วันชัย ชี้ปัญหาความเหลื่อมล้ำผู้เสียหายในกระบวนการยุติธรรม

สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ · ครั้งที่ ๖๔ · ๒๗ ธันวาคม ๒๕๕๙

วันชัย สอนศิริ หารือประเด็นความไม่เสมอภาคในกระบวนการยุติธรรม โดยเน้นถึงความเหลื่อมล้ำระหว่างผู้ต้องหาและผู้เสียหาย โดยเฉพาะกลุ่มผู้ด้อยโอกาส พร้อมเสนอให้มีการคุ้มครองสิทธิอย่างเป็นธรรม ผ่านการสนับสนุนทนายความร่วมเป็นโจทก์ การเยียวยาที่เหมาะสม และการจัดระบบแจ้งความคืบหน้าคดีอย่างทันท่วงที เพื่อให้ผู้เสียหายได้รับข้อมูล ความคุ้มครอง และการเยียวยาทั้งทางร่างกายและจิตใจอย่างรวดเร็วและเป็นธรรม

นายวันชัย สอนศิริ

ท่านประธานที่เคารพ กระผม สปท. วันชัย สอนศิริ ท่านประธานครับ เมื่อคนที่เป็นจำเลยหรือเป็นผู้ต้องหาถูกแจ้งข้อกล่าวหาก็ดี ถูกดำเนินคดีก็ดี ท่านทั้งหลายที่นั่งอยู่ในห้องนี้รวมทั้งผู้เกี่ยวข้องจะทราบเป็นอย่างดีว่าคนเป็นจำเลยหรือ เป็นผู้ต้องหานั้นพยายามทุกวิถีทางครับท่านประธาน ที่จะต้องให้ตัวเองนั้นหลุดพ้นจากคดี เพราะฉะนั้นเราจะเห็นได้ว่าคนรวย คนมีเงิน คนมีอิทธิพล จึงพยายามวิ่งเต้นคดีทุกรูปแบบ ด้วยวิธีหนึ่งวิธีใดก็ทำ จะชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ชอบด้วยกฎหมายเอาล่ะนั่นเป็นเรื่องของ คนที่เป็นผู้ต้องหาหรือจำเลย ในขณะเดียวกันครับ ท่านประธานครับ คนเป็นจำเลยหรือ คนเป็นผู้ต้องหานั้นต้องพยายามจัดหาทนายความมาสู้คดีอย่างสุดฤทธิ์สุดเดชเพื่อให้ตัวเองนั้น หลุดพ้นจากคดีครับ ท่านประธานครับ ชาวบ้านบางคนนั้นขายไร่ขายนามาสู้คดีเพื่อจะให้ลูก ของตัวเองนั้นหลุดพ้นจากคดี แม้ว่าลูกของตัวเองจะกระทำผิดก็ตาม ต้องสู้คดีอย่างเต็มที่ เอาล่ะเรามีกระบวนการทั้งรัฐธรรมนูญ กระบวนการทางกฎหมายและอื่นใดเยอะแยะ ในการที่จะปกป้องคุ้มครองคนที่เป็นผู้ต้องหาหรือจำเลย ทั้งสิ้นทั้งปวงนั้นก็เพื่อให้ได้รับ ความเป็นธรรม คุณจะกระทำด้วยประการใดนั้นหลักของคุณนั้นก็คือต้องสู้เพื่อความเป็นธรรม และศาลเป็นที่สุดท้ายในการตัดสินคุณว่าผิดหรือถูก แต่ประเด็นที่เรามานั่งมองกันดูสิครับว่า ผู้เสียหาย ผมจึงชอบใจเป็นอย่างยิ่งเลยครับท่านประธาน ขอชื่นชมและยินดีต่อคณะกรรมาธิการ ด้านกฎหมายและกระบวนการยุติธรรมที่ทำเรื่องนี้ ผมเองก็เคยเป็นทนายความของผู้เสียหายมา หรือบางทีก็ได้รับการร้องขอ รวมทั้งการร้องเรียนจากผู้เสียหายมากมายครับท่านประธาน คนเป็นผู้เสียหายถ้ามีเงินมีทอง มีอิทธิพล มีอำนาจ มีพวกมีพ้องไม่ต้องห่วง ใครต่อใครก็ แห่แหนแต๋นแต้อยากจะช่วยและตัวเองก็มีกำลังในการที่จะสู้อยู่แล้ว แต่ท่านทั้งหลายครับ คนที่เป็นผู้เสียหายที่อยู่ในสถานะกลาง ๆ หรือสถานะลำบากยากจนหรือเป็นคนด้อยโอกาสนั้น ยิ่งน่าสงสารมาก ท่านประธานครับ เพราะฉะนั้นสิ่งที่คณะกรรมาธิการคิดและเสนอมานี่ สิ่งที่ผมอ่านดูตรงนี้ผมก็ชอบใจมากเลยครับ หลักเกณฑ์การคุ้มครองผู้ได้รับความเสียหาย ในคดีอาญาที่ท่านได้ทำเป็นตุ๊กตาไว้ว่าจะร่างกฎหมายนั้นควรจะประกอบด้วยอะไรบ้าง ๑. สิทธิที่จะเข้ามีส่วนร่วมในคดีอาญาตั้งแต่ก่อนระหว่างและในชั้นบังคับโทษทางอาญาหรือ คำสั่งศาลเกี่ยวกับค่าเสียหาย คนที่เป็นจำเลยพยายามสู้คดีอย่างเต็มที่ครับ คนที่เป็น ผู้เสียหายก็ได้จากอัยการครับ ผมเองก็ไม่ได้ไปว่าหรือไปตำหนิท่านอัยการแต่อย่างใด ผมเชื่อว่าคนที่เป็นอัยการนั้นก็ทำงานให้กับคนทุกคนที่เป็นผู้เสียหายอย่างเต็มที่อยู่แล้ว แต่ทั้งชีวิตที่ผมเป็นทนายความมา ผมก็เห็นอัยการท่านมีคดีวันหนึ่ง บางทีแค่รอบเช้านะครับ ท่านประธานหอบสำนวน ๕ คดีครับท่านประธาน ท่านประธานกรรมาธิการเป็นอัยการย่อมทราบดี ยิ่งอัยการต่างจังหวัดเข้าบัลลังก์โน้นหน่อยหนึ่งแหย่บัลลังก์นี้หน่อยหนึ่งยื่นเข้าไปตรงนี้นิดหนึ่ง วิ่งไปวิ่งมา ๕ คดีตั้งแต่ ๙ โมงถึงเที่ยง และบางคดีนั้นท่านอาจจะไม่ได้ผมไม่แน่ใจนะครับว่า คดีที่เป็นเรื่องผู้เสียหายมาถึง ดู อ่านแล้วก็ว่าความไปตามระบบตามระเบียบทั้งหมด แต่ในขณะคนที่เป็นผู้จำเลยหรือผู้ต้องหานั้นเขาสู้คดีอย่างเต็มที่ ยิ่งบางคนมีสตางค์ จัดทนายความ ๓ คน ๔ คน คนที่เป็นผู้เสียหายบางคนเขาก็จะมีทั้งความรู้สึก คือพูดง่าย ๆ เวลาเป็นผู้เสียหายถูกข่มขืน ถูกลักทรัพย์ ถูกปล้น ถูกฆ่า มันทั้งเสียใจ เสียทรัพย์ เสียชื่อเสียง เสียความรู้สึกแล้ว มาเสียความรู้สึกในการสู้คดีที่รู้สึกว่าเขาเป็นรองหรือไม่ได้รับความเป็นธรรม ซึ่งแน่นอนท่านที่เป็นอัยการท่านคงเข้าใจว่าคดีไม่มีอะไร เราก็ทำหน้าที่ของเราเต็มที่อยู่แล้ว ความรู้สึกของคุณฉันจะไปดูแลได้อย่างไร แต่ตรงนี้สิ่งที่ท่านเขียนไว้ผมจึงชอบใจว่าสิทธิที่จะ เข้ามีส่วนร่วมในคดีอาญา บางคดีจะเป็นไปได้ไหมที่ท่านเห็นว่าน่าจะมีทนายเข้าไปเป็นโจทก์ร่วม ให้กับผู้เสียหายด้วย เสริมเติมกับท่านอัยการ เพราะอัยการท่านก็ทำงานของท่านอยู่แล้ว แต่ถ้ามีทนายความเข้าไปเติม ไปเสริมในส่วนนั้นตามที่ท่านเสนอมานี่ ผมว่าบางทีมันก็ได้ ความอุ่นใจ ความมั่นใจ ความสบายใจหรือไปช่วยกันทำงานร่วมของภาคเอกชนกับ ภาคราชการคืออัยการ ทำให้ผู้เสียหายรู้สึกมั่นอกมั่นใจในการต่อสู้คดีได้อย่างเต็มที่ ตรงนี้ ผมไม่รู้ว่ากระบวนการของกฎหมายจะออกมาในรูปแบบใด แต่ถ้าเป็นไปได้ในการที่จะ เยียวยาผู้เสียหายให้มีการตั้งโจทก์ร่วมโดยเขามีสิทธิที่จะหาทนายความหรือภาครัฐจะจัดให้ ด้วยวิธีใดหรือจ่ายเงินเยียวยาในส่วนนี้ให้แก่เขา ผมว่าจะทำให้เขาเกิดความรู้สึกที่ดีขึ้น ในการต่อสู้คดีทั้งชั้นต้น อุทธรณ์และฎีกานะครับ

ประการต่อมาท่านเขียนว่าสิทธิที่จะได้รับแจ้งข้อมูลความคืบหน้าของคดี ในทุกขั้นตอนของการดำเนินคดี ผมเชื่อว่าท่านทั้งหลายครับท่านประธานรวมทั้ง คณะกรรมาธิการทุกท่านที่นั่งอยู่ข้างบนเป็นผู้ที่ผ่านมาในกระบวนการยุติธรรมทุกระดับ ยิ่งชั้นตำรวจด้วยแล้วท่านครับ ผู้เสียหายบางคนบอกว่าคดีฉันมันไปอยู่ชั้นไหนครับ ไปอยู่ชั้นไหนกันนี่ ๓ เดือนแล้ว ๖ เดือนแล้ว โทรไปหาร้อยเวรท่านก็หงุดหงิดมาก วันวันหนึ่ง ฉันไม่ได้ทำคดีของคุณคนเดียว ตรงนี้การที่จะได้รับข้อมูลข่าวสารกันระหว่างจากคนที่เป็น เจ้าหน้าที่ของรัฐกับชาวบ้านผู้เสียหาย ผมเป็นทนายความรวมทั้งทำรายการทีวี (TV) วิทยุ โทรทัศน์เกี่ยวกับการช่วยเหลือชาวบ้าน แทบจะทุกวันร้องเรียนมาว่าคดีฉันถูกรถชน คดีฉันถูกฆ่า คดีฉันถูกปล้น คดีฉันถูกทำร้ายร่างกาย ถูกข่มขืน ๓ เดือนแล้ว ๖ เดือนแล้ว ติดต่อไปยังร้อยเวรก็บอกว่ารอก่อน ๆ รอโน่น รอนี่ รอจนกระทั่งเมียร้อยเวรคลอดแล้ว ก็ยังไม่มีความคืบหน้าเลยคุณวันชัย เหล่านี้ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งนะครับว่าท่านควรจะให้มี การที่เขาจะได้รับรู้ข้อมูลข่าวสารด้วยระบบใด วิธีใด เพราะการรับรู้มันทำให้เกิดความสบายใจขึ้นครับ และคดีเหล่านี้บางทีหายไป ๓ เดือน ๖ เดือน ชั้นอัยการมีการร้องขอความเป็นธรรมบ้าง โน่น นี่ นั่นบ้าง หายไปยาวเลย บางทีชั้นศาลเขาไม่ได้ขึ้นศาลทุกครั้ง เขาก็จะไม่รู้เหมือนกัน เรื่องเหล่านี้ผมว่าชาวบ้านที่เป็นผู้เสียหายนั้นเขารู้แล้วเขาก็สบายใจ ผมเป็นทนายความ ยึดถือมาทั้งตลอดชีวิตเลยว่าการแจ้งคดีทุกเดือน ทุกระยะนั้นเป็นสิ่งสำคัญ และมักจะสอน ลูกน้องให้ปฏิบัติมาโดยตลอด อย่างน้อยที่สุดลูกความเขาก็สบายใจ แม้ว่าเขาจะไม่ได้รู้อะไร มันมากนัก แต่เขารู้ว่าความคืบหน้าแต่ละเดือน แต่ละเดือน แต่ละเดือน แต่คนเป็นผู้เสียหาย ใครจะรู้ครับ จะมีกระบวนการวิธีการใดที่ทำให้เกิดการเยียวยาทางจิตใจในเรื่องนี้ เพราะฉะนั้นสิ่งที่ท่านเขียนมาดีมากครับ สิทธิที่จะได้รับการคุ้มครองความปลอดภัย ในการปฏิบัติที่เหมาะสมและข้อ ๔ นี้ผมชอบมาก ขออนุญาตท่านประธานอีกนิดหนึ่ง สิทธิที่จะได้รับการเยียวยาความเสียหายทางร่างกาย จิตใจอย่างเหมาะสม รวดเร็วและเป็นธรรม ทั้งจากการกระทำความผิดและตามที่กฎหมายบัญญัติ เวลาคนที่เป็นผู้เสียหายหรือ คนที่ได้รับผลกระทบทางคดีอาญา ทุกวันเวลาที่เขาบอกเขาติดคุกไปมาทั้งนั้น เขาถูกดำเนินคดี มาอย่างนี้ อยู่ ๆ เขาโดนยิงมา สิ่งที่เขาจะได้รับอันเดียวครับที่ปรากฏ ไปขอรับเงินเยียวยา จากกระทรวงยุติธรรม และกว่าจะได้บ้างไม่ได้บ้าง ตาสี ตามี ตามา ยายสา ยิ่งคนจาก ต่างจังหวัดไกล ๆ เลิกเลยครับ บางทีก็ไม่รู้ และรู้แล้วบางทีก็ไม่เข้าใจในการปฏิบัติ บางคนบอกยื่นเรื่องไป ๖ เดือน ๘ เดือน ๓ เดือนแล้วยังไม่รู้เรื่องเลย กระบวนการที่ทำนี่ดีมาก เยียวยาทางร่างกาย ค่ารักษาพยาบาล ตลอดจนเงินทองต่าง ๆ แต่จิตใจไม่เคยเลยนะครับ ชาวบ้านที่ถูกข่มขืน ชาวบ้านที่โดนลูกหลง ชาวบ้านที่ไม่เคยกระทำความผิด ลองคิดดู ถ้าทำทำในสิ่งที่คนเราบางทีมันเป็นเรื่องฝังใจกันแบบตลอดชีวิตเลยนะครับ เรื่องเหล่านี้ ถ้าท่านคิดแล้วสามารถทำหรือปฏิรูปให้มันสัมฤทธิผลได้จริง ๆ จะเป็นเรื่องที่สุดยอดแล้วก็ เป็นเรื่องที่เป็นวิธีการใหม่ที่ก่อให้เกิดความเป็นธรรมทั้ง ๒ ฝ่าย ทั้งผู้เสียหายและคนที่เป็น ผู้ต้องหาและจำเลย เหนือสิ่งอื่นใดครับแม้ท่านจะเลอเลิศประเสริฐศรีในการเยียวยาแต่ถ้าล่าช้ากว่าจะได้กันบางที จนกระทั่งเขาไปทำมาหากินใช้ชีวิตปกติอ้าวเพิ่งจะได้รับเงิน เพิ่งจะได้รับการเยียวยา มันไม่ทันต่อสถานการณ์และเหตุการณ์เลย ดังนั้นเมื่อท่านคิดกระบวนการที่จะเยียวยาแล้ว ขอให้เป็นไปด้วยความรวดเร็วด้วยครับ ผมอ่านรายงานฉบับนี้แล้วขอสนับสนุนอย่างเต็มที่ เต็มกำลังและขอให้สัมฤทธิผลด้วยเทอญเป็นของขวัญปีใหม่กับประชาชนผู้ได้รับ ความเสียหายในคดีครับ กราบขอบพระคุณครับ