นายวิวัฒน

สภาปฏิรูปแห่งชาติ · ครั้งที่ ๕๐ · ๗ กรกฎาคม ๒๕๕๘

นายวิวัฒน ศัลยกําธรชี้ว่าปัญหาสิ่งแวดล้อมมีความซับซ้อนเกินกว่าที่ภาครัฐจะจัดการได้เพียงลำพัง จึงต้องระดมความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาควิชาการ เอกชน และประชาชน เพื่อแก้ไขวิกฤตอย่างยั่งยืน โดยยกตัวอย่างความสำเร็จจากโครงการพระราชดำริและโมเดลแม่ทา รวมถึงเสนอให้มหาวิทยาลัยศึกษาและต่อยอดกลไกดังกล่าว นายวิวัฒน ศัลยกัมธรเสนอแนวทางแก้ไขภัยแล้งในลุ่มน้ำป่าสักโดยอ้างอิงโมเดลการบริหารจัดการน้ำแบบผสมผสานของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ซึ่งสามารถกักเก็บน้ำได้มากกว่าเขื่อนขนาดใหญ่ถึง 5 เท่า และเรียกร้องให้ขยายผลโครงการดังกล่าว พร้อมทั้งส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนและสนับสนุนสถาบันการศึกษาในการออกแบบระบบกักเก็บน้ำฝนเพื่อแก้ปัญหาภัยแล้งอย่างคุ้มค่า นายวิวัฒน ศัลยกัมธรยังชี้ว่าปัญหาน้ำป่าสักรุนแรงที่สุดและเสนอให้แก้ไขโดยอาศัยกลไกความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งรัฐ เอกชน และสื่อ

นายวิวัฒน์ ศัลยกําธร กรรมาธิการ

ท่านประธานสภาปฏิรูปแห่งชาติ ที่เคารพ และท่านผู้มีเกียรติที่เคารพทุกท่านครับ ปัญหาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและ สิ่งแวดล้อม ๒ เรื่องนี้อดีตไม่ใช่เรื่องใหญ่ เพราะว่าลําพังภาครัฐไม่กี่หน่วยงานก็สามารถ จัดการปัญหาได้ แต่วันนี้ปัญหาทั้งสิ่งแวดล้อม ปัญหาทั้งทรัพยากรธรรมชาติมันสลับซับซ้อน แล้วก็มีปัญหากว้างขวางมาก ลําพังกลไกที่รั ฐมีอยู่ทั้งหมดนี้ โดยเฉพาะกระทรวง ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมนี่กรรมาธิการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้มีโอกาสประชุมร่วมกับท่านรัฐมนตรีและคณะ ท่านเล่าให้ฟังว่าลําพังปัญหาขยะเรื่องเดียว ซึ่งรัฐบาลนี้ให้ความสําคัญเปึนวาระแห่งชาติ เรามีข้าราชการและลูกจ้างอยู่ ๗๐,๐๐๐ กว่าคน ถ้าทุกคนไม่ช่วยกัน ต่างคนต่างทิ้งแล้วเอาภาระให้กับรัฐบาลเก็บขยะ ปัญหาขยะเปึนวาระแห่งชาติ ก็ไม่สามารถแก้ปัญหาได้ เพราะฉะนั้นไม่ว่าจะเปึนเรื่องของปัญหาสิ่งแวดล้อม หรือแม้แต่ การจัดการทรัพยากร ไม่ว่าจะเปึนเรื่องดิน เรื่องน้ํา เรื่องป์า เรื่องภัยพิบัติตามธรรมชาติ โลกร้อน มันเปึนเรื่องที่ทุกคนต้องช่วยกัน เพราะว่าทุกคนรับเหมือนกัน ภัยแล้งวันนี้ชัดเจนที่สุดครับ หลายเมืองไม่มีน้ําประปาใช้แล้ว บางเมืองน้ําประปาเค็ม ชาวบ้านร้านตลาด แหล่งทํามาหากิน ที่อาศัยน้ําไม่สามารถทํากิจกรรมทางเศรษฐกิจได้แล้ว เกษตรกรหนักหนาสาหัสที่สุด ลําพัง การแก้ปัญหาเฉพาะหน้าโดยอาศัยงบประมาณภาครัฐแต่เพียงอย่างเดียวซึ่งมีน้อยกว่า ภาคเอกชนถึง ๕ เท่า ถ้าไม่ระดมทุกภาคส่วนเข้ามาช่วยกันแก้ปัญหาที่กําลังวิกฤติอยู่ ไม่ใช่เฉพาะในประเทศนะครับวันนี้มันวิกฤติไปทั่วโลก เพราะฉะนั้นมีความจําเปึนครับ ที่จะต้องระดมทุกภาคส่วนเข้ามาช่วยกัน ไม่ว่าจะเปึนภาครัฐเองซึ่งก็มีหลายหน่วยงาน ด้วยกันไม่ใช่เฉพาะกระทรวงเดียว ภาควิชาการ ครูบาอาจารย์ในโรงเรียน ในมหาวิทยาลัย ก็จําเปึนต้องเข้ามาช่วยกัน ภาคเอกชนนี่สําคัญ เพราะว่าภาคเอกชนมีกําลังพลมาก มีเงินงบประมาณมาก ถ้าเราไม่สามารถจัดการได้ก็จะส่งผลกระทบครับ อยากจะให้ดูสไลด์

หน้าแรกกับหน้า ๒ ครับ นั่นครับผลกระทบที่รุนแรงมาก แล้วก็ถ้าเราช่วยกัน ไปสไลด์ หน้า ๔ ครับ จะเห็นว่าถ้าเราปล่อยให้ภา ครัฐจัดการอย่างเดียว ท่านดูน้ําท่วมป้ที่แล้ว ชาวบ้านยกทีมกันมา บ้านที่น้ําท่วมก็ยกทีมกันมาทลายกําแพง กลุ่มที่น้ําไม่ท่วมก็พยายาม จะมาป่ดกําแพง สุดท้ายภาครัฐก็ต้องไปแก้ปัญหาความขัดแย้งของชาวบ้านเอง เพราะฉะนั้น การที่จัดกลไกให้ทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่เริ่มร่วมคิดกัน ร่วมวางแผน ร่วมดําเนินการ และที่สําคัญคือร่วมกันกํากับติดตาม ประเมินผล แล้วก็ร่วมรับผลประโยชน์ด้วยกัน ซึ่งกลไก การจัดการนั้นเราได้ทําการศึกษาจากหลาย ๆ วิธีการด้วยกัน รวมทั้งมีตัวอย่างความสําเร็จ ที่ทําอยู่แล้วในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดําริเอย โครงการที่ชาวบ้านทําหรือรัฐไปร่วมกับ ชาวบ้านทําก็ตามนี่

มีตัวอย่างที่เราหยิบยกขึ้นมาทําการศึกษาวิจัยในครั้ งนี้ มีอยู่ ๑๘ ตัวอย่างด้วยกัน ทั้งหมดสะท้อนให้เห็นถึงความสามารถในการลดความขัดแย้ง แล้วก็ลดความเหลื่อมล้ํา สร้างความสามัคคีขึ้นได้ในชาติ และวิธีการจัดการนั้นก็เหมาะสมกับแต่ละภูมิภาค แต่ละท้องถิ่น แล้วก็เหมาะสมกับวัฒนธรรมของเขาด้วยครับ

ผมอยากจะชี้ให้เห็นถึงการมีส่วนร่วมในภาคส่วนต่าง ๆ ซึ่งได้เกิดขึ้นแล้ว ยกตัวอย่างที่ท่านนายกรัฐมนตรีได้ไปมอบที่ดินให้ที่จังหวัด เชียงใหม่ ที่โมเดลสําคัญที่แม่ทา นั่นเปึนตัวอย่างที่ชาวบ้าน ชุมชนเขารวมกันจัดการทรัพยากรดิน ทรัพยากรป์า ทรัพยากรน้ํา จนเปึนตัวอย่างซึ่งท่านนายกรัฐมนตรีและท่านรัฐมนตรีได้ไปมอบสิทธิในการจัดการที่ดินให้แก่ ชุมชนเปึนตัวอย่างเรียบร้อยแล้ว และวันนี้ในหลาย ๆ มหาวิทยาลัย หลาย ๆ สถาบันการศึกษา ก็หยิบเอาตัวอย่างของความร่วมมือที่ชาวบ้านร่วมกับภาครัฐสร้างกลไกการมีส่วนร่วมเข้ามา จัดการทรัพยากรได้ เปึนตัวอย่างที่ดี แล้วก็เปึนตัวอย่างที่นําไปใช้ในการศึกษาในระดับ มหาวิทยาลัยแล้วนะครับ มีรายละเอียดของกลไกมากมาย ซึ่งเดี๋ยวท่านอาจารย์คณิต ซึ่งคร่ําหวอดอยู่กับเรื่องนี้ในภาคปฏิบัติ และท่านก็เปึนหัวหน้าคณะทํางานในการศึกษากลไก การปฏิรูปการจัดการทรัพยากรอย่างมีส่วนร่วมในครั้งนี้จะอธิบายรายละเอียดให้ฟัง

อีกสักตัวอย่างหนึ่งครับ ปัญหาภัยแล้งวั นนี้ที่เกิดขึ้นในลุ่มน้ําป์าสัก ลุ่มน้ําป์าสักนี่มีความเกี่ยวข้องกับทั้ง ๓ ภาค คือ ภาคอีสานตั้งแต่จังหวัดเลยไล่ลงมา ผ่านภาคเหนือ ผ่านภาคกลางที่แม่น้ําป์าสักลงมาที่เขื่อนป์าสักชลสิทธิ์ แล้วก็พระองค์ท่าน ก็ได้ไปทําตัวอย่างไว้ให้ดูแล้วที่วัดมงคลชัยพัฒนา หลักการสําคัญเปึนดังนี้ครับ ท่านประธาน ปราโมทย์เคยทํางานชิ้นนี้อยู่ท่านทราบเรื่องนี้ดี พระองค์ท่านทรงทําเขื่อนป์าสักชลสิทธิ์ เปึนเขื่อนขนาดใหญ่จุ ๘๕๐ ล้านลูกบาศก์เมตรกั้นแม่น้ําป์าสัก แล้วก็ทรงทําเขื่อนขนาดกลาง จุเพียง ๑,๐๐๐,๐๐๐ ลูกบาศก์เมตรที่อ่างเก็บน้ําห้วยหินขาว แล้วก็ส่งเสริม สนับสนุน ให้ชาวบ้านขุดแหล่งน้ําไว้ประจําไร่นา ๑๐๐ กว่ารายให้เปึนตัวอย่างที่วัดมงคลชัยพัฒนา ในขณะที่ชาวบ้านทั่วไปเขาเดือดร้อนไม่มีน้ําทํานา แต่ว่าชาวบ้านที่เข้าร่วมโครงการที่นี่ แก้ปัญหาภัยแล้งได้ และที่สําคัญที่สุดโมเดลต่ำง ๆ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์เดิม โดยมีกรมชลประทานทําขยายผลออกไป พบว่าทําด้วยวิธีของพระองค์ท่านสามารถเก็บน้ําได้ มากกว่าเขื่อนตัวเดียวถึง ๕ เท่า มีตัวอย่างมากมาย ซึ่งท่านอาจารย์ปราโมทย์ก็จะทราบ เรื่องนี้เปึนอย่างดี ในลุ่มน้ําป์าสักนี้พระองค์ท่านตรัส เมื่อวันที่ ๓ เมษายนของ ๔ ป้ที่แล้วว่า

ถ้าหายประชวรท่านจะออกไปช่วย เพราะว่าลุ่มนี้จัดการยากที่สุด ลําพังภาครัฐขณะนี้ ถ้าจะใช้เงินงบประมาณจํานวนมากไปสร้างเขื่อนเพิ่ม แน่นอนวันนี้ปัญหาเศรษฐกิจมีปัญหา ทั่วโลกไม่ใช่เฉพาะเมืองไทยก็ย่อมทําได้ยาก ต้องไปกู้เงินกู้ทองมาเปึนหนี้เปึนสิน แต่ว่าถ้าเรา ระดมทุกภาคส่วนเข้ามาร่วมกัน โครงการนี้เราชักชวน ๕ ภาคส่วนเข้ามาช่วยกัน สนองพระราชดําริจากทุกภาคส่วน เชิญภาคสื่อมวลชนสําคัญมาก สื่อมวลชนก็จะไปชักชวน ภาคเอกชนเข้ามา ไปชักชวนดารามา ไปชักชวนชาวบ้านมา ไปชักชวนภาคราชการ ทุกภาคส่วนเข้ามาช่วยกันก็สามารถที่จะกระจายพื้นที่รับน้ําในพื้นที่ทั้งลุ่มน้ําป์าสัก ๗ จังหวัดได้ เพียง ๑ ป้เศษ ๆ ชาวบ้านสามารถรวมตัวกันสร้างแหล่งน้ําประจําไร่นาของตัวเอง แก้ปัญหา ภัยแล้งได้ถึง ๒๗๐ ราย และพื้นที่นี้ยังขยายผลไป เข้าป้ที่ ๓ มีคนแสดงเจตจํานงเข้าร่วม ๘๐๐ กว่ารายกระจายไปใน ๑๒ จังหวัด ๑๙ ลุ่มน้ํา อันนี้ก็สะท้อนให้เห็นถึงพระอัจฉริยภาพ ที่พระองค์ท่านทรงทําให้ดูเปึนตัวอย่าง ไม่ใช่ทรงแนะนําอย่างเดียว

ทรงทําให้ดูเปึนตัวอย่างแล้ว ชาวบ้านก็ร่วมกันสามัคคีกันและขยายผลออกไปในพื้นที่ต่าง ๆ มีตัวอย่างผมเพิ่งพาสื่อมวลชนเข้าไปดูมาเมื่อสัปดาห์ที่แล้วว่ากรณีที่ชาวบ้านทําตัวอย่างแล้ว รอบ ๆ เขาเกิดภัยแล้งมากมายเลย แต่ชาวบ้านที่ทําเปึนตัวอย่างก็ไม่ มีปัญหาภัยแล้ง เขาสามารถเก็บน้ําไว้ในที่ตัวเองเปึนต้นแบบได้ แล้วก็ที่สําคัญที่สุดคือดาราที่เข้ามา ร่วมโครงการด้วยการชักชวนของสื่อมวลชนได้ไปซื้อที่คนละ ๓ ไร่ คนละแปลง ๒ คนนะครับ คือคุณแพนเค้กกับคุณบอยก็ไปซื้อที่จากชาวบ้าน แล้วก็ใช้แนวคิดในการออกแบบ งานนี้ได้รั บความร่วมมือจากภาคส่วนสําคัญคือภาควิชำการ มหาวิทยาลัยเขามี คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ซึ่งสนใจศึกษาแนวพระราชดําริเกี่ยวกับการจัดการน้ํา คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ก็นําคณะอาจารย์และนักศึกษาไปร่วมออกแบบกับชาวบ้าน ไปออกแบบให้ดารา ๒ คน ไปออกแบบให้กับชาวบ้าน ๘๐๐ กว่ารายอย่างที่กราบเรียน พอดาราไปทําเขาเรียกว่าโคกหนองนาดาราโมเดลเปึนภาษาชาวบ้านที่เขาประยุกต์ เอามาจากทฤษฎีใหม่ของพระองค์ท่าน พอดาราไปทําชาวบ้านเฮโลมาดูกันแล้วก็มาจอง เข้าคิวกันอยากทําตาม แต่ว่าพระองค์ท่านตรัสว่าชาวบ้านบางคนพอมีสตางค์เขาก็สามารถ ขุดเองได้ บางคนไม่มีเงินรัฐต้ องช่วย ภาคเอกชนต้องช่วย มูลนิธิต้องช่วย ทุกภาคส่วน ต้องไปช่วยเขาเพราะว่าเขาไม่มีทุนมากพอที่จะขุดแหล่งน้ําประจําไร่นาของเขาเอง อันนี้ ก็เปึนแนวทางซึ่งสามารถที่จะแก้ปัญหาภัยแล้งและน้ําท่วมในหลายพื้นที่ได้ครับ ผมไม่อยาก ใช้เวลามากนะครับ ก็จะมีตัวอย่าง สื่อมวลชนก็ได้สื่อสารออกไปให้ท่านเห็นแล้วว่า คนที่ทําตามแนวพระราชดําริจริง ๆ เขาจะต้องยอมสูญเสียที่ดินไปสัก ๑๐ เปอร์เซ็นต์ ๒๐ เปอร์เซ็นต์ก็แล้วแต่เพื่อจะจัดให้เปึนแหล่งน้ํา ถ้าชาวบ้านยอมเสียท่านตรัสว่าเอาเออร์ ลอส อีส เอาเออร์ เกน (Our loss is our gain) ถ้าเรายอมเสียที่ดินสักบางส่วนเพื่อเก็บน้ํา เอาไว้เขาก็จะไม่สูญเสียผลผลิตทั้งหมด ถ้าเขาไม่ยอมเสียที่ดินในการเก็บน้ําไว้เลย แน่นอนครับ รอน้ําจากคลองชลประทาน รอน้ําจากเขื่อน ขณะนี้เขื่อนเกือบทุกเขื่อนแม้กระทั่งเขื่อนใหญ่ ๆ ก็ไม่สามารถส่งน้ําให้กับการชลประทาน แล้วก็รัฐบาลก็ประกาศขอร้ องให้ชาวบ้าน หยุดทํานาแล้วนะครับ ถ้าทุกภาคส่วนช่วยกันน้ําที่เขื่อนต้องเก็บสํารองเอาไว้สําหรับให้เปึน น้ํากินน้ําใช้ก็ไม่จําเปึนต้องกดดันให้ปล่อยออกมาช่วยการเกษตรชาวบ้านก็จะสามารถ พึ่งตนเองได้ นี่เปึนอีกตัวอย่างหนึ่งในหลาย ๆ ตัวอย่างด้วยกันครับ ผมจะขออนุญาตใช้เวลา ไม่มากนัก ตัวอย่างเหล่านี้มันแก้ปัญหาเปึนรายเล็ก ๆ เปึนรายบุคคลได้ แต่ถ้ารัฐสนับสนุน

อย่างจริงส่งเสริมให้ทุกบ้านเข้ามามีส่วนร่วม แล้ววางกลไกสําคัญเข้าไปสนับสนุน ไม่ว่าจะ ชักชวนสถาบันการศึกษาลุกขึ้นให้ความรู้ชาวบ้านในการออกแบบคํานวณน้ํา ฝนตกมาในที่เขา ๑ ไร่ ถ้ามีน้ําฝน ๑,๔๐๐ ลูกบาศก์เมตรจะมีน้ําเท่าไร ต้องเก็บน้ําเท่าไร ต้องยกคันนาเท่าไร ต้องขุดหนองขนาดเท่าไร ขณะนี้มีมหาวิทยาลัยเข้าร่วม ๒ มหาวิทยาลัยแล้วก็เริ่มเข้าไปร่วม ออกแบบ ถ้ารัฐสนับสนุนอย่างจริงจังทั้งการออกแบบให้ความรู้จึงจํา เปึนต้องมีสถาบันขึ้น สถาบันนั้นอาจจะใช้สถาบันจากที่มีอยู่แล้วนี่แหละครับ ครั้นจะไปตั้งสถาบันใหม่ในภาวะ เศรษฐกิจอย่างนี้ทําได้ยากมากครับ เพราะฉะนั้นก็ต้องไปสนับสนุนให้โรงเรียน มหาวิทยาลัย ซึ่งบางโรงเรียน บางมหาวิทยาลัยก็มีคนที่มีความรู้เรื่องนี้ศึกษากันอย่างจริ งจังแล้วก็ไป สนับสนุนชาวบ้านก็จะเกิดขึ้น แม้แต่ถ้าให้ความรู้ชาวบ้านจริง ๆ แค่ยกคันนาขึ้นเปึนเขื่อน ประจําบ้านน้ําในนาก็จะพอใช้ในฤดูทํานา ชาวบ้านต้องการน้ําใช้เพียงฤดูทํานา ๔ เดือน เท่านั้นเองนะครับ เขาไม่ต้องการน้ําถึงฤดูแล้ง ฉะนั้นในภาวะขาดแคลนน้ําขณะนี้กลางฤดูฝน ป้นี้เดือนแปดสองหน กลางฤดูฝนนี่ฝนขาดแคลนอย่างรุนแรงแล้ว แต่ว่าบ้านที่ยอมเสียที่ดิน เล็กน้อยขุดหนองน้ําไว้ประจําบ้าน ปัุนคันนาใหญ่ ๆ แถมหัวคันนานั้นก็สามารถปลูกพืช ปลูกผัก ทําสวนได้ ก็จะมีอยู่มีกิน ในน้ําก็ยังมีปลาจ ริงเหมือนที่เคยเกิดขึ้นมาในอดีต ไม่ใช่เรื่องที่เพ้อฝัน เปึนแล้ว ขณะนี้เปึนจริงแล้ว กําลังกระจายไปในที่ราบลุ่มทั้ง ๑๙ ลุ่มน้ํา

อย่างที่กราบเรียน ที่จริงพระองค์ท่านห่วงลุ่มน้ําเดียวว่าจัดการยากที่สุดคือลุ่มน้ําป์าสัก เพราะน้ํามันเยอะ ลุ่มน้ํานี้มีพื้นที่ประมาณ ๑๐ ล้านไร่ มีน้ําที่ตกลงมาในลุ่มน้ําป์าสักนี้ ถึง ๕,๐๐๐ ล้านลูกบาศก์เมตร แต่ว่าเราสามารถเก็บกักไว้ได้ไม่ถึง ๑,๐๐๐ ล้านลูกบาศก์เมตร อีก ๔,๐๐๐ กว่าล้านลูกบาศก์เมตรก็ทะลักลงมาสมทบกับแม่น้ําเจ้าพระยาแล้วก็เข้ามาท่วม กรุงเทพฯ ถ้าเราจัดการลุ่มน้ําตัวอย่าง ๑ ลุ่มน้ําได้ การกระจายไปลุ่มน้ําอื่นก็เปึนเรื่องไม่ยาก แต่ทั้งหมดขึ้นอยู่กับต้องวางกลไกให้ประชาชนและ ทุกภาคส่วนเข้ามาร่วมในการจัดการ บนดอยเหมือนกันมีตัวอย่างมากมายเลยครับ อนุกรรมาธิการเราที่จริงเราทํางาน เรื่องนี้กันมาก่อนนานแล้วก่อนที่จะเข้ามาร่ วมงานกับ สปช. บนดอยก็สามารถปรับเปลี่ยน เปึนพื้นที่ทํามาหากิน อย่างลุ่มน้ํามีดนี่เขาสามารถลดพื้นที่การทํามาหากินลงได้ ๔,๐๐๐ กว่าไร่ เหลือเพียง ๒,๐๐๐ ไร่เท่านั้นเอง ๔,๐๐๐ ไร่เขาก็คืนให้กับป์า เสร็จแล้วยังช่วยกันรักษาป์าไว้ อีกถึง ๔๐,๐๐๐ กว่าไร่ อันนี้เปึนเพียงตัวอย่างหมู่บ้านเดียว ลุ่มน้ําเดียว ทั้งลุ่มน้ํานี้มีเพียง ๑๕ หมู่บ้าน มีตัวอย่างอย่างนี้เต็มไปหมดเลย และพื้นที่เหล่านี้อยู่เต็มพื้นที่ประเทศไทยไปหมด แล้วก็มีตัวอย่างที่ทําสําเร็จแล้วในโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดําริที่เกี่ยวข้องกับ เรื่องเหล่านี้มีหลายร้อยโครงการทีเดียว ที่สําคัญที่สุดผมคิดว่าถ้าเราสามารถทําสิ่งเหล่านี้ ให้เกิดขึ้นจริง ๆ แล้วก็สื่อสารออกไป ยิ่งรัฐบาลเห็นความสําคัญแล้วก็ประกาศให้ทุกภาคส่วน เข้ามาร่วมทั้งเปึนการระดมทุนเอย ไม่ว่าจะจัดตั้งสถาบันขึ้นในมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ซึ่งรัฐไม่ต้องเสียเงินเพิ่ม ในขณะเดียวกันถ้าสามารถประกาศระดมทุนได้ โดยภาคเอกชน เข้ามาสนับสนุนการแก้ปัญหาภัยแล้งขณะนี้ อาจจะวางกลไกสําคัญขึ้นมาให้สามารถ ลดภาษีได้ เหมือนกับการสนับสนุนการศึกษาผ่านโรงเรียนอย่างนี้เปึนต้น ก็สามารถที่จะ ระดมทุกภาคส่วนเข้ามาร่วมกันแก้ไขปัญหาได้ และที่สําคัญที่สุดนี่คน จะเข้าใจและ ยอมเสียสละพื้นที่ได้ และยอมเสียเวลา ยอมเสียงบประมาณเข้ามาสนับสนุนรัฐ ในการที่มาจัดการแก้ปัญหา ทั้งปัญหาทรัพยากรธรรมชาติและปัญหาสิ่งแวดล้อมนั้นจะต้อง ปรับเปลี่ยนความคิดให้เขาเข้าใจให้ได้ การให้การศึกษาผ่านกลไกของสื่อก็จะมีความสําคัญ ทั้งระบบจัดการ จัดที่ดินที่เหมาะสมซึ่งผมกราบเรียนแล้วให้ภาพดูไปแล้ว ทั้งระบบการผลิต ที่ยั่งยืนนั้นมันจะเกิดขึ้นไม่ได้เลยถ้าปล่อยให้ประชาชนทํากันตามลําพัง จําเปึนจะต้องมี ภาคส่วนต่าง ๆ เข้าไปสนับสนุน เช่น ภาครัฐเข้าไปสนับสนุน ภาควิชาการ ชุมชน เอกชน และสื่อมวลชนอย่างที่ผมกราบเรียน แล้วก็ภาคประชาสังคม เปึนต้น ยังมีตัวอย่างมากมาย

เช่นที่จังหวัดน่านนี่ชาวบ้านออกระเบียบ ออกกฎของชุมชนขึ้นเอง ท่านรัฐมนตรีว่าการ ก็ไปร่วมประกาศแนวทางที่จะร่วมมือกัน รวมทั้งกฎ ระเบียบดังกล่าวก็มีการเสนอ กราบบังคมทูลถวายผ่านท่านผู้ว่าราชการจังหวัด อันนี้ก็เปึนตัวอย่าง ซึ่งมีรายละเอียด มากมาย ผมอยากขออนุญาตให้ท่านอาจารย์คณิตซึ่งเปึนประธานคณะทํางานในการศึกษา ได้กรุณากราบเรียนที่ประชุมต่อไป ขอบพระคุณครับ