นิกร ชูแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงแก้ปัญหาข้าวและไร่นาชาวนา

สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ · ครั้งที่ ๑๔ · ๘ พฤษภาคม ๒๕๖๐

นิกร จำนง หารือปัญหาข้าวล้นตลาดและข้อขัดแย้งในการแก้ปัญหาที่ยังไม่ได้ผล จึงเสนอให้น้อมนำเกษตรทฤษฎีใหม่ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 มาปรับใช้เพื่อลดความเสี่ยงของเกษตรกรและส่งเสริมการทำไร่นาสวนผสมแทนการปลูกข้าวเชิงเดี่ยว พร้อมทั้งเสนอแนวทางแก้ปัญหาชาวนาไร้ที่ด้วยเศรษฐกิจพอเพียงและสหกรณ์ โดยเน้นย้ำการนำไปปฏิบัติอย่างถูกต้องเพื่อความยั่งยืนในระยะยาว

นายนิกร จำนง

กราบเรียนท่านประธานที่เคารพครับ ผม นิกร จำนง ในฐานะเป็นที่ปรึกษาของคณะอนุกรรมาธิการ ฝ่ายที่อยู่ใกล้ชิดกับการทำงานได้นำเสนอไปแล้ว ท่านอภิชาติทำงานร่วมกันมา ทีนี้ลองดูว่าจากมุมมองของฝ่ายนโยบาย ผมเองไปช่วยงาน เป็นที่ปรึกษาของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์อยู่หลายปี ปัญหาเรื่องข้าวก็เจอมา ราคาบ้าง เรื่องปุ๋ยบ้าง เรื่องน้ำ เรื่องเพลี้ย ครบนะครับ ทีนี้ประเด็นก็คือว่าเราแก้ปัญหา ไม่ได้สักที ที่ท่านอภิชาติพูดเมื่อสักครู่นี้ก็คือท่านบอกว่าเราจะเปลี่ยนชื่อมาเรื่อย ๆ ผมยังคุยกับท่านปีติพงศ์ว่าแต่สิ่งที่เหมือนกันอยู่อย่างหนึ่งของคณะกรรมการก็คือว่าแก้ปัญหา ไม่ได้ ชื่อต่าง แต่เหมือนกันอย่างเดียวคือแก้ปัญหาไม่ได้สักที ปัญหาเรื่องข้าวจะเป็นปัญหา ที่มีนัยสำคัญมากที่เราพยายามจะแก้กันอยู่ขณะนี้ เรามีความเห็นว่าอาจจะต้องใช้ระบบ การทำนาแปลงใหญ่ก็อาจจะช่วยได้ ผมเองได้ไปให้ความเห็นอยู่ในคณะกรรมาธิการ แต่ผมไปพบบางอย่างที่อาจจะสัมพันธ์กับเรื่องศาสตร์พระราชาที่เราไปศึกษา เพราะที่จริงแล้ว ศาสตร์พระราชาที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุยเดช เคยให้พวกเราไว้นั้นแก้ได้ ผมจะชี้ประเด็นที่ว่าเราเอาไว้ในส่วนแรกก็คือน้อมนำศาสตร์พระราชามาปฏิบัติให้ถูกต้อง ที่พระองค์ท่านได้ช่วยดูแลเราตั้งแต่เรื่องน้ำ ถ้าท่านจำต้นไม้ได้ เรื่องน้ำไม่พอ เรื่องข้าวที่เรา มีปัญหา เราผลิตแล้วต่ำกว่าเขามาก ๆ เพราะว่าพื้นที่เราสู้เวียดนามไม่ได้ เวียดนาม มีชลประทานเยอะมาก ของเราชลประทานประมาณ ๒๐–๓๐ เปอร์เซ็นต์ ทีนี้ผลผลิตก็เลยต่ำ เพราะว่าเราไม่มีน้ำ อย่างที่ผมเคยพูดในสภาแห่งนี้ว่าเราทำนากันปีละ ๓ ครั้ง ครั้งที่ ๑ แล้ง ตายหมด ครั้งที่ ๒ น้ำท่วม ตายหมด เพิ่งมาได้ครั้งที่ ๓ นี่ละ ปีละ ๓ ครั้ง ก็เลยกลายเป็น ผลผลิตของเราต่ำเพราะปัญหาเรื่องน้ำ เรื่องดินก็มีปัญหามาก แต่ประเด็นที่ว่าตอนนี้ เราต้องย้อนกลับ พระองค์ท่านไม่อยู่กับเราแล้ว แต่พอไปดูสิ่งที่พระองค์ท่านฝากไว้คือ ศาสตร์พระราชา ช่วยได้จริง ผมจะนำเรียนตรงนี้ว่าหลังจากที่ในหลวงท่านได้มีการดำเนินการ เรื่องน้ำก็แล้ว เรื่องดินก็แล้ว เรื่องสหกรณ์ก็แล้ว ก็จะมาเจอว่าพระองค์ท่านทรงให้หลักการ พระราชทานเกษตรทฤษฎีใหม่ เกษตรทฤษฎีใหม่ที่เราต้องกลับมาใช้จะมาแก้ปัญหา ที่เป็นประเด็นอยู่ขณะนี้ ก็คือชาวนาของเราปลูกข้าวกันเป็นอย่างเดียวก็คือปลูกข้าวมิติเดียว ก็คือมีอาชีพเดียว ปัญหาอยู่ที่ความเสี่ยงที่ท่านอภิชาติพูดเมื่อสักครู่นี้ เสี่ยงกับการผลิต เสี่ยงกับภัยธรรมชาติ เสี่ยงกับราคาที่เราคุมไม่ได้เลย ทีนี้ถามว่าเราจะต้องทำอย่างไร หลักคิดขณะนี้ก็คือว่าให้มีการทำที่นาแปลงใหญ่ ซึ่งจริง ๆ แล้วทำได้แต่ว่าได้ไม่หมด เพราะว่าชาวนาไทยแม้จะไม่มีคันนาก็จะรู้ว่าที่อยู่ตรงไหน อย่างไร จะแบ่งให้ลูกกันอย่างไร เรื่องนี้มีปัญหาเชิงซ้อนอยู่ภายในเยอะ การเอาไปรวมกันแล้วก็ทำจะได้เฉพาะบางที่ไม่มากนัก ประเด็นปัญหาก็คือว่าในเมื่อเขาปลูกข้าวอย่างเดียว ปัญหาที่จะมีก็คือว่าเวลาราคาตกขึ้นมา ก็ยืนไม่อยู่ แล้วก็ยากจนเสียหาย รัฐก็ต้องเข้าไปดูแล เกษตรทฤษฎีใหม่ที่พระองค์พระราชทานให้ ก็คือว่าไม่ให้ปลูกอย่างเดียว ข้าวที่เราไปปลูกบางทีเราปลูกเพื่อกินก่อน เหลือกินแล้วมาทำ อย่างอื่น เพราะฉะนั้นประเด็นก็คือว่านาส่วนใหญ่น้ำไม่มีก็ให้ขุดสระไว้ส่วนหนึ่ง ๑ ใน ๔ ปลูกข้าวเพื่อกินส่วนหนึ่ง ปลูกผักชนิดอื่น ปลูกพืชชนิดอื่น เลี้ยงไก่ เลี้ยงปลาอะไรไปส่วนหนึ่ง แล้วก็อยู่ตรงนั้น ก็หมายความว่าถ้าเราเป็นชาวนาส่วนของหนี้สินเองที่จะมี ผมได้ตามไปดู ในหนังสือที่ว่ามีการศึกษาที่น่าน มูลนิธิปิดทองหลังพระไปดำเนินการประมาณ ๒ ปี มาปลูกพืชแบบนี้หนี้สินหายหมดเลย หมายความว่าปลูกพืชเพื่อเลี้ยงตัวก่อน พอตัวเองไม่มีค่าใช้จ่ายแล้วหนี้สินจะค่อย ๆ หมดไปเอง ไม่ใช่ว่าอยู่ไปแล้วมีหนี้มากขึ้น ๆ กลายเป็นเศรษฐกิจในชาวนาเองอยู่ไม่ได้ ซึ่งตรงนี้ เกษตรทฤษฎีใหม่จะมาทดแทน ขณะนี้รัฐบาลเองมีปัญหาเรื่องซัปพลาย (Supply) ที่มากเกินไป เราแข่งกันในหลายประเทศ แล้วเรากำลังให้ชาวนาลดพื้นที่การปลูกข้าว ประเด็นปัญหาก็คือ ลดแล้วเขาจะไปปลูกอะไร มันเป็นความเคยชิน ดังนั้นถ้าหากว่ามีที่ดินแล้วกลับมาใช้ เกษตรทฤษฎีใหม่ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๙ เท่ากับว่าเขาสามารถปลูกข้าว แล้วก็มีพืชผลชนิดอื่นเอาไปขายได้ เพราะฉะนั้นผลกระทบจากราคาข้าวตรงนี้ทำให้รอดได้เลย จริง ๆ ในหลักการ เพราะว่ามีการพิสูจน์มาแล้ว ดังนั้นการย้อนไปตรงนี้สิ่งที่รัฐบาลจะได้ จากตรงนี้ หลักการนี้ก็คือว่าพื้นที่การปลูกข้าวจะลดลงไปทันที พื้นที่ที่เรามีตรงนี้จะลดลง ส่วนหนึ่งเพราะไปปลูกพืชอย่างอื่น ไปปลูกมะม่วงบ้าง อะไรบ้าง เป็นไร่นาสวนผสม คือเอาชีวิตรอดอยู่ได้ ไปเลี้ยงปลาเสียบ้าง ความเสี่ยงก็ลดลง ในขณะที่ผลผลิตซัปพลาย (Supply) ด้านข้างจะลดไปเอง แต่ลดโดยที่ว่าชาวนาเองมีวิถีชีวิตอยู่ต่อไปได้แล้วก็ไม่ลำบาก นี่ประเด็นที่ ๑

ประเด็นที่ ๒ เศรษฐกิจพอเพียงที่พระองค์ท่านพระราชทานให้ เพื่อมาช่วย ชาวนาของเราที่จะขุดบ่อส่วนหนึ่ง และปลูกข้าวเป็นลักษณะไร่นาสวนผสม เกษตรทฤษฎีใหม่ ได้สำหรับชาวนาที่มีพื้นที่นาของตัวเองเท่านั้น เรามาดูกันว่าถ้าหากชาวนาไม่มีที่เช่านาเขาจะ ยอมให้ขุดหรือ เป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ แล้วชาวนาไทยที่ท่านอภิชาติได้ชี้แล้วประเด็นลึก ๆ เข้าไป เช่าที่ไม่มีที่นา แล้วเราใช้เกษตรทฤษฎีใหม่มาแก้ไม่ได้ ต้องใช้เศรษฐกิจพอเพียงมาแก้ หลักการตรงนี้ก็คือระบบสหกรณ์ที่จะเข้ามาช่วย คือสหกรณ์ต้องมารวมกันแล้วเอาคนกลุ่มนี้ มาร่วมกันทำ มีสหกรณ์อเนกประสงค์ เวลาซื้อปุ๋ยมาแพงมาก เพราะฉะนั้นสหกรณ์ในการรวม เกษตรกรที่มีที่นาไม่มากนักมาเป็นรูปแบบของสหกรณ์ มีสหกรณ์ไปซื้อปุ๋ยมา ต้นทุนการผลิต ก็ต่ำลง พวกยา พวกอะไรก็ต่ำลง เวลาส่งออกเพื่อขายที่เราทำกันอยู่ในนี้ก็มีระบบอยู่แล้ว ก็คือทำการตลาด เป็นการตลาดของสหกรณ์เอง ส่งขายเองโดยตรงไม่ไปผ่านมือพ่อค้าคนกลาง ตรงนี้จะช่วยได้มากสำหรับเกษตรกรที่ไม่มีที่นา ถ้ามีที่ดินเกิน ๑๕ ไร่ ประมาณ ๑๕ ไร่ ทำเกษตรทฤษฎีใหม่อยู่ได้เลยตามศาสตร์พระราชาของพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๙ ถ้ามีน้อยกว่า แพ็ก (Pack) รวมกันเป็นสหกรณ์ ใช้เศรษฐกิจพอเพียงสามารถจะอยู่ได้ อันนี้ ๒ ประเด็นนะครับ ดังนั้นในส่วนนี้ทางสภาแห่งนี้ได้นำเสนอเรื่องนี้แล้วที่จะเข้าไปแก้ สามารถจะแก้ปัญหาชาวนาได้จริง แล้วเรื่องที่เราจะลดพื้นที่การเพาะปลูก ลดแล้วเขาก็อยู่ได้จริง ก็คิดว่าข้อนี้จะเป็นข้อที่สำคัญ ส่วนเรื่องน้ำเรื่องอะไรพวกนี้ แหล่งน้ำต่าง ๆ ก็อยู่ในหลักการ ของพระองค์อยู่แล้ว ผมก็มีข้อเสนอ เป็นเรื่องเดิมที่พระองค์ได้ทรงพระราชทานไว้ให้เรา แต่เราไม่ได้เอามาใช้กันอย่างจริงจังแล้วมาใช้ด้วยความไม่เข้าใจ ก็คือว่าสับสนอลหม่านกันไปหมด เศรษฐกิจพอเพียง กับหลักการเรื่องเกษตรทฤษฎีใหม่ แล้วกลายเป็นว่าเอาหลักการนี้ไปใช้ ก็เหมือนถอยหลังกลับไปสู่ยุคเก่า ซึ่งจริง ๆ แล้วไม่ใช่ เป็นเรื่องที่ทันสมัยมาก ก็นำเรียนว่า ในเรื่องการปฏิรูปโดยเฉพาะเรื่องชาวนาและการผลิตตรงนี้สามารถจะใช้ศาสตร์พระราชา มาแก้ปัญหาได้จริงแล้วก็ยั่งยืนมาก ขอนำเรียนท่านประธานด้วยความเคารพครับ ขอบพระคุณครับ