พงศ์โพยม วาศภูติ เสนอแนวทางการปฏิรูปการปกครองท้องถิ่น

กราบเรียนท่านประธาน สภาปฏิรูปแห่งชาติ ท่านสมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติที่เคารพรักทุกท่านครับ วันนี้เป็นวาระของ คณะกรรมาธิการปฏิรูปการปกครองท้องถิ่น สภาปฏิรูปแห่งชาติ จะได้นำเสนอแนวทางการปฏิรูป การกระจายอำนาจและการปกครองท้องถิ่น เพื่อท่านสมาชิกจะได้โปรดกรุณาแนะนำให้ความเห็น ซึ่งคณะกรรมาธิการก็จะได้นำไปปรับปรุงแนวทางการปฏิรูป เหตุที่วันนี้จะขออนุญาต ท่านประธานและสมาชิกนำเสนอเพื่อรับฟังนั้น เนื่องจากว่าแนวทางการปฏิรูปของคณะกรรมาธิการปฏิรูปการปกครองท้องถิ่นนั้น จะเกี่ยวพันกับ การยกร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ที่กำลังจะมาถึง เนื่องจากมันต้องมีความสัมพันธ์กัน ในหลายมาตรา แล้วก็เป็นประเด็นที่เราได้นำเสนอคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญไปแล้ว เพราะฉะนั้นถ้าเมื่อใดที่รัฐธรรมนูญนิ่งแล้วก็แนวทางการปฏิรูปได้รับการชี้แนะจากเพื่อนสมาชิก และเราปรับปรุงให้สอดคล้องต้องกันหมดแล้ว บัดนั้นก็คงจะเป็นวาระของการนำเสนอ เพื่อพิจารณาลงมติอีกครั้งหนึ่ง สำหรับวันนี้จริง ๆ แล้วคณะกรรมาธิการปฏิรูปการปกครอง ท้องถิ่น ไม่ใช่วาระการปฏิรูป ๓๖ ประเด็น เพียงแต่เราเป็นพันธมิตรในแทบทุกวาระของการ ปฏิรูป วันนี้ก็ได้มีโอกาสมานำเสนอซึ่งเดี๋ยวอีกสักครู่ ผมจะขออนุญาตท่านประธานเรียนเชิญ ท่านธีรยุทธ์ หล่อเลิศรัตน์ ประธานกรรมาธิการการปฏิรูปด้านระบบบริหารราชการแผ่นดิน ซึ่งเป็นพันธมิตรใหญ่ของเรานำเสนอในภาพรวมก่อนที่กระผมจะลงในรายละเอียดครับ ท่านประธานและท่านสมาชิกที่เคารพครับ นับตั้งแต่ปี ๒๔๓๕ ซึ่งพระบาทสมเด็จ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ได้ทรงปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดินนั้น ก็ได้ปรับปรุงในส่วนกลางเปลี่ยนจากจตุสดมภ์เป็นกระทรวง ทบวง กรม และในส่วนภูมิภาค ก็ได้จัดให้มีมณฑลเทศาภิบาล มีเมืองซึ่งต่อมาก็เป็นจังหวัด มีแขวงซึ่งต่อมาก็เป็นอำเภอเกิดขึ้น แล้วก็ในปี ๒๔๔๘ ก็ได้ทรงจัดตั้งสุขาภิบาลท่าฉลอม ซึ่งนับว่าเป็นต้นกำเนิดของการปกครอง ท้องถิ่นของไทย ฉะนั้นอาจกล่าวได้ว่าการปกครองท้องถิ่นไทยก็เริ่มต้นมาได้นานพอสมควร นะครับ ใกล้เคียงกับการกำเนิดของส่วนกลางและส่วนภูมิภาคเช่นเดียวกัน แต่อย่างไรก็ตาม ๑๑๐ ปี ของการปกครองท้องถิ่นไทยก็ดูจะมีอุปสรรคและมีวิวัฒนาการที่ค่อนข้างจะล่าช้า เมื่อเทียบกับราชการบริหารส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค ส่วนท้องถิ่น ซึ่งได้มีการกำหนดขึ้นมา เมื่อปี ๒๔๗๖ นั้น ก็เทียบกันไม่ได้เลยนะครับ อำนาจของการอนุมัติ อนุญาตสั่งการงบประมาณ กำลังคน วัสดุอุปกรณ์ของส่วนกลางและส่วนภูมิภาคมีมากกว่าส่วนท้องถิ่นค่อนข้างมาก แม้ว่า ท้องถิ่นจะมีวิวัฒนาการและมีการพยายามที่จะเร่งขึ้นมาโดยรัฐธรรมนูญ ปี ๒๕๔๐ และปี ๒๕๕๐ ก็ตาม รวมทั้งได้มีการออกพระราชบัญญัติกำหนดแผนขั้นตอนการกระจายอำนาจ ปี ๒๕๔๒ ขึ้น ก็ตาม แต่ก็ดูเหมือนว่าการถ่ายโอนภารกิจก็ดี การเพิ่มเติมหน้าที่ การแก้ไขปัญหาอุปสรรค ของท้องถิ่นนั้นดูจะไม่ได้ทำมากเท่าที่ควร พวกเราเข้าใจดีว่าการรวมศูนย์อำนาจของราชการ บริหารบ้านเมืองของประเทศไทยนั้นมีคุณูปการอยู่หลายประการ แล้วก็ได้สร้างความเจริญพัฒนา ให้กับบ้านเมืองมาเป็นระยะเวลาตามสมควร แต่อย่างไรก็ตามปรากฏว่าสภาวะปัจจุบัน ซึ่งเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว โลกาภิวัตน์ก็ดี การแข่งขันกันในโลกของประเทศต่าง ๆ ก็ดี รวมทั้งปัญหาและความต้องการของประชาชนในประเทศนั้นมีมากมาย สลับซับซ้อน ยุ่งเกี่ยว เกี่ยวพันแก้ไขยากก็ทำให้การรวมศูนย์อำนาจนั้นอาจจะไม่ใช่คำตอบที่ดีอีกต่อไป เห็นสมควรที่จะได้มีการปฏิรูปการปกครองท้องถิ่นเพื่อเปิดโอกาสให้เราได้ใช้พลังของประชาชน ๖๐ กว่าล้านคนมาช่วยกันแก้ไขปัญหาของบ้านเมืองแทนที่จะให้รัฐบาล ซึ่งประกอบด้วย ฝ่ายการเมืองและฝ่ายเจ้าหน้าที่ของรัฐเป็นผู้ช่วยเหลือชี้นำประชาชนแต่เพียงอย่างเดียว ทำไม ไม่ใช้พลังของประชาชนให้มาช่วยกันแก้ไขปัญหาบ้านเมือง โดยเฉพาะปัญหาในพื้นที่ของตนเอง ซึ่งประชาชนน่าจะรู้ดีกว่าเพื่อน รู้ดีกว่าคนอื่นในการที่จะแก้ไขปัญหานั้น การที่รัฐชี้นำและ ช่วยเหลือประชาชนอย่างเดียวก็ทำให้เกิดความอ่อนแออยู่ทั่วไป ปลูกอะไรขายไม่ได้ก็ปิดถนน ฉะนั้นสิ่งที่เราอยากเห็นนอกจากการกระจายอำนาจจากส่วนกลาง ส่วนภูมิภาคลงมาที่องค์กร ปกครองท้องถิ่นแล้วเราอยากเห็นการกระจายอำนาจนั้นทะลุลงไปถึงชุมชนและประชาชนเพื่อให้ ทั้ง ๒ ส่วน ก็คือองค์กรปกครองท้องถิ่นและประชาชนได้ร่วมไม้ร่วมมือกัน ดูแลแก้ไขปัญหา เพื่อให้รัฐบาลกลาง รัฐบาลที่อยู่ในส่วนกลางได้ต่อสู้กับปัญหาภายนอกซึ่งมีอยู่เป็นอันมาก ในการต่อสู้ ไม่ว่าจะเป็นดับเบิลยูทีโอ (WTO) เอฟทีเอ (FTA) หรือการเจรจาด้านต่าง ๆ อะไรก็ดี แล้วเราเชื่อว่าหากมีการกระจายอำนาจที่มากกว่าเดิม นอกจากปัญหาจะได้รับการแก้ไขแล้ว ความเหลื่อมล้ำต่าง ๆ ก็จะลดลงไปด้วย ประชาชนก็จะเข้มแข็งขึ้น ประชาธิปไตยในทางปฏิบัติ ก็จะเกิดขึ้น และที่สำคัญก็คือว่าการต่อสู้ในทางการเมืองระดับบนคือระดับชาติก็น่าจะลด ความรุนแรงลงไปด้วย เพราะว่าผลประโยชน์และอำนาจวาสนาต่าง ๆ นั้นลงมาข้างล่างเสียแล้ว แต่อย่างไรก็ดีก่อนที่กระผมและคณะจะได้นำเสนอแนวทางการปฏิรูปการปกครองท้องถิ่นไทย ในคราวนี้เราทราบดีว่าการปฏิรูปก็คงจะต้องดำเนินไปพร้อม ๆ กับมองไปข้าง ๆ ด้วยก็คือ การปฏิรูปส่วนกลางและส่วนภูมิภาคหรือระบบราชการไทยซึ่งมีคณะปฏิรูประบบราชการของ ท่านธีรยุทธ์ หล่อเลิศรัตน์ อยู่ด้วยนะครับ ฉะนั้นผมขออนุญาตท่านประธานเรียนเชิญ ท่านประธานปฏิรูประบบราชการ ท่านธีรยุทธ์ได้กล่าวภาพรวมให้เห็นว่าในการปฏิรูปที่เราร่วมมือ กันทำงานนั้นมีการตั้งใจจะปฏิรูปส่วนกลางอย่างไร ส่วนภูมิภาคอย่างไร แล้วกระผมก็จะได้ ลงรายละเอียดในท้องถิ่นต่อไปครับ ขออนุญาตครับ