ท่านประธานที่เคารพ กระผม สปท. วันชัย สอนศิริ ขอกราบเรียนต่อท่านประธานและคณะกรรมาธิการ คําพูดที่ว่า คุกมีไว้ขังคนจน คนจน คนยากไร้ ไม่สามารถเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมได้ คนจน คนด้อยโอกาสไม่สามารถจะสู้กับ คนรวยได้เมื่อมีคดีความ จึงเป็นที่มาของคําว่า ทนายความอาสา ท่านประธานที่เคารพครับ ก่อนที่ผมจะพูดถึงเรื่องนี้ ใครไม่เคยทําหน้าที่เป็นทนายความอาสาจะไม่เข้าใจหัวอกหัวใจ ของคนที่เป็นทนายความอาสา และใครที่ไม่เคยจนและมีคดีจะไม่รู้สึกหรอกว่าวันนั้นหว้าเหว่ วังเวงอย่างไรเมื่อเดินขึ้นศาลและไปพบตํารวจ ลําพังเรารวยไปพบตํารวจก็วิตก กังวล วังเวง อยู่แล้วท่านประธาน ไปอัยการด้วยก็จะงง ก็จะสับสนว่ามันจะเกิดอะไรขึ้นอย่างไร ไปชั้นศาล ยิ่งวิตกกังวลกันไปใหญ่เป็นปี ๆ แม้ท่านรวย คนรวยมันยังพอมีขวัญกําลังใจครับท่านประธาน เขามีทนายความห้อมล้อม ๓ คน ๕ คน มีผู้หลักผู้ใหญ่ให้ขวัญกําลังใจ รวยมาก ๆ มีตําแหน่ง มีอิทธิพลมาก ๆ มีดอกกุหลาบเต็มศาลเลยครับท่านประธาน คนจนละครับท่านประธาน ท่านลองนึกถึงภาพคนจนขโมยลูกขนุนสักลูกหนึ่งที่ริมคลองหลอด ท่านประธาน และท่านสมาชิกลองนึกภาพคนจนขโมยซาลาเปาสักลูกหนึ่งเพื่อไปให้ลูกตัวเองที่กําลังจะ อดตายไม่มีนมกินแล้วถูกจับครับท่านประธาน ท่านลองนึกภาพอย่างนี้ดูระหว่างคนรวย กับคนจน แค่จะประกันตัวก็ลําบากแล้วครับท่านประธาน ทั้งทุกข์ ทั้งยาก ทั้งลําบาก แถมไม่มี สตางค์ ไม่มีทนายความด้วยครับ ท่านจะเห็นภาพตามที่ผมพูด ผมเคยเป็นเลขาธิการ สภาทนายความมา ๔ สมัย ดูแลภารกิจเกี่ยวกับเรื่องการช่วยเหลือประชาชนทางกฎหมาย และทนายความอาสา ท่านประธานก็ทราบแล้วทนายความอาสาคืออาสาครับ จะไปเอาอะไร เป็นชิ้นเป็นอันเกินกว่าทนายความจ้าง ผมพูดตรงไปตรงมาเลย วันนี้จึงต้องปฏิรูปกันครับ เบื้องต้นก่อนจะไปตรงนั้นแม้ว่าผมจะกินเวลาเกินไปบ้างท่านประธานคงเมตตานะครับ ท่านประธาน เพราะผมพอรู้เรื่องทนายความ ท่านประธานครับ ทนายความช่วยโจรจริงหรือ ทนายความเป็นทนายความโจรจริงหรือ ทนายความมันช่วยแต่คนร้ายจริงหรือ ผมอยากให้ เข้าใจตรงนี้กันก่อน หลายท่านอาจจะเข้าใจอยู่แล้ว แต่ผมกราบเรียนเพื่อจะนําไปสู่เรื่องของทนายความอาสาให้เข้าใจกันชัด ๆ อีกครั้งหนึ่ง ทนายความโจรมีไหม มี เพราะในทุกสังคมมีคนดี คนเลว คนชั่ว มีทั้งนั้น แม้แต่ในวงการ ตุลาการเขาก็ไล่ออกกันเพราะมีตุลาการประพฤติชั่ว วงการตํารวจ วงการอัยการ เขาก็เหมือนกัน วงการทนายความ ทนายความโจรก็มี ทนายความเลวก็มี ทนายความชั่วก็มี แล้วสภาทนายความที่ท่านอุปนายกนั่งอยู่ตรงนี้ อุปนายกสภาทนายความ เขาเอาคนชั่ว ไว้ไหมครับท่านกรรมาธิการที่นั่งอยู่ ผมเองนั่งไล่ นั่งปลด นั่งถอน นั่งลบชื่อ ทนายความเลว ๆ เราไม่อยากเอาไว้ ท่านอุปนายกคงยืนยัน เพราะท่านเป็นกรรมการอยู่ในชุดนี้ ทนายความเลว ทนายความชั่ว ทนายความโกง ทนายความทุจริต ตอมกันไหมครับ เราตอม เราไม่อยากเอา คนเลว ๆ ไว้ในวงการเรา เราไม่อยากให้ทนายชั่ว ๆ มีอยู่กับพวกเรา เพราะฉะนั้นท่านสมาชิก ท่านกรรมาธิการเห็นทนายความชั่ว ทนายความเลว ทนายความคนไหนไม่ดี อย่าทนกับ ความอัปยศของทนายความคนนี้ ร้องไปที่สภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ เถอะครับ คนประเภทอย่างนี้ผมยืนยันได้ว่าไม่มีที่ยืนในสภาทนายความและในกระบวนการยุติธรรม อีกต่อไป แม้แต่ตีนโรงตีนศาล ผมเชื่อเหลือเกินว่าท่านประธานกรรมาธิการก็ไล่พวกนี้ ออกไป เขาไม่ให้หากินหรอกครับ มาเขียนโน่น เขียนนี่ หลอกชาวบ้าน ถามว่าทําไมต้องมี ทนายความครับ เพราะรัฐธรรมนูญนี้เขียนไว้ชัดเลยครับท่านประธาน ตราบใดที่ศาลยังไม่มี คําพิพากษาถึงที่สุดต้องถือว่ามนุษย์ทุกคนที่เดินดินอยู่นี้เป็นผู้ยังมิได้กระทําความผิด ที่ชาวบ้านมักแปลกันว่า เป็นผู้บริสุทธิ์ เพราะฉะนั้นตราบใดที่ศาลฎีกาหรือถึงที่สุดด้วยศาลใด ก็ตาม ยังไม่มีคําพิพากษา จะไปบอกว่า นาย ก นาย ข มันเป็นคนชั่ว คนเลว คนทุจริต ไม่ได้ครับ ทนายความเข้าไปช่วยคนสุจริตครับประธาน เพราะว่าศาลยังไม่พิพากษาถึงที่สุด เพราะเขาสันนิษฐานว่าหมอนี่บริสุทธิ์ นี่โดยบริบทของมันก่อนครับ จึงอยากให้ท่านทั้งหลาย เข้าใจว่าทนายความไม่ได้ช่วยคนร้าย ไม่ได้ช่วยคนชั่วหรือโจร แม้ว่าปรากฏเป็นข่าว ว่ามันจะเป็นโจร ขออภัย แต่ถ้าศาลยังไม่พิพากษาถึงที่สุด มันไม่ใช่โจร ขออภัยใช้คํา อย่างนี้ครับ เพราะฉะนั้นจึงกราบเรียนต่อท่านประธานว่า ๑. ทนายความเข้าไปช่วย คนบริสุทธิ์ ๒. ทั้งกฎหมายแพ่ง กฎหมายอาญา ท่านไปศึกษา วิ.แพ่ง วิ.อาญาทั้งปวง คดีทุกคดีที่มีโทษจําคุก ถ้าไม่มีทนายความ ศาลต้องตั้งทนายความให้ ก็แปลว่า ต้องมีทนายความ คดีที่มีโทษประหารชีวิต จําเลยบอกท่านครับ ผมฆ่ามันจริง ๆ ครับ ผมยิงมันจริง ๆ ครับ ท่านประหารชีวิตผมเลยครับ ถามท่านประธานกรรมาธิการ ท่านรองประธานวิรัชได้ว่าท่านตัดสินประหารชีวิตเขาได้เลยไหม ยังต้องมีทนายความเลยครับ ท่านวิรัชบอกไปเอาทนายความมาสืบ ขนาดมันรับสารภาพนะครับ นั่นแปลว่าทั้งรัฐธรรมนูญ ทั้งกระบวนการ ทั้งข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย ต้องมีทนายความไว้ถ่วงดุลครับ อันนี้เข้าใจ ตรงกันก่อน แปลว่าทนายความต้องมี ทีนี้มาดูข้อเท็จจริงครับ คนทําผิด ทนายความรู้ว่าผิด ในการศึกษาอบรม ผมก็เป็นครูบาอาจารย์สอนทนายความ ทนายความรู้ว่ามันผิดต้องไม่ทํา แนะนําให้เขารับสารภาพ หลักการเรียนการสอนครับ ส่วนจะมีทนายความนอกแถว เป็นอีกเรื่องหนึ่ง หรือไม่อย่างนั้นก็ไม่ว่าความให้เขา ก็ไม่มีใครบังคับนะครับ แต่มันมี คนเยอะแยะในประเทศนี้ครับท่านประธาน เขาบอกว่าเขาไม่ได้ทําผิด และเขาไม่ได้ทําผิด จริง ๆ จะไปพึ่งอัยการหรือครับ อัยการมีหน้าที่ฟ้อง จะไปพึ่งตํารวจหรือครับ ตํารวจก็มี หน้าที่รวบรวมพยานหลักฐานและมีความเห็น จะไปพึ่งศาลหรือครับ ไม่ ศาลมีหน้าที่ตัดสิน ก็กฎหมายเขาเขียนไว้แล้วว่าคนที่จะมาทําหน้าที่ช่วยเขาคือทนายความ เพราะฉะนั้น สิริรวมแล้วต้องมีทนายความ ทั้งข้อเท็จจริง ข้อกฎหมาย แม้จะรวย แม้แต่ยิ่งจน ยิ่งจน ยิ่งด้อยโอกาส ยิ่งควรมีทนายความอย่างยิ่ง นี่ประเด็นที่เข้าใจกัน เพราะคนบางคนไม่ได้ตั้งใจ ทําความผิดเลย บันดาลโทสะ คนบางคนไม่ได้ตั้งใจทําผิดเลย ป้องกันตัว คนบางคนมี เหตุจําเป็นต้องกระทํา เพราะฉะนั้นเวลาฟ้องมาถามว่าบอกอย่างนี้หรือเปล่าครับ เปล่า แล้วใครจะมาสกัดตรงนี้ ทนายความ
ประเด็นต่อมา ผมเข้าเรื่อง แปลว่าทนายความนี้จําเป็นต้องมีตั้งแต่ชั้นสอบสวน กฎหมายก็เขียนไว้ชัด มีสิทธิพบทนายความสองต่อสอง ระเบียบวิธีปฏิบัติของกระทรวง ทบวง กรม เขียนไว้ชัดว่ามีชั้นตํารวจ ตํารวจจะต้องทําอย่างไร ๆ แจ้งทนายความอย่างไร มีสิทธิ เป็นกฎหมายเขียนไว้ชัด เอาละครับผมจะไม่ไปเยิ่นเย่อ ชั้นตํารวจ ทนายความ จะมีส่วนสําคัญ เพราะผมได้มีโอกาสประชุมสัมมนากับผู้พิพากษาเยอะแยะ ท่านบอกเลย ความเป็นธรรมที่มันไม่เป็นทําธรรมนี้ เพราะต้นทางที่มันไม่ใช่ความจริง ความจริงนั้นมันถูก บิดเบี้ยวเสียก่อนที่จะไปถึงศาล คนที่จะช่วยปกป้อง คุ้มครอง ดูแลคนที่เป็นผู้ต้องหา คนที่เป็นจําเลย ไม่ใช่ตํารวจครับ แล้วก็ไม่ใช่อัยการครับ แล้วก็ไม่ใช่นายอําเภอครับ ทนายความครับ ท่านมองดูว่าไม่ใช่เรื่องเล็ก ๆ แล้วนะครับ ท่านสมาชิกบางท่านบอกว่า มันเรื่องเล็ก ไม่เล็กแล้วครับ ใหญ่เลยครับ เอาละ ท่านจะเห็นว่ากฎหมายเขียนไว้ทุกขั้นทุกตอน หน่วยงานภาครัฐนั้นเป็นหน่วยงานช่วยเหลือประชาชน โดยมีงบประมาณของรัฐจัดให้ เวลาชาวบ้านไม่มีน้ํากินน้ําใช้ ชาวบ้านทะเลาะกัน กํานัน ผู้ใหญ่บ้านทําอย่างไร เวลามีคดี ตํารวจทําอย่างไร กฎหมายเขียนไว้ เวลาชั้นอัยการ อัยการทําอะไร กฎหมายเขียนไว้ ถึงชั้นศาล ศาลทําอย่างไรกฎหมายเขียนไว้ เวลาชั้นที่จะต้องการทนายความอาสา หาคนมา ช่วยเหลือ มีไหมครับ มีตรงไหนเขียนไว้ไหมครับท่านวิเชียร อุปนายกสภาทนายความ ท่านยืนยันได้ว่าไม่มี แล้วอย่างไรครับ ถ้าไม่มีทนายความ ร้องไปที่อัยการก็ได้ เขาหา ทนายความให้ เขาเรียกหน่วย สคช. หรืออะไรนี่ กระทรวงยุติธรรมเขาก็มีกรมคุ้มครอง สิทธิและเสรีภาพหาทนายความให้ ทนายความอาสา สภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์ หาทนายให้ ทนายความอาสา แปลว่ากระบวนการต่าง ๆ เหล่านี้เกิดขึ้นมาเพื่อรองรับ คนยากคนจน แต่ทุกหน่วยทุกองค์กรนี้ทําเสมือนประหนึ่งว่าทนายความนั้นอยู่ปลายแถว ทําเสมือนหนึ่งว่าสักแต่ว่าทํา เพราะทนายความที่มานั้นก็มาเพราะได้รับค่าตอบแทน ๕๐๐ บาท ๖๐๐ บาท ๗๐๐ บาท มาว่าความในโรงในศาลครับ ท่านวิรัช ขออภัยที่เอ่ยนาม ท่านคงยืนยันได้ ค่าตอบแทนต่างกันฟ้ากับเหวกับทนายความอาชีพ แปลว่าแต่ละขั้นตอน แต่ละกระบวนการนั้นสักแต่ว่ามี สักแต่ว่าทํา สักแต่ว่าให้ แล้วมันจะไปสู้อะไรกันครับ ความเป็นธรรมมันจะเกิดขึ้นได้อย่างไรครับ ทุกวันที่ทํากันเพราะมันเป็นเรื่องของจิตอาสา และเป็นเรื่องของอาสาสมัคร สิ่งที่ผมรู้คืออะไรครับท่านประธาน ทนายความที่ไม่มีงานทํา เกษียณแล้ว แก่แล้ว ออกจาก ราชการ ซี ๗ ซี ๘ มีตั๋วทนายความ จะไปหาความที่ไหนก็ไม่ค่อยได้ ทําอย่างไรครับ ไปเป็น ทนายความอาสา ประสบการณ์มีไหมครับ ไม่มี เคยว่าความมานานไหมครับ ไม่เคย ก็มารอ รับสตางค์วันละ ๕๐๐ บาท ๖๐๐ บาท ๗๐๐ บาท นั่งทะเลาะกันอยู่ แกนั่งมาก ฉันนั่งน้อย เจ้าหน้าที่ให้คนนั้นมาก เจ้าหน้าที่ให้คนนี้น้อย แล้วเวลาชาวบ้านมาแนะนํากัน ผมไม่แน่ใจ ผมถึงบอกว่าทนายความบางคนพาชาวบ้านเข้ารกเข้าพง พากันไม่ติดคุก พากันจนติดคุก ผมจึงเห็นด้วยอย่างยิ่งว่าเรื่องนี้เป็นเรื่องใหญ่ เพราะทั้งรัฐธรรมนูญ ทั้งข้อกฎหมาย ทั้งข้อเท็จจริงเราต้องมีทนายความ ต้องใช้ทนายความ แต่เราเห็นทนายความเหมือนตัวกิ้งกือ น่ารังเกียจ แล้วเราก็ให้แบบเศษ ๆ เลย ๆ เผอิญเสียงผมอย่างนี้นะครับ ไม่ได้โกรธอะไรใคร นะครับ ผมว่าเมื่อท่านคณะกรรมาธิการได้เสนอเรื่องนี้มา ผมจึงเห็นด้วยอย่างยิ่ง ท่านต้องดู ทั้งระบบเลยครับ เพราะคนที่มาเป็นอาสาหวังแต่เงิน ๕๐๐ บาท ๖๐๐ บาท ไม่มีคุณภาพ แล้วมาก็มาสักแต่ว่า สักแต่ว่ามา มันต่างกันระหว่างทนายความที่เขาจ้าง ทําอย่างไรให้มัน เกิดความพอดี ๆ กัน หมายความว่าพอดีทางจิตใจว่า ๑. อยากช่วยชาวบ้านส่วนหนึ่ง ๒. มีเงินพอสมควร ไม่ได้ถึงกับมากเหมือนเขา เขาอาสา เขามาช่วยเหลือคนยากคนจน เงินได้น้อยอยู่แล้วเหมือนข้าราชการเงินเดือนได้น้อยกว่าพ่อค้าอยู่แล้ว รายได้น้อยกว่าพ่อค้า อยู่แล้ว แต่ท่านมีเกียรติ ท่านมียศ ท่านมีบั้ง มีโกศ มีสายสะพาย มีอะไรจูงใจให้เขาบ้าง อันนี้ก็น่าคิดนะครับที่ท่านคิดมา การฝึกอบรมก็สําคัญผมเห็นด้วยอย่างยิ่งเลย ปล่อยกัน สะเปะสะปะ อีเหละเขะขะ เลอะเทอะ ที่สําคัญบางทีไปทํามาหากินอยู่กับการอาสานั้นอีก สร้างความเจ็บปวดให้กับชาวบ้านอีก อันนี้ก็เป็นเรื่องของทั้งสภาทนายความและองค์กร ต่าง ๆ ที่ตรวจสอบกันต่อไป ที่แล้วมาการประเมินคุณภาพ ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งครับ ไม่มีเลย คนอยู่ แล้วผมก็ยังเห็นอยู่ ไม่มีคุณภาพก็ยังอยู่ และการประชาสัมพันธ์ต่อไปนี้ เรื่องการ ทําความเข้าใจ ผมเห็นด้วยกับท่านอย่างยิ่ง มันจะทําให้เกิดความเป็นธรรมในสังคม จริง ๆ ครับ คนเขารู้เลย เพราะคนทุกวันนี้เขาไม่ได้รับความเป็นธรรมเยอะมาก เพราะฉะนั้น มันจะต้องผนึกกัน องค์กรที่ช่วยเหลือไม่ว่าจะเป็นศาล ไม่ว่าจะเป็นอัยการ ไม่ว่าจะเป็น กระทรวงยุติธรรม สภาทนายความ เรามีทนายความอาสา เหมือนกันหมด แต่ต่างคนต่างทํา ต่างคนต่างแย่งงบประมาณ บางทีนั่งทะเลาะกันทั้งสภาทนายความและกระทรวงยุติธรรม แกได้มาก ฉันได้น้อย งบแกเยอะ งบแกน้อย แต่ถ้าเรามองประชาชนเป็นศูนย์กลาง เห็นด้วยครับ ที่ท่านต้องทําการปฏิรูปเสีย แล้วมันจะเกิดประโยชน์โภชน์กับคนยากคนจนจริง ๆ ครับ ไม่ทําวันนี้จะทําวันไหน ไปรอรัฐบาลใหม่เขาก็มองทนายความเป็นเสี้ยวหนึ่งเศษเล็ก ๆ แม้แต่ รัฐบาลนี้ผมก็ไม่รู้ว่ามองถึงเรื่องทนายความบ้างหรือเปล่า แต่กราบขอบพระคุณท่านประธาน กรรมาธิการและคณะที่หยิบเรื่องนี้มาเป็นเรื่องใหญ่ครับ สมัยที่ผมเคยอยู่คณะนั้นก็ยัง ทั้ง ๆ ที่เป็นทนายความเองไม่ได้หยิบ น่าประณามตัวเองเสียด้วย ต้องกราบขอบพระคุณ ว่าท่านเห็นความสําคัญไม่ได้เกี่ยวกับทนายความหรอกครับ แต่ท่านเห็นความสําคัญ ของคนยาก คนจน คนด้อยโอกาส ไม่ต้องรอให้ประเทศเป็นประชาธิปไตยหรอกครับท่าน ทําเสียตอนนี้ผมจะกราบขอบพระคุณด้วยจิตคารวะอย่างแท้จริงครับ กราบขอบพระคุณครับ