สมเดช นิลพันธุ์ หารือประเด็นการพัฒนาคุณภาพการศึกษาและอุดมศึกษา โดยเน้นย้ำความสำคัญของการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพเพื่อสร้างพลเมืองที่ดี พร้อมทั้งชี้ให้เห็นปัญหาการจัดการศึกษาที่ไร้คุณภาพซึ่งไม่สอดคล้องกับเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ นอกจากนี้ ยังวิพากษ์วิจารณ์ธุรกิจการศึกษาที่นำไปสู่การค้าขายปริญญาบัตรแบบเหมาจ่าย ซึ่งสร้างความเสียหายต่อคุณภาพคนและท้องถิ่น จึงเรียกร้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้ามาควบคุมระบบอุดมศึกษาอย่างเข้มงวด และเสนอแก้ไขมาตรา ๒๘๖ เพื่อเพิ่มการวัดผลและการประเมินผลอย่างเป็นระบบในการจัดการเรียนรู้
ท่านประธานสภาปฏิรูปแห่งชาติที่เคารพครับ ผม นายสมเดช นิลพันธุ์ สมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติจากจังหวัดนครปฐม ๒๐๓ ครับ จริง ๆ แล้ว ผมชื่นชมแล้วก็เป็นกําลังใจกับท่านคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญทุกท่านที่ใช้ ความอดทนแล้วก็รอบคอบ คิดว่าจะนําพารัฐธรรมนูญไปสู่เป้าหมาย ท่านประธานครับ ผมอยากจะกราบเรียนว่า เพื่อนผมบอกว่าถนนก็ดี รถก็ดี มีคุณภาพ แต่ขับไปวิ่งบนถนน ประสบอุบัติเหตุ คนขับครับ คนขับมีปัญหาครับ คนขับขาดคุณภาพครับ ผมจึงกราบเรียนว่า ถ้าตราบใดคนขาดคุณภาพ พัฒนาคนล้มเหลว ก็หวังว่ามันยากที่จะปฏิรูป จริง ๆ แล้ว ผมอยากจะเติมเต็มซึ่งคนการศึกษานั้นหลายท่านก็ให้ความสําคัญทางด้านการศึกษาไว้มาก อยากจะเติมเต็มขันน็อตในเรื่องการสร้างคุณภาพการศึกษา โดยเฉพาะอย่างยิ่งอุดมศึกษาครับ ซึ่งในมาตรา ๒๘๖ ผมเจาะประเด็นเดียว (๕) แต่มาตรา ๒๘๖ ก็เขียนไว้ว่าให้มีการปฏิรูป การศึกษาเพื่อพัฒนาคนให้เป็นพลเมืองที่ดี มีความรู้ มีความสามารถ ซึ่งเป็นไปตาม เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ เรื่องของการพัฒนาคนครับ แต่ผมเองอยากเห็นคุณภาพโดยเฉพาะอย่างยิ่งการสร้างคุณภาพคนที่ผมกล่าวถึงนั่นหมายถึง การจัดการศึกษาที่ดีโดยเน้นการสร้างคุณภาพให้เกิดขึ้น ผมเป็น สปช. จังหวัดครับ ท่านประธานครับ ผมได้ไปเปิดเวทีรับฟังความคิดเห็นในระดับอําเภอ ในระดับจังหวัด หลาย ๆ เวทีบอกผมแล้วก็ให้ความสําคัญผมว่าท่านอธิการท่านดูการศึกษาให้ดีนะ ให้มีคุณภาพนะ ชาวบ้านเขาสะท้อนกับผมอย่างนี้ครับ เขาตั้งคําถามผมครับ ท่านอธิการครับ ท่าน สปช. ครับ การจัดการศึกษาที่มีคุณภาพนอกที่ตั้งที่มันขาดคุณภาพกับไร่เลื่อนลอย นี่มันต่างกันอย่างไรครับ ถ้าผมไม่ตอบก็จะเสียเชิงว่าเป็นผู้บริหารสถานศึกษาครับ ผมก็บอกว่า ไร่เลื่อนลอยในสมัยก่อนพวกเกษตรกรเขาไปเปิดพื้นที่ในพื้นที่ที่อุดมสมบูรณ์ แล้วก็รับ ประโยชน์ แล้วก็ผลผลิตกลับ ได้เงินได้ทองกลับ แล้วก็ทิ้งดินที่ขาดการอุดมสมบูรณ์ไว้ในพื้นที่ ส่วนการจัดการศึกษาที่ไร้คุณภาพนั้น ท่านประธานครับ เป็นไปได้อย่างไรครับ มหาวิทยาลัย ทางภาคเหนือไปเปิดสอนที่ภาคใต้ มหาวิทยาลัยทางภาคใต้ไปเปิดที่ภาคอีสาน มหาวิทยาลัย ในกรุงเทพฯ ใหญ่ ๆ ไปเปิดที่แถบจังหวัดแม่ฮ่องสอน ผมก็บอกเขาว่าถ้าไปเน้นการ จัดการศึกษาที่มีคุณภาพผมเห็นด้วย แต่ถ้าไปจัดการศึกษาแล้วไร้คุณภาพนั้นผมไม่เห็นด้วย ตรงนี้ที่ผมเรียกว่าการจัดการศึกษาที่ขาดคุณภาพ ตรงนี้ในฐานะที่เราเป็นคนการศึกษามา ทั้งชีวิตในรับราชการเราอยากเห็นคุณภาพการศึกษา จัดการศึกษาที่มีคุณภาพ ถ้ามีตรงนี้ ผมเชื่อครับ มีความเชื่อว่าคุณภาพคนเกิดขึ้น
ท่านประธานครับ อีกประเด็นหนึ่ง คําถามที่ ๒ ผมหนักใจที่จะตอบครับ แต่ว่าด้วยความเป็นผู้บริหารสถานศึกษา ชาวบ้านถามผมว่าอธิการครับ ธุรกิจการศึกษา คืออะไรครับ งงครับถ้าตอบ การศึกษากับธุรกิจมันไปยุ่งเกี่ยวกันด้วยหรือครับ บอกอธิการ ช่วยตอบหน่อย ถ้าไม่ตอบผมไม่กลับบ้าน เวทีนี้ไม่ล้มเลิกครับ ก็ได้ตอบโดยใช้สติปัญญา ที่ตอบครับ สิ่งที่น่ากลัวที่สุดคือนําเอาการศึกษาไปเป็นการค้า เหมาจ่ายครับ ๕๐๐,๐๐๐ บาท ได้ ร. ครับ ๘๐๐,๐๐๐ บาท ได้ ด. พอครบ ๘๐๐,๐๐๐ บาทจึงได้ ด. กับ ร. เป็นคํานําหน้า ก็คือดอกเตอร์ครับ มีดอกเตอร์เป็นคํานําหน้านี่หรูครับ จ่ายครบจบแน่ครับ ปีเดียวจบครับ จบ ป. เอก สิ่งเหล่านี้มันเป็นความเลวร้ายให้กับท้องถิ่น ผมเชื่อว่าไม่นานชาวบ้าน บางหมู่บ้านอาจจะลุกขึ้นแล้วขับไล่ถึงตอนนั้นก็มหาวิทยาลัยใครมหาวิทยาลัยมันก็แล้วกันครับ ท่านประธานครับ จริง ๆ แล้วผมไม่อยากให้เกิดเป็นช่องโหว่แล้วทําลายคุณภาพคน คนที่มากโอกาสไปแสวงหาประโยชน์มันกลายเป็นช่องทางที่คนอยากได้ปริญญาบัตร แต่ไม่ต้องการความรู้ครับ หาดีกรี (Degree) มาใส่ตัวครับ อยากเห็นหน่วยงานที่ชัดเจน เข้ามาควบคุม เข้ามาจัดการศึกษาที่เน้นคุณภาพที่ชัดเจน ท่านประธานครับ จริง ๆ แล้ว เราก็มี สกอ. ผมหลายปีครับ ผมนั่งเป็นผู้บริหารก็หลายปีจนจะครบวาระในปี ๒๕๖๐ ถ้าไม่พูด วันนี้ก็ไม่รู้จะพูดตรงเวลาไหนครับ เพราะว่าบางทีก็เป็นยักษ์ที่มีตะบองแต่ไปไล่ทุบหัวเด็ก ๆ มหาวิทยาลัยเล็ก ๆ ไปทุบหัว แต่มหาวิทยาลัยใหญ่ ๆ ไม่ทุบครับ ไม่ทราบว่าเป็นอย่างไรครับ ชาวบ้านเขาด้อยโอกาสอยู่แล้ว อย่าอาศัยความมากโอกาสแล้วให้เขาด้อยโอกาสมากขึ้นครับ ผมเองนั้นจริง ๆ แล้วเกรงว่าชาวบ้านจะเข้าใจผิด หลงผิดว่าการศึกษานั้นมันเรียนกันง่าย ได้ปริญญากันง่าย ๆ นะครับ และซ้ําร้ายนั้นผมเกรงว่ามันจะเป็นตัวอย่างไม่ดีให้เด็ก และเยาวชน เป็นพฤติกรรมการเรียน เขาไม่สนใจเรียนครับ เขาหาเงินอย่างเดียว แล้วคิดว่า ถ้ามีเงินเดี๋ยวเขาก็มีปริญญาบัตรเองครับ ตรงนี้นั้นมันเป็นการสร้างแบบอย่างพฤติกรรมที่เลวร้ายให้กับชุมชนท้องถิ่นครับ น่าเป็นห่วง ท่านประธานครับ ดับเบิลยูอีเอฟ (WEF) เวิลด์ อีโคโนมิค ฟอรัม (World Economic Forum) เขาประเมินคุณภาพอุดมศึกษาไทยไว้ต่ํากว่าลาวและเขมรครับ หลายท่านฟังแล้วตกใจ เป็นไปได้อย่างไร คุณภาพครับ ถ้าจัดการศึกษาที่ไร้คุณภาพ คุณภาพคนก็ล้มเหลว ผมจริง ๆ แล้ว ผมกําลังเทียบบัญญัติไตรยางศ์ว่าถ้าการจัดการศึกษาที่ขาดคุณภาพ ขาดการกํากับดูแล ความล้มเหลวทางการศึกษามันเกิด คนก็ขาดคุณภาพครับ อย่าไปหวัง พลเมืองที่ดีเลยครับ เพราะคนมันขาดคุณภาพ อาจารย์บวรศักดิ์ตรงนี้ ความเป็นพลเมืองครับ เพราะฉะนั้นในมาตรา ๒๘๖ ผมอยากให้เติม (๕) ครับ แก้ให้เป็นอย่างนี้เลยครับ ปรับปรุง อุดมศึกษาในการจัดการเรียนรู้และสร้างองค์ความรู้เพื่อรับใช้สังคมอย่างมีคุณภาพ โดยมีการวัดผล และมีการประเมินผลเพื่อปรับปรุงอย่างเป็นระบบครับ ถ้าเป็นอย่างนี้แล้วนั้นจะได้คน มีคุณภาพครับ กราบขอบคุณท่านครับ