรจะต้องปฏิรูปก็คือ ในระดับท้องถิ่นที่กระจายอํานาจ กระจายบทบาท กระจายสิ่งที่จะต้องให้เขาดูแลตัวเอง ในหลาย ๆ โครงการ แต่ดิฉันยังดูว่าศักยภาพมีปัญหา ท้องถิ่นอาจจะมีปัญหาในเรื่องของความเข้าใจเรื่องของอีไอเอ (EIA) ที่สําคัญคือเรื่องของ มิทิเกชันแพลน (Mitigation Plan) คือแผนลดผลกระทบ ดิฉันไม่เห็นว่ามีใครเอาอีไอเอ (EIA) มานั่งดูว่าโครงการนี้ได้บอกไว้ว่าจะลดผลกระทบอย่างไร แล้วสุดท้ายได้ดําเนินการตามนั้น หรือไม่ โดยเฉพาะโครงการที่อยู่อาศัยทั้งหลายหรือแม้กระทั่งนิคมอุตสาหกรรม ถามว่า ใครจะเป็นคนคอยไปตรวจสอบ เพราะฉะนั้นการพัฒนาศักยภาพของภาคประชาชน ให้เข้ามามีส่วนร่วมก็มีความสําคัญ และท้องถิ่นก็ต้องมีความสําคัญในตัวเองอยู่แล้วว่าตัวเอง จะต้องเดินหน้าไปเที่ยวตรวจสอบไว้เพราะไม่ให้เกิดปัญหาในอนาคต ตรงนี้คือวีกพอยต์ (Weak Point) ดิฉันคิดว่าจะต้องหาทางทําอย่างไรที่จะให้เกิดการปฏิรูปในเรื่องของระบบ ตรวจสอบนั้นให้ได้

นอกจากนี้อีกประเด็นหนึ่งคือเรื่องของธรรมาภิบาลในการจัดทําอีไอเอ (EIA) ดิฉันเห็นด้วยกับท่าน สปท. วันชัยเมื่อกี้นี้ในเรื่องของธรรมาภิบาล เรื่องของความโปร่งใส ในการอนุมัติ อนุญาต ดิฉันต้องยอมรับว่าครั้งหนึ่งดิฉันเคยเป็น คชก. แล้วโครงการที่ผ่านตา ดิฉันก็ไม่ได้ผ่านง่าย ๆ เพราะว่าถ้าทํามาแบบชุ่ย ๆ หรือว่าคอนซัลต์ (Consult) ที่ไม่ได้มี สํานึกรับผิดชอบในเรื่องของการทํางานของตัว เพราะบางทีก็ก๊อปปี้ ๆ แล้วก็ใส่อะไร เข้ามา หรือบางทีเราก็ดูไม่หมดอะไรอย่างนี้ เพราะฉะนั้นเมื่อไปดูอีกทีดิฉันเห็นโครงการ หลายโครงการที่ผ่านมาบอกว่าตรงนี้จะมีพื้นที่สีเขียว ตรงนั้นจะเป็นโน่นเป็นนี่ แต่สุดท้ายก็ไม่เห็นมี เพราะฉะนั้นแสดงว่าก็สักแต่ทํา หรือว่าการตรวจก็อาจจะมีปัญหา เพราะฉะนั้นจะทําอย่างไร

นอกจากนี้อีกเรื่องหนึ่งที่ดิฉันอยากจะฝาก การปฏิรูปที่จะทําให้ข้อมูล ข่าวสารเกี่ยวกับอีไอเอ (EIA) เผยแพร่สู่ประชาชนโดยเป็นปกติวิสัยจะทําอย่างไรที่จะให้ ประชาชนเข้าถึงได้เลยไม่ต้องขอ เดินเข้าไปบอกฉันจะดูอีไอเอ (EIA) โครงการนี้ เปิดดูได้ โดยง่ายไหม และนอกจากนี้ไม่ต้องรอผ่านคณะกรรมการถึงจะเปิดเผยนะคะ ดิฉันคิดว่า เป็นข้อมูลที่ต้องเปิดเผยสู่ประชาชน ประชาชนควรจะรู้ว่าข้างบ้านของเขาจะมีโรงงานอะไร และมีสารพิษอะไร แล้วจะเกิดปัญหาอะไรขึ้น อีก ๓๐ ปีถ้าอยู่ตรงนี้จะเป็นมะเร็งแน่นอน อะไรอย่างนี้นะคะ เพราะเขาจะได้วางแผนชีวิตของเขาได้ ไม่ใช่ว่าต้องไปทําเรื่อง ผ่านคณะกรรมการข้อมูลข่าวสาร พอขอไปแล้วไม่มีใครให้เลยสักคนเดียว ต้องมานั่งตีความ กันอีกว่าอันนี้ให้ได้หรือไม่ได้ เพราะว่าเป็นข้อมูลของเอกชนกลัวจะเป็นการเปิดเผยข้อมูล ความลับทางการค้าอะไรอย่างนี้นะคะ ดิฉันคิดว่าตรงนี้ก็ต้องมานั่งพิจารณากันอีกทีหนึ่งว่า จะทําอย่างไร เพราะว่าบางทีเราเดินผ่านไปเราไม่รู้เลยว่าโรงงานนี้มันอะไร อะไรอย่างนี้

และที่สําคัญสุดท้ายที่ดิฉันอยากจะปิดท้ายก็คือเรื่องของธรรมาภิบาล ที่จะต้องทําอีไอเอ (EIA) และเอชไอเอ (HIA) ด้วยสําหรับโครงการที่มีผลกระทบอย่างรุนแรง ดิฉันคิดว่าสิ่งที่สําคัญต่อเนื่องจากจากอีไอเอ (EIA) เอชไอเอ (HIA) ก็คือซีไอเอ (CIA) คือ ถ้าไม่ทํามิทิเกชันแพลน (Mitigation Plan) ให้ดี หรือว่าอนุมัติ อนุญาตแบบง่าย ๆ ชุ่ย ๆ แล้วก็ไม่ได้มีเอสอีเอ (SEA) ขึ้นมาสักทีนี่นะคะ สุดท้ายสิ่งที่เกิดก็คือคอนฟลิกต์ อิมแพกต์ แอสเซสเมนต์ (Conflict Impact Assessment) ที่เราไม่ได้ประเมินมันจะเกิดมูลค่ามหาศาล แล้วก็สุดท้ายโครงการที่พิจารณาไปแล้วก็จะเดินหน้าไม่ได้ เพราะว่าผลกระทบ ที่เกิดขึ้นจากความขัดแย้งอันเนื่องมาจากการอนุมัติ อนุญาตโครงการที่ไม่ได้มีกระบวนการ มีส่วนร่วมของประชาชน แล้วก็ไม่ได้ดูศักยภาพของพื้นที่ว่ามีความเป็นไปได้หรือไม่ และสุดท้ายมันสวนทางกับวัฒนธรรมของพื้นที่ ดิฉันคิดว่าตรงนี้สําคัญมาก เราละเลยเรื่องนี้ มานานแล้ว ก็ขอฝากท่านเลขาธิการ สผ. ไว้ตรงนี้ในฐานะท่านเป็นกรรมาธิการด้วยนะคะ ขอบพระคุณค่ะ