กราบขอบพระคุณท่านประธาน ทั้งท่านประธานกรรมาธิการและท่านประธานปฏิรูปการเมือง ผม อมร วาณิชวิวัฒน์ สมาชิก สภาปฏิรูปแห่งชาติ ด้านการเมือง หมายเลข ๒๓๔ สําหรับการอภิปรายของกระผมในส่วน ที่เกี่ยวกับการบังคับใช้กฎหมายให้มีประสิทธิภาพนั้น ขอกราบเรียนว่าอาจจะมีบางส่วน ไปสัมผัสหรือว่ามีส่วนที่อาจจะไปซ้ํา หรือมีความคล้ายคลึงกับอนุกรรมาธิการบางส่วน ก็ต้อง กราบเรียนอย่างนี้ว่าหลักการของการทํากฎหมายให้มีประสิทธิภาพเราก็มีการศึกษา วิเคราะห์ แล้วเราก็พบว่าปัญหาหลัก ปัญหาหลักจริง ๆ มีอยู่ ๓ ด้าน หรือ ๓ มิติด้วยกัน ปัญหาแรกก็คือในเรื่องของตัวกฎหมายหรือบทบัญญัติของกฎหมายนั่นเอง ซึ่งบทบัญญัติของ กฎหมายเมื่อสักครู่นี้อาจารย์กิติพงศ์ท่านก็ได้ให้ความกรุณาขยายความ แล้วก็สะท้อนให้เห็น ถึงข้อบกพร่องในเรื่องต่าง ๆ ว่า

การบัญญัติกฎหมายมันมีตั้งแต่เรื่องของการยกร่าง มีปัญหาอะไรต่าง ๆ ซึ่งเราก็มองปัญหา ที่เกิดขึ้นในมิติต่าง ๆ เหล่านั้นด้วย แล้วอีกด้านหนึ่งก็คือในส่วนของผู้บังคับใช้กฎหมาย ซึ่งอาจจะขาดความรู้ความเข้าใจ แล้วท้ายที่สุดก็เปึนมิติที่เราเคยนําเรียนมาแล้วในรอบแรก ว่าปัญหาก็อยู่ที่ตัวของผู้ถูกบังคับใช้กฎหมายนั่นเอง ก็คือพวกเราทั้งหลาย ซึ่งบางทีไม่ใช่ไม่มี ความรู้ครับ มีความรู้ดี อย่างพวกเราทุกคนนี่ถ้าจบปริญญาตรีหรือพูดง่าย ๆ ว่าเรียนหนังสือ มีอายุอานามกันประมาณนี้แล้วรู้ผิดชอบชั่วดี แต่ว่าเมื่อมีเจ้าหน้าที่บังคับใช้กฎหมาย มาขอตรวจตราอะไรต่าง ๆ นี่ก็อาจจะมีปฏิกิริยาบางอย่างที่เราอาจจะมีความรู้สึกว่า ทําไมต้องเปึนเราหรืออะไรอย่างนี้นะครับ เพราะฉะนั้นการขัดขืน การไม่เคารพกฎหมายหรือ การไม่ปฏิบัติตามกฎหมายก็อาจจะเกิดขึ้น ไม่ได้หมายถึงว่าทุกท่านแต่ว่าก็มีบางท่าน ยกตัวอย่างง่าย ๆ เลยเมื่อเร็ว ๆ นี้มีข้าราชการชั้นผู้ใหญ่คนหนึ่งถูกเจ้าหน้าที่ตํารวจ เรียกให้ตรวจวัดแอลกอฮอล์ในขณะที่ผ่านด่านตรวจ ซึ่งท่านก็เปึนข้าราชการ ชั้นผู้ใหญ่ ผมเรียนให้ท่านทั้งหลายทราบนะครับว่าในต่างประเทศนี่ เคยมีคดีคล้าย ๆ กัน อย่างนี้ แต่ว่ามันเปึนความเหมือนที่แตกต่างตรงที่ในบ้านเรานี่ข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ท่านนั้น ได้มีความภาคภูมิใจที่จะออกมาพูดต่อสาธารณะนะครับ ซึ่งผมอาจจะต้องขออภัย ถ้าไม่สามารถนําความทั้งหมดที่ท่านพูดได้ แต่ว่าเรื่องนี้ไม่ได้เปึนการตําหนิกัน แต่เปึนเรื่อง ทัศนคติ ซึ่งก็เปึนเรื่องที่ถูกต้อง คือท่านก็มองในแง่ว่าการตรวจวัดแอลกอฮอล์นี่ก็อยู่ที่ตัวของ ผู้ที่เปึนผู้บังคับใช้กฎหมายควรจะมีวิจารณญาณในการพิจารณาว่าคนไหนบ้างที่ควรจะต้อง ถูกเรียกตรวจ แต่ว่าสําหรับบางคนนี่ไม่มีอาการเซ ไม่มีอาการมึนเมาแต่อย่างใด นี่ก็น่าจะ ประหยัดเวลา อย่าให้เสียเวลากันตรงนี้นะครับ นี่ก็คือเรื่องหนึ่งที่สะท้อนถึงมิติของการบังคับ ใช้กฎหมายที่ไม่เกิดประสิทธิภาพ ก็เกิดจากทั้งตัวผู้บังคับใช้กฎหมายเอง บางทีก็เถรตรง ว่ากันอย่างนั้น บางทีผู้บังคับใช้กฎหมายก็ปฏิบัติตามกฎหมายอย่างหละหลวม ไม่ปฏิบัติตาม กฎหมาย ย่อหย่อนบ้างอะไรบ้าง เรื่องนี้จําเปึนที่จะต้องนําเรียนเพื่อให้ท่านเห็นภาพว่า หลาย ๆ อย่างมันมีที่มาที่ไปอย่างนี้ แต่ในขณะที่ผมเรียนให้ท่านทราบว่าในต่างประเทศ ในคดีคล้าย ๆ กัน ถ้าจําไม่ผิดจะเปึนที่ชิคาโกนะครับ ก็จะเปึนผู้ว่าการรัฐเมามายมาจาก ที่ไหนก็ไม่ทราบในงานเลี้ยง ก็ปรากฏว่าตํารวจเรียกตรวจ ปรากฏว่าพอตํารวจเห็นว่า เปึนผู้ว่าการรัฐก็ปล่อยไป แต่ปรากฏว่าในวันถัดมาหรืออาจจะ ๒-๓ วันนี่ปรากฏว่าตํารวจ ที่ปล่อยท่านผู้ว่าการรัฐนี่ถูกย้ายโดยท่านผู้ว่าการรัฐ เพราะท่านผู้ว่าการรัฐจําได้ว่าตัวท่าน

เมาแล้วขับ แล้วก็มีความรู้สึกว่าทําไมถึงไม่ถูกจับ ก็ไปไล่ตรวจดูกล้องดูอะไรก็พอทราบว่า เปึนใครก็ดําเนินคดี อันนี้ก็เล่าเปึนอุทาหรณ์ให้ท่านฟังนะครับว่าเปึนตัวอย่างของปัญหา ที่เกิดขึ้น เพราะฉะนั้นหลาย ๆ เรื่องอย่างกรณีในประเด็นปัญหาข องข้อบัญญัติกฎหมายนี้ ที่ผ่านมาท่านอาจารย์กิติพงศ์ก็ได้เรียนให้ทราบแล้วนะครับว่าผู้ร่างบางครั้งก็ขาดข้อมูล บางครั้งก็ไม่มีการศึกษาผลกระทบ ขาดความชัดเจนทั้งลายลักษณ์อักษรทั้งเจตนารมณ์ ของกฎหมาย แล้วก็กฎหมายบางฉบับที่เราใช้กันอยู่นี้หลาย ๆ ฉบับล้าสมัย และที่สําคัญก็คือ เปึนการสร้างภาระให้ทั้งประชาชน รวมไปถึงสร้างภาระให้กับผู้บังคับใช้กฎหมายเองด้วย อย่างกรณีที่เกิดขึ้นท่านก็คงทราบดี อย่างที่มีการบ่นกันว่าตํารวจบางครั้งก็เถรตรง ไม่ใช้วิจารณญาณหรือมีดุลยพินิจแต่ใช้ดุลยพินิจบกพร่องเปึนต้นนะครับ ในขณะเดียวกัน ผู้ถูกบังคับใช้กฎหมายและผู้บังคับใช้กฎหมายเองก็ทั้งขาดความรู้และความไม่เข้าใจ ดังได้เรียนมาแล้ว เพราะฉะนั้นประเด็นในการที่เรานําเสนอการปฏิรูปในอนุกรรมาธิการ ที่ผมทําหน้าที่เปึนประธานอนุกรรมาธิการปฏิรูปการบังคับใช้กฎหมายนี้ ก็ได้มีข้อเสนอ หลาย ๆ ประเด็นด้วยกันนะครับ ผมจะไปอย่างรวดเร็วพอสมควร ประเด็นแรกก็คือจะต้องมี กระบวนการตรากฎหมายด้วยการใช้วิธีหรือภาษาที่เรียบง่ายเพื่อให้เกิดความเข้าใจที่ไม่ต้องมี การตีความให้เกิดความเข้าใจผิดหรือคลาดเคลื่อนกัน ประการต่อมาก็ให้ใช้มาตรการจูงใจ มากกว่าการลงโทษ อาจจะเปึนการให้รางวัล อาจจะเปึนการยกย่องสรรเสริญ หรืออะไร ก็แล้วแต่สําหรับคนที่ปฏิบัติตามกฎหมาย

ในประการต่อมา เช่นเดียวกับท่านอาจารย์กิติพงศ์ที่เราเห็นต รงกัน นั่นก็คือต่อไปนี้ ในหน่วยงานที่บังคับใช้กฎหมายทั้งหลายจําเปึนอย่างยิ่งที่จะต้องมีการกําหนดกรอบเวลา ต่าง ๆ ให้แน่ชัด เพื่อที่ทําให้ประชาชนนั้นจะได้รู้แน่ชัดว่าเมื่อไปติดต่อราชการ หรือเมื่อไป ขอความช่วยเหลือในการอํานวยความยุติธรรมแล้ว เขาจะได้รับบริการจากเจ้าหน้าที่ของรัฐ ภายในกําหนดเวลาเท่าไร และในกรณีกฎหมายมีผลย้อนหลังนั้นเรามองว่าในบางครั้ง ซึ่งเปึนผลประโยชน์แห่งรัฐนั้นการย้อนหลังของกฎหมายอาจเปึนไปได้ เพราะฉะนั้น การย้อนหลังนั้นเราก็คงจะไม่ทําพร่ําเพรื่อ เราก็ต้องพิจารณาถึงความมั่นคงแห่งสิทธิ แล้วก็จําเปึนที่จะต้องคํานึงถึงผลประโยชน์แห่งรัฐเปึนสําคัญ การทําคู่มือการปฏิบัติหน้าที่ ของผู้บังคับใช้กฎหมายเพื่อเผยแพร่สู่สาธารณะให้ประชาชนมีความเข้าใจ ผมจําได้ว่า ผมเคยเรียนให้ท่านทั้งหลายได้ทราบว่าในบางประเทศที่เปึนประเทศเพื่อนบ้านเรา ไม่ต้องยกตัวอย่างว่าประเทศใด แต่ว่าเคยไปศึกษาดูงานแล้วรถไปติดอยู่ที่ไฟแดง ปรากฏว่า วันนั้นอาจจะเปึนวันที่เขามีกฎหมายใหม่ออกมา บ้านเรานี่ขายเรียงเบอร์กับขายพวงมาลัย ประเทศนี้เขามีกฎหมายพิมพ์ออกมาเปึนบุกเลต (Booklet) เล็ก ๆ คนแห่กันซื้อกฎหมาย ก็เล่าให้ท่านฟังว่าอันนี้เปึนความใส่ ใจ แล้วก็เปึนเรื่องวัฒนธรรมของสังคมแต่ละสังคม ต่อไปเราก็จะต้องมีการประเมินผล มีการติดตาม ตรวจสอบ แล้วก็พยายามที่จะสร้าง วัฒนธรรมดังกล่าว โดยเฉพาะอย่างยิ่งวัฒนธรรมการเคารพและปฏิบัติตามกฎหมาย ฟังดูแล้วอาจจะเลื่อนลอย อาจจะดูว่าเปึนเรื่องที่เพ้อฝันนะครับ แต่ว่าผมเชื่อว่า ในยุคแห่งการปฏิรูปอะไรก็เปึนไปได้ สําหรับข้อเสนอในการแก้กฎหมายที่เปึนปัญหาในวันนี้ ผมและคณะได้มีการนําเสนอร่างกฎหมายหลาย ๆ ฉบับด้วยกัน บางฉบับก็อาจจะได้รับ ความเห็นชอบ บางฉบับก็อาจจะได้รับการติชมอะไรต่าง ๆ ในคณะกรรมาธิการ ซึ่งเราก็พยายามไปปรับ แก้ แล้วก็บางฉบับก็ได้นําเรียนในที่ประชุมแห่งนี้มาแล้ว ล่าสุดทางคณะอนุกรรมาธิการของผม โดยคณะทํางานที่เกี่ยวกับการปัองกันและปราบปราม การทุจริตคอร์รัปชัน (Corruption) ไม่ได้ไปก้าวก่าย เราก็ทําครอส คัตติง (Cross cutting) กับหลาย ๆ คณะอนุกรรมาธิการ รวมไปถึงก็เอาข้อมูลของคณะกรรมาธิการชุดอื่น ๆ ที่ทําหน้าที่ในส่วนที่คล้าย ๆ กันมาศึกษา มาปรับปรุง แล้วก็มาหาข้อดี ข้อบกพร่อง แล้วก็พยายามแก้ไขเรื่องดังกล่าว เราก็เลยมีการออกมาตรการแก้ปัญหาการทุจริตคอร์รัปชัน ทั้งระบบขึ้น ซึ่งเดี๋ยวมีเวลาเล็กน้อยผมจะใช้เวลาไม่นานมาก ประมาณสัก ๑-๒ นาที

หรือ ๓ นาทีในการอธิบายดังกล่าวนะครับ ในเรื่องต่อมาก็คือเรามีการเสนอแก้กฎหมาย ปัองกันปัญหาการรุกป์า ซึ่งเมื่อวานนี้ผมเห็นสมาชิกหลายท่านได้ใช้เวลาอภิปรายกันไป กระทั่งถึงประมาณเกือบ ๕ ทุ่ม เมื่อคืนก็เลยสงวนสิทธิ์ ที่ไม่ได้อภิปรายในเรื่องดังกล่าว ทั้ง ๆ ที่จริง ๆ แล้วในคณะอนุกรรมาธิการของเรานั้นมีการศึกษาเรื่องดังกล่าวเอาไว้ ค่อนข้างชัดเจน แล้วก็มีมาตรการที่อาจจะสอดคล้องต้องกันกับคณะกรรมาธิการปฏิรูป ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเมื่อวานนี้ที่มีการนําเสนอไป ในส่วนต่อมาเรามีการเสนอ มาตรการรักษาความสงบเรียบร้อยของบ้านเมือง ซึ่งเปึนข้อเสนอของกฎหมายที่เรา พยายามร่างขึ้น ในประเด็นต่อมาก็มีการแก้ปัญหาการขับขี่ แข่งรถสาธารณะทั้งหลาย ซึ่งเปึนแนวคิดของเรา ไม่อยากจะกราบเรียนว่าเปึนผลงาน แต่ยืนยันว่าเราเสนอ เรื่องของการเอาผู้ปก ครองที่ไม่ดูแลบุตรหลาน แล้วปล่อยให้บุตรหลานออกมาขับขี่ สร้างความเดือดร้อนรําคาญให้สาธารณะจะต้องร่วมรับผิดด้วย ตรงนี้เปึนกฎหมายเดิม แต่ว่าก็มีการเสนอสู่สาธารณะไป แล้วก็เปึนเรื่องที่น่ายินดีที่ทางรัฐบาลเองได้เห็นความสําคัญ แล้วก็ได้หยิบยกเรื่องดังกล่าวไปดําเนินการ ก็คิดว่าจะสัมฤทธิผลนะครับ ในเรื่องของปัญหา การจราจร ปัญหาส่วย ปัญหาสินบน ปัญหาการพนัน ก็เปึนมาตรการหนึ่งที่เราได้มี การนําเสนอ รวมไปถึงการเสนอแนวทางแก้ปัญหาคนล้นคุก หรือภาษาอังกฤษเขาใช้คําว่า โอเวอร์คราวด์เดด (Overcrowded) นี่นะครับ มีการพยายามที่จะดูเรื่ องของ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เพื่อที่จะพิจารณาเกี่ยวกับมาตรการการปล่อยตัว ชั่วคราวว่าจะมีหนทางใดก็ตามที่จะอํานวยความสะดวก อํานวยความยุติธรรมดังกล่าว เพราะว่าปกติแล้วถ้าขอประกันตัวนี่เปึนสิทธิของผู้ต้องหาอยู่แล้ว ถ้าไม่ได้มีเหตุหรือเจตนา จะหลบหนีอย่างไร หรือไปข่มขู่พยาน ส่วนใหญ่แล้วศาลก็มักจะอนุญาตอยู่แล้ว

ในประเด็นต่อมาก็คือเมื่อไปอยู่ในเรือนจํา ในสถานกักกันแล้วก็จําเปึนอย่างยิ่งที่จะต้อง มีการฝ๊กอาชีพ แต่อาชีพที่เราจะฝ๊กคงจะต้องเปึนอาชีพที่ต้องใช้ฝ้มือ คงไม่ใช่อาชีพแบกหาม อาชีพอะไรที่ออกมาแล้วก็ไม่ได้มีมูลค่าเพิ่ม เพราะฉะนั้นตรงนี้ก็เปึนเรื่องสําคัญ ในประการต่อมาคือเราจําเปึนที่จะต้องใ ห้บริการประชาชนในทางยุติธรรม ให้กว้างขวาง เน้นระบบยุติธรร มชุมชน แล้วก็ให้ความช่วยเหลือประชาชนทางกฎหมาย เพราะว่า เราต้องยอมรับแม้แต่พวกเราเองในหลาย ๆ เรื่องเกี่ยวกับข้อบัญญัติทางกฎหมาย เราก็ไม่ได้ทราบดีไปกว่าประชาชนทั่ว ๆ ไป ผมเองขอย้อนมาในสิ่งที่เรานําเสนอ ซึ่งวันนี้ ไม่ได้มีการเผยแพร่เอกสาร แต่ว่าเราได้มีการผ่าน การพิจารณาของทางคณะกรรมาธิการ ในเบื้องต้นแล้วนั่นก็คือในประเด็นเกี่ยวกับการตรวจสอบทรัพย์สิน หนี้สินของผู้ดํารง ตําแหน่งทางการเมือง เปึนข้อเสนอครับ ตัวกฎหมายมีความตั้งใจของคณะทํางานที่จะ พยายามทําให้เปึนกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ เพราะเรามองว่าการมีกฎหมายที่สูงขึ้น มีศักดิ์สูงกว่ากฎหมายหรือ พ.ร.บ. ทั่วไปอาจจะทําให้การบังคับใช้กฎหมายนั้น เกิดประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยคล้าย ๆ กับท่านอาจารย์กิติพงศ์ ท่านอาจารย์กิติพงศ์ บอกว่าจะมีการไปแก้ประมวลรัษฎากร ของเราเรามีการเสนอว่าในมาตรา ๑๐ และ มาตรา ๑๐ ทวิ ซึ่งในปัจจุบันนี้ก็มีการห้ามเจ้าหน้าที่รัฐในการเป่ดเผยข้อมูลการเสียภาษี ซึ่งตรงนี้เราพยายามที่จะดึงประชาชนนั้นให้เข้ามามีส่วนร่วมในการตรวจสอบทรัพย์สิน หนี้สินของทางผู้ดํารงตําแหน่งทางการเมือง เรามองไกลไปถึงตัวของ ป.ป.ช. ซึ่งวันนี้ องค์คณะมี ๙ คน แล้วก็มีการพูดคุยกันในคณะทํางานว่า ทําหน้าที่ในการตรวจสอบ การทุจริตคอร์รัปชันอย่างกว้างขวางมาก แล้วคดีเมื่อเราไปตรวจสอบกับศาลคดีผู้ดํารง ตําแหน่งทางการเมืองก็แล้วกันเรียกย่อ ๆ อย่างนั้น ปรากฏว่าในระยะเวลาประมาณ ๑๐ ป้ คดีที่ไปสู่ศาลเราเข้าใจว่าคดีเรื่องนักการเมืองมีเปึนร้อย ๆ เปึนพัน ๆ คดี แต่ไปสู่ศาลของ คดีอาญาผู้ดํารงตําแหน่งทางการเมืองจริง ๆ เท่าที่ทราบจากผู้มาแถลงในคณะทํางาน ปรากฏว่ามีอยู่ประมาณ ๓๐-๔๐ คดีในระยะเวลา ๔๐ ป้ ก็เปึนเรื่องที่น่าใจหายมาก แล้วที่สําคัญก็คือตัวของ ป.ป.ช. จําเปึนที่จะต้องมาชี้มูลในทุกเรื่อง ไม่ว่าคดีเล็กคดีน้อย ทางคณะทํางานจึงมีข้อเสนอว่าในอนาคตเราจําเปึนที่จะต้องมีการปฏิรูปโดยการนําเสนอ โครงสร้างการตรวจสอบใหม่ โดยการให้มีคณะไต่สวนอิสระ ท่านทั้งหลายอาจจะสงสัยว่า คณะไต่สวนอิสระจะเปึนอย่างไร รายละเอียดเราคิดว่าถ้ามีเวลาจะนํามาแถลงในที่นี้

แต่เอาง่าย ๆ ก็คือในอดีตที่ผ่านมาเราเคยมี คตส. ที่เคยทําหน้าที่ในการตรวจสอบทรัพย์สิน หนี้สินนักการเมืองตรงนั้น อันนี้เปึนตัวอย่างหนึ่งที่อาจจะเปรียบเทียบให้ท่านเห็นถึง ประสิทธิภาพในการทํางาน ส่วนข้อวิจารณ์แน่นอนคนชอบก็มี คนไม่ชอบก็มี แต่เรามองว่า การทําหน้าที่ของคณะไต่สวนอิสระตรงนี้จะเปึนการปฏิรูปการบังคับใช้กฎหมายอีกทางหนึ่ง แล้วก็จะทําให้การบังคับใช้กฎหมายเกี่ยวกับการปัองกันและปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชันนั้น มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ในอดีตที่ผ่านมาการปล่อยให้คดีขาดอายุความ ผมเองเคยสอบถาม ไปทาง ป.ป.ช. ป.ป.ช. ก็ตอบแบบแบ่งรับแบ่งสู้ว่าเคยมีการลงโทษเจ้าหน้าที่ไหม ทาง ป.ป.ช. ก็บอกว่ามีการตั้งคณะกรรมการสอบสวนทางวินัย เพราะว่าเปึนการที่ก็ต้อง มาตรวจสอบกันว่าทําไมมันถึงขาดอายุความ แต่ในอนาคตเราคงไม่ต้องรอให้มีการตั้ง กรรมการสอบ เราต้องมีการบัญญัติมาตรการแซง ก์ชัน (Sanction) หรือการลงโทษ การปล่อยปละละเลยทําให้คดีขาดอายุความ ซึ่งแม้บางท่านอาจจะบอกว่าขาดอายุความ ในกรรมนี้แต่ยังมีกรรมอื่น มีกฎหมายอื่นมาลงโทษด้วย แต่บางทีเรื่องที่สําคัญมันก็อาจจะ สูญเสียผลประโยชน์ไปตรงนั้น แล้วผลประโยชน์ส่วนใหญ่ก็เปึนผลประโยชน์ของชาติด้วย ซึ่งสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ผมคิดว่าจะเปึนเรื่องหนึ่งที่จะสร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับระบบ กระบวนการยุติธรรมและการบังคับใช้กฎหมาย ขอบคุณครับ