ธรรมศักดิ์ เสนอปลูกข้าวเป็นวาระแห่งชาติ ยกระดับชาวนาอย่างยั่งยืน

กราบเรียนท่านประธาน ที่เคารพอย่างสูง ท่านสมาชิกผู้ทรงเกียรติ กระผม ธรรมศักดิ์ พงศ์พิชญามาตย์ สมาชิก เลขที่ ๖๙ ผมต้องขอขอบคุณแทนพี่น้องชาวนาเป็นอย่างมากเลยในฐานะที่ผมเองก็เป็น ลูกชาวนา ทำนาอินทรีย์ครั้งหลังสุดก็ที่มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ประมาณ ๑๐๐ ไร่ด้วยกัน ในฐานะนักวิทยาศาสตร์ผมอยากจะเรียนว่าเรื่องนี้ถ้าหากท่านสถิตย์ ขออนุญาตเอ่ยนาม เพราะท่านคิดไกลและคิดเร็ว อยากจะให้เป็นวาระแห่งชาติ ผมไม่อยากจะให้พูดเรื่องชาวนา จนกว่าถึงวันที่ผมต้องตายอีกสัก ๒๐ ปี คือเราพูดเรื่องชาวนา พูดมาตลอดช่วยเหลือชาวนา แล้วดูสิครับชาวนาเป็นอย่างไร วาระแห่งชาติที่ผมพูดถึงก็คือว่าเราต้องไม่ปฏิเสธว่า ตื่นเช้าขึ้นมาเราต้องรับประทานอาหารใช่ไหมครับ อาหารก็คือข้าว ข้าวเป็นพืชโบราณ ของเขตนี้ หรือทางวิทยาศาสตร์คำว่า โอไรซา (Oryza) มาจากรัฐโอริสสา โอ (O) เป็นคำดั้งเดิม ของมนุษยชาติที่กรีก ๑๐,๐๐๐ ปีโบราณที่แล้วเขาบันทึกไว้ว่าโอริสสามีพืชชนิดหนึ่ง ที่ปลูกแล้วคนก็ได้กินด้วยกัน ได้กินกันมาตลอดและมีความมั่งมี แต่ของฝรั่งเขาปลูกข้าวสาลี แตกต่างกันอย่างไรครับ ผมอยากจะเรียนอย่างนี้ ปลูกข้าว ๓ เดือน ได้ประมาณ ๓,๐๐๐ เม็ด ให้นก ให้สัตว์อื่นกินหรือแมลงกินเสียบ้างสัก ๑,๐๐๐ เม็ด คนกินสัก ๑,๐๐๐ เม็ด เราเหลือขาย เป็น ๑,๐๐๐ เม็ดมาตลอด ปลูกข้าว ๑ เม็ดก็จริง ๓ เดือนได้ข้าวมาสีแล้วหุงได้เลย ท่านไปดู ข้าวอื่นสิครับ ข้าวสาลี ปลูกเสร็จ ๓ เดือน ปลูกได้แค่หน้าซัมเมอร์ (Summer) เท่านั้นเอง จากนั้นต้องทำอย่างไรครับ สีแล้วมาบดป่นทำแป้ง พอทำแป้งเสร็จต้องมาปิ้งทำเป็นขนมปัง กว่าจะได้กินสิ้นเปลืองพลังงานไปมากมาย ข้าวเป็นพืชเดียวที่สามารถขึ้นไปยานอวกาศ เพื่อจะไปดาวอังคารด้วยซ้ำไป เพราะสามารถสังเคราะห์แสงได้เร็ว แล้วก็รับประทานได้เลย เอาละครับ นี่เป็นข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ ทีนี้ทำไมต้องเป็นวาระแห่งชาติ ผมอยากจะเรียนอย่างนี้ แนวทางการปฏิรูปของคณะกรรมาธิการที่นำเสนอมาผมก็เห็นด้วยเป็นส่วนใหญ่ สิ่งที่อยากจะเรียนตรงนี้ก็คือว่าการสร้างกลไกการบริหารจัดการให้องค์กรชาวนา มีความเข้มแข็ง อันนี้ระบบสหกรณ์ตัวเดียวที่จะทำได้ ในนี้ผมเห็นแล้วอ่านไม่ชัดเพราะว่า ดูในหน้าตารางอย่างเดียว การทำให้องค์กรชาวนาเข้มแข็ง ทุกวันนี้เป็นองค์กรชาวนา ที่ไม่เข้มแข็ง เขามีบริบทที่อาจจะแปรแล้วก็ปรับปรุงเพื่อให้สอดคล้องกับความต้องการ ของกลุ่มเขาเองก็แล้วไป แต่จริง ๆ แล้วผมอยากจะให้ความป็นสหกรณ์ของชาวนา มีความเข้มแข็งมากกว่านี้ มีความซื่อสัตย์สุจริตมากกว่านี้

เรื่องถัดมา ก็คือการกำกับดูแลการค้าข้าวให้เกิดความเป็นธรรมในตลาด ค้าข้าว อันนี้เป็นข้อที่ ๓ ของการปฏิรูปการตลาดข้าว ผมไม่เข้าใจเหมือนกันว่าทำไมจึงให้ เป็นวาระแห่งชาติไม่ได้ ลองดูง่าย ๆ เลยนะครับ ผมเป็นคนธรรมดา ผมไม่สามารถเจรจา กับฝน หยุดเถอะครับ ฝนอย่าตก ฝนตกเถอะครับ ต้องการน้ำ เราพูดกับเขาไม่ได้เลย แต่คนกลุ่มนี้ชาวนาชาวไร่ไม่มีอะไรเลย แต่ต้องเจรจากับเทวดาฟ้าดิน ผมพูดเปรียบเทียบเท่านั้นเอง ฝนจะตก ฟ้าจะร้อง ฝน ๒ ช่วงในภาคกลางมาอย่างไรต่อรองไม่ได้เลย มาก็ล้น ไม่มาก็แห้งไป การดูแลตรงนี้ผมคิดว่าชาวนาชาวไร่เขาไม่มีศักยภาพ การที่ในหลวงรัชกาลที่ ๙ ทรงมีพระราชดำริต่าง ๆ เรื่องน้ำ เรื่องดิน เรื่องอะไร วันดินโลก วันที่ ๕ ธันวาคม ก็ประกาศไปแล้ว น้ำท่าอุดมสมบูรณ์ทุกอย่าง สุวรรณภูมิดีหมด ทำอย่างไรครับ อย่าให้ชาวนาเขาเป็นผู้เจรจา เขาต้องเจรจากับข้าราชการ คนที่ดูแลเรื่องเมล็ดพันธุ์ คนที่ดูแลเรื่องการแก้ปัญหาการปลูกข้าว สัตว์ ศัตรูพืช แมลงต่าง ๆ โรคข้าวสารพัด คนเหล่านี้ไม่มีศักยภาพเลยที่จะเจรจากับเชื้อโรคว่าอย่ามา ช่วงนี้อย่ามาไม่มีครับ แต่เขาต้อง แบกภาระทุกอย่าง ผมจึงเห็นว่ายิ่งใหญ่กว่าการที่จะทำความมั่นคงในระดับชาติบ้านเมือง เรื่องทหารด้วยซ้ำไป แต่ถ้าตราบใดที่คนไทยทั้งประเทศไม่กินข้าวอีกแล้วผมก็ไม่พูด เรียนตามตรงว่าคาร์โบไฮเดรตที่เป็นเม็ดข้าวมาจากคาร์บอนในอากาศที่เรานั่งปล่อยออกมา ข้าวเป็นคนเก็บนะครับ ในทางวิชาการเป็นอย่างนั้น ข้าวมีสารพัดพันธุ์ เราเป็นแหล่งกำเนิด ของข้าวตรงนี้ โอไรซาซาติวา (Oryza Sativa) อยู่ที่นี่ จะเป็นซาติวา (Sativa) จากประเทศญี่ปุ่น จีน เป็นซาติวา (Sativa) หมดละครับ เป็นสายพันธุ์ที่มีเยอะแยะมาก ข้าวสังข์หยด ข้าวอะไร ที่ทางภาคใต้ หรือข้าวทางภาคกลาง เรามีข้าวหมด ทีนี้ผมอยากจะเห็นว่ากระบวนการอะไร ที่จะทำให้การแก้ปัญหาชาวนาชาวไร่ยั่งยืน ไม่ใช่พูดเป็นมธุรสวาจาไปเรื่อยว่าจะช่วยชาวนา เอาปุ๋ยไปให้ เอายาไปให้ ผมอยู่ใกล้ชิดกับกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ก็รู้เรื่องพอสมควร ผมไม่ชอบภาพเหล่านั้น ภาพของการที่นำของไปช่วยแล้วก็ไม่ได้อะไรขึ้นมา ผมถามตรง ๆ เลยว่า ถ้าคิดจะทำเป็นวาระแห่งชาติ ถามว่าแผ่นดินไทยแหว่งไปกี่จังหวัดแล้ว เป็นคำถามง่าย ๆ ขุดไปกี่จังหวัดแล้วเพื่อไปขาย ไปแลกรถเมอร์ซิเดส แลกรถยนต์ แลกคอมพิวเตอร์ แลกไอโฟน (iPhone) เข้ามา เป็นคำถามง่าย ๆ ให้นักเศรษฐศาสตร์ช่วยคิดหน่อยเถอะครับ ว่าการลงทุนของชาวนาชาวไร่ให้แสงแดดโอเค (Okay) ฟรี น้ำลงทุนเท่าไร ดินลงทุนเท่าไร แล้วพืชเติบโตมา ๓ เดือน แล้วข้าวขายไป กระบวนการอันนี้เขาแบกภาระไว้หมดเลย แต่คนที่มาซื้อข้าว มาตกเขียวสารพัดไม่ได้ลงทุนอะไรเท่าไร แต่เขาได้เงินกลับเป็นกอบเป็นกำ ค้าขายข้าวส่งออก ธนาคาร มีไหมที่คิดจะปรับปรุง ธ.ก.ส. ที่ช่วยอยู่ช่วยเท่าไร ไม่เข้าใจ ช่วยแล้วทำไมชาวนายังจน แต่พ่อค้ารวยตลอด ผมอยากจะขอร้องว่าถ้าเป็นไปได้ทำเรื่องข้าว ให้เป็นเรื่องใหญ่ แต่ไม่ใช่คิดจะทำกรมการข้าวขึ้นมา อันนี้เรียนตามตรงก็ล้มเหลว แล้วยังคิดจะสร้างสถาบันพัฒนาข้าวขึ้นมาอีก ผมเรียนตามตรงนะครับ พันธุกรรมข้าว ๑๒ โครโมโซมเอามาจับเรียงกัน ทีซีจีเอ (TCGA) ซึ่งเป็นโครงสร้างโมเลกุลของพันธุกรรมข้าว ๑๒ โครโมโซม ยีน (Gene) เยอะแยะเป็นหมื่นเป็นล้าน วิ่งไปดวงจันทร์ ๑ ตลบกลับได้เลย เขารู้หมดแล้ว วิชาการเหล่านี้เขารู้หมดแล้ว แต่ทำอย่างไรให้โครงสร้างเศรษฐกิจข้าว เป็นประโยชน์ เป็นคุณกับชาวนาชาวไร่อย่างแท้จริง ไม่ใช่ปล่อยไว้อย่างนี้ ผมเองเห็นว่า วิธีการปฏิบัติในนี้หลายข้อเป็นข้อดี ผมติ๊กไว้ ถือว่าการเดินของคณะกรรมาธิการชัดเจน

ประเด็นถัดมาก็คือว่าชาวนารุ่นเก่า รุ่นผมไม่ใช่แล้ว ไม่ดีแน่นอน แต่ชาวนารุ่นใหม่ ที่คนอยากสมัครเป็นชาวนากัน ในหนังโฆษณาเห็นว่าการเป็นชาวนาที่ผมบอก ข้าว ๑ เม็ด ดินดี ๆ น้ำดี ๆ อากาศดี ๆ แสงแดดดี ๆ ให้ข้าวหลายรวง ๑ เม็ดแตกกอเป็นสิบ ๆ ลองสัมผัสดู เราก็ขายข้าว เรากินข้าวแล้วขายข้าว นั่นละครับ ผมจะบอกว่าแผ่นดินไทยไม่เคยแหว่งไป แต่เราเอาข้าว หรืออาหาร หรือเกษตร ซึ่งเก็บคาร์บอนธรรมชาติออกขายประเทศอื่น ที่เป็นอาหรับขายน้ำมันจนหมด เขาจะปลูกข้าวเขาทุ่มเทวิจัยมากมายเขาทำไม่ได้ กลั่นน้ำทะเล เป็นน้ำจืดมาปลูกข้าวก็ทำไม่ได้ เพราะเขาไม่มีดินดี ๆ อย่างนี้ ผมจึงขอร้องว่าเป็นไปได้ ก็ขอให้เรื่องนี้เป็นวาระแห่งชาติ ไม่ใช่แค่คณะกรรมาธิการอะไรทั้งสิ้น ทำให้เป็นเรื่องใหญ่ ถ้าเห็นว่าชาวนาสำคัญจริงก็ทำเป็นเรื่องใหญ่ครับ คณะเกษตรที่ผมเคยนั่งเป็นคณบดี หรือกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ผมก็เคยนั่งเป็นประธานคณะกรรมการวิจัยดูแลเงิน พอสมควร ผมยังไม่เห็นด้วยเลย วิธีการปฏิบัติอย่างนั้นไม่สำเร็จหรอกครับ เพราะทำเสร็จแล้ว คนขายข้าวอยู่กระทรวงพาณิชย์ คนเดินตามหลังรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ คือพ่อค้าข้าว ท่านก็อยู่ที่กระทรวงนั้นมาก่อน ท่านประธานทราบดี การทำอย่างนี้มันไม่ถึงชาวนาชาวไร่ ผมก็ขออนุญาตอภิปรายเพียงแค่นี้ในฐานะที่เคยสัมผัสกับเรื่องข้าวมาบ้างตามสมควร ขอบพระคุณครับ