ขวัญชัย หารือด่วนร่างมาตรฐานยางพารา-ไม้ยาง หวังเข้าตลาดโลก

กราบเรียนท่านประธานครับ ผม ขวัญชัย ดวงสถาพร สมาชิกสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ หมายเลข ๑๔ ก่อนอื่นต้องขอกราบ ขอบพระคุณท่านกรรมาธิการที่ได้กรุณานําเสนอการปฏิรูปเรื่องที่สําคัญต่อชีวิตมนุษย์ จริง ๆ ในเรื่องนี้โดยส่วนตัวผมเองนั้นมีความเคารพท่านประธานอนุกรรมาธิการ ท่านศาสตราจารย์ธรรมศักดิ์อยู่แล้ว อาจารย์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งท่านมีความคิด ที่ชี้ให้เห็นถึงเหตุผลว่าทําไมเราต้องปฏิรูปเรื่องนี้โดยที่ไม่มีข้อสงสัยเลย โดยเฉพาะในเรื่องของ หลักการและเหตุผล ผมขออนุญาตเรียนเป็นประเด็นสําคัญ ๆ ที่คิดว่าน่าจะเกิด ประโยชน์ต่อทางกรรมาธิการที่จะพิจารณาเข้าไปดําเนินการ ก่อนอื่นผมก็เห็นด้วย ในภาพรวมของรายงานการปฏิรูปนี้ ซึ่งประเทศไทยเป็นประเทศที่อยู่ในสมาชิกอนุสัญญาว่าด้วย ความหลากหลายทางชีวภาพอยู่แล้ว ซึ่งตัวอนุสัญญาที่ประเทศไทยเป็นภาคีนั้น มีวัตถุประสงค์ ๓ ข้อ คือ ๑. อนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ ๒. ใช้ประโยชน์ ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน และ ๓. เพื่อแบ่งปันผลประโยชน์ที่ได้จาก การใช้ประโยชน์พันธุกรรมอย่างเท่าเทียมและยุติธรรม ซึ่ง ๓ ข้อนี้เป็นหลักที่ทางกรรมาธิการ ได้พยายามที่จะเข้าถึงจุดนี้ให้ได้ ผมขออนุญาตเรียนอย่างนี้ว่าพอมาอ่านในรายงาน ของท่านกรรมาธิการในหน้า ๖ ซึ่งถือว่าเป็นประเด็นสําคัญที่ท่านบอกว่าจึงต้องเร่งปฏิรูป เพื่อลดผลกระทบจากการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพและระบบนิเวศที่มีแนวโน้ม จะเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยจะต้องมีการสนับสนุนงบประมาณต่อเนื่องระยะยาวเพื่อการวิจัย อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะการวิจัยด้านประชากรและนิเวศวิทยานั้นเป็นการวิจัยระยะยาว เพื่อเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตด้วยกันเองและสิ่งมีชีวิตกับสภาวะแวดล้อม ที่เปลี่ยนแปลงไป ซึ่งตรงนี้เป็นการตอกย้ําให้เห็นว่าในการศึกษาวิจัยด้านความหลากหลาย ทางชีวภาพนั้นใช้เวลาวันสองวันไม่ได้ โดยส่วนตัวผมเองซึ่งอยู่ในฟีลด์ (Field) ที่เป็น ในเรื่องของทรัพยากรป่าไม้นั้น การจะเข้าใจระบบนิเวศทรัพยากรป่าไม้จะต้องใช้เวลา มีการเข้าไปวางแปลงตัวอย่างถาวร เข้าไปศึกษาเป็น ๑๐ ปี ๒๐ ปี ๑๐๐ ปี และความหลากหลาย ทางชีวภาพด้านทรัพยากรป่าไม้นั้นสูงอย่างที่ท่านอาจารย์สุมณฑาได้กรุณาเรียนไปนะครับ ท่านเอ่ยชื่อคนที่เป็นนักอนุกรมวิธานซึ่งเป็นผู้อาวุโสทั้งนั้น เดินป่าไม่ได้แล้ว แต่คนรุ่นใหม่ ขาดการที่จะมาฝึกและเข้ามาเสริมเพื่อความแข็งแกร่งอย่างต่อเนื่อง นั่นคือเป็นสิ่งสําคัญ ผมขออนุญาตที่จะเรียนมุ่งเป้าไปที่เรื่องระบบของการใช้ประโยชน์และระดับมาตรฐาน ตรงนี้ เป็นประเด็นที่คิดว่าน่าจะเกิดประโยชน์ต่อทางกรรมาธิการ ก่อนอื่นผมขออนุญาต เรียนให้ทางกรรมาธิการได้ทราบว่าตอนนี้ประเทศไทยมีเครือข่ายวิจัยนิเวศวิทยาป่าไม้ ประเทศไทยแล้ว หลายมหาวิทยาลัยรวมกันแล้วก็มีการจัดประชุมอย่างต่อเนื่องทุกปี ซึ่งอาจจะเป็นหน่วยงานหนึ่งที่สามารถเข้าไปเชื่อมโยงกับเครือข่ายด้านนิเวศวิทยา ที่ท่านเสนอจัดตั้งในรายงานการปฏิรูปด้วย ผมจะขออนุญาตท่านประธานที่จะนําเสนอ ประเด็นสําคัญประเด็นเดียวคือการใช้ประโยชน์และระดับมาตรฐาน ซึ่งในการปฏิรูปท่านบอกว่า มีการใช้ประโยชน์แล้วก็มีระดับมาตรฐาน ตรงนี้เป็นประเด็นสําคัญ เพราะเราจะทําอย่างไร ให้การใช้ประโยชน์ต่อการอนุรักษ์นั้นมีความสมดุลและยั่งยืน โดยประเด็นแรก ผมขออนุญาตเสนอบางประเด็นที่เป็นพอยต์ (Point) ที่ทางท่านกรรมาธิการอาจจะนําไปพิจารณา ก็คือผมยกตัวอย่างไม้ยางพารา ตอนนี้หลายท่านไม่ทราบว่าเกิดไอยูยู ๒ (IUU2) แล้วนะครับ

- ๓๗/๑     เกิดไอยูยู ๒ (IUU2) แล้วมีความวิกฤตมาก ไม้ยางพารานั้น ผลิตภัณฑ์ไม้ยางพารานั้นเท่าที่ ทราบข้อมูล เผอิญผมเป็นหัวหน้าโครงการวิจัย ต้องขอบคุณสําหรับงานกองทุนสนับสนุน การวิจัยที่ให้ผมเป็นหัวหน้าโครงการในขณะนี้ ประมาณ ๙๗ เปอร์เซ็นต์ส่งไปประเทศจีน ทําไมเราส่งไปประเทศจีนทั้งน้ํายางหรือส่วนที่เป็นเนื้อไม้ เนื่องจากประเทศแถบยุโรป และประเทศสหรัฐอเมริกาไม่รับซื้อผลิตภัณฑ์ไม้ยางพาราจากประเทศไทย เนื่องจากเราไม่มี ใบเซอร์ทิฟิเคต (Certificate) ว่าเราปลูกสร้างสวนป่าไม้ยางพาราจัดการอย่างดีในที่ดิน ที่ถูกกฎหมาย ไม่มีการรับรอง ถามว่าเรารับรองเองได้ไหม เราเคยคิดรับรองเอง แต่ต้องเป็น มาตรฐานนานาชาติ สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่วิกฤตว่าทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพของ ประเทศไทยนั้นมีการใช้ประโยชน์แต่ไม่ได้มีการควบคุมและสร้างมาตรฐาน เราจะทําอย่างไร ให้ทรัพยากรทางชีวภาพของประเทศไทยนั้นใช้ประโยชน์ได้แต่จะต้องไม่ลดศักยภาพของ ทรัพยากรทําให้มีความเสื่อมโทรมหรือมีการสูญหายไปอย่างเช่นทรัพยากรป่าไม้ ก็อย่างว่าละครับ ท่านจะปลูกข้าวโพด ปลูกยางพารา ปลูกข้าว ที่ดินที่ค่อนข้างจะมีลักษณะเป็นสาธารณะ และไม่ต้องไปกระทบกับใครมากนอกจากกระทบกับรัฐอย่างเดียวคือที่ดินป่าไม้ เพราะฉะนั้น หลาย ๆ ส่วนนโยบายของภาครัฐในอดีตที่ผ่านมาพยายามจะมีการส่งเสริมให้มีการปลูกพืช เศรษฐกิจ พืชพลังงาน แต่ลืมวิเคราะห์ผลกระทบที่จะไปกระทบต่อทรัพยากรชีวภาพอื่น อย่างเช่นป่าไม้ นั่นคือเป็นสิ่งที่สําคัญ เพราะฉะนั้นคณะกรรมการระดับนโยบายที่ท่านตั้งขึ้น อาจจะต้องพิจารณาประเด็นนี้เป็นเรื่องใหญ่สําคัญมาก

ประเด็นถัดไปที่ผมอยากจะขออนุญาตเรียน ที่ผมเรียนเมื่อสักครู่อย่างเช่น ยางพารานั้น ระบบมาตรฐานคงไม่ได้ไปควบคุมเฉพาะสินค้าจากยางพารา แต่แหล่งที่มาของ ต้นยางพารานั้นเป็นสิ่งที่ต่างประเทศสนใจมาก สร้างกลไกขึ้นมาและเป็นกึ่ง ๆ คล้าย ๆ กับการเหมือนกีดกันหรือเปล่า อันนี้ก็เป็นแนวคิดอีกมุมหนึ่ง แต่เป็นประเด็นว่าต่างประเทศ เขาก็ทําระบบมาตรฐานของเขาในเรื่องแหล่งที่มาของผลิตภัณฑ์ความหลากหลายทางชีวภาพ ที่มีการใช้ประโยชน์ หลักการก็คือว่าจะทําอย่างไรให้เกิดความสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ใน ๓ แท่งตรงนี้สําคัญ อยากจะเรียนว่าปัจจุบันช่องทางการตลาด ทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทยนั้นบางชนิด อย่างเช่น ยางพารา หรือข้าวโพดอาจจะเกิดไอยูยู ๒ (IUU2) ขึ้นมาเร็ว ๆ นี้ และยางพาราเกิดขึ้นแล้วบางส่วน เพราะส่งไปตลาดอื่นแทบไม่ได้ ตอนนี้มีผลิตภัณฑ์หนึ่งจากไม้ยางพาราชื่อว่าวูดเพลเลต (Wood Pellet) เป็นแท่งแคปซูล เป็นแท่งไม้ที่ทําเป็นพลังงานไฟฟ้าขึ้นมา ที่ประเทศญี่ปุ่น ประกาศชัดเจนว่าจะรับวูดเพลเลต (Wood Pellet) จากไม้ยางพาราของประเทศไทย ขอให้ได้รับการรับรองระดับนานาชาติเท่านั้นไม่อย่างนั้นไม่รับซื้อ ซึ่งตอนนี้เราก็ส่งไปไม่ได้ ประเทศไทยก็เพิ่งมาศึกษาวิจัย ซึ่งในขณะนี้ผมเป็นหัวหน้าโครงการวิจัยตรงนี้อยู่นะครับ

ประเด็นถัดไปก็คือว่าจะทําอย่างไรให้เรามีองค์กรหลัก เพราะประเทศไทย ตอนนี้ไม่มีองค์กรที่จะไปสร้างระบบมาตรฐานผลิตภัณฑ์อย่างที่ผมว่า แหล่งที่มาของผลิตภัณฑ์ อย่างที่ผมว่า จะทําอย่างไร รับมืออย่างไร จะไปเจรจาและสร้างการรับรู้ให้ผู้ประกอบการ หรือเกษตรกรอย่างไรว่าเราปลูกพืชไม่ว่าข้าว ข้าวโพด หรือยางพารานั้นจะต้องมีมาตรฐาน ระดับโลก และผลิตภัณฑ์ที่เราผลิตนั้นสามารถมีช่องทางการตลาดแล้วก็ไม่เกิดผลกระทบ ต่อสิ่งแวดล้อมหรือสร้างความสมดุลด้วย โดยเฉพาะผู้เกี่ยวข้องในทุกระดับจะต้องมีความเข้าใจ อย่างถ่องแท้แล้วก็ทันต่อการเปลี่ยนแปลง นี่คือการแข่งขันในกระแสโลก ซึ่งเราคงจะต้อง อนุรักษ์และใช้ประโยชน์ไปด้วยกันในเรื่องความหลากหลายทางชีวภาพ ผมขออนุญาต เสนออย่างนี้ว่าในเรื่องของการใช้ประโยชน์ที่มีความสมดุลระหว่างการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์ แล้วก็การสร้างระบบมาตรฐานอย่างที่ผมเรียน โดยเฉพาะป่าไม้ก็คือเรียกว่าฟอเรสต์ เซอร์ทิฟิเคชัน (Forest Certification) การรับรองป่าไม้นั้น จะทําอย่างไรให้มีการบัญญัติ ไว้ในยุทธศาสตร์หรือแผนของประเทศ เพราะสักวันหนึ่งจะต้องเกิดความวิกฤต และตอนนี้ เกิดวิกฤตในบางชนิดของความหลากหลายทางชีวภาพ ความหลากหลายทางพันธุกรรม แล้วก็ระบบนิเวศ บางชนิดนั้นเกิดวิกฤตแล้ว

ประการถัดไปคือเราควรจะกําหนด หรือสร้างองค์กร หรืออะไรก็แล้วแต่ ขอให้มีองค์กรหนึ่งที่มีภารกิจในการรับมือ เจรจา และสร้างการรับรู้ ทําไมต้องเจรจาครับ ระบบมาตรฐานระดับโลกตอนนี้เป็นคนคิดจากนอกประเทศ แต่พอมาในประเทศไทย วัฒนธรรม ประเพณีอะไรต่าง ๆ ไม่สอดคล้อง เราจะต้องเจรจาอะไรต่าง ๆ เพื่อที่จะทําให้ เกิดประโยชน์ต่อประเทศ ในขณะเดียวกันก็เกิดความสมดุลด้วย สร้างการรับรู้ให้ทั้ง ผู้ประกอบการ ให้ทั้งเกษตรกรผู้ผลิตหรือผู้ใช้ทรัพยากรความหลากหลายทางชีวภาพ ในทุกระดับ รวมถึงการสร้างความพร้อมด้วย ซึ่งสิ่งเหล่านี้ผมขออนุญาตเรียนว่าจะทําอย่างไร ให้ประเทศไทยมีระบบมาตรฐานกลางที่เป็นอินเทอร์นัลออดิต (Internal Audit) หรือมี การตรวจสอบภายในกันเองเพื่อรองรับการตรวจสอบจากภายนอกที่มีมาตรฐาน นั่นละคือ ความยั่งยืน เพราะฉะนั้นผมขออนุญาตที่จะเรียนท่านประธานว่าการใช้ประโยชน์จะต้องมีความสมดุลกับ การอนุรักษ์ การกําหนดนโยบายจะต้องวิเคราะห์ถึงผลกระทบสิ่งที่เกิดขึ้นจากทรัพยากร ความหลากหลายทางชีวภาพ ในขณะเดียวกันการสร้างมาตรฐานในเรื่องของการรับรอง ผลิตภัณฑ์ทั้งแหล่งที่มาและตัวคุณภาพสินค้าเพื่อให้มีช่องทางการตลาด เกิดประโยชน์ ต่อประเทศ ทรัพยากรอื่นที่มีการเข้าไปปลูกหรือไปใช้ทรัพยากรชีวภาพนั้นไม่ถูกทําลาย อย่างเช่นทรัพยากรป่าไม้ จึงมีความสําคัญและขอให้ทางกรรมาธิการได้โปรดพิจารณา เพิ่มประเด็นในส่วนของการใช้ประโยชน์และมาตรฐานเข้าไปด้วยครับ ขอบพระคุณครับ