ผมต่อนะครับ ย้อนหลังไปนิดหนึ่ง วันที่ ๒๘ กันยายน ๒๕๕๓ สํานักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและ ภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) ได้จัดทําแถลงการณ์แสดงเจตจํานงร่วมเพื่อให้มีการสื่อสาร อย่างใกล้ชิดระหว่างทั้ง ๒ ฝ่ายในการกําหนดกิจกรรมความร่วมมือระหว่างกันเกี่ยวกับ วิทยาศาสตร์พื้นพิภพและการนํามาประยุกต์ใช้เพื่อประโยชน์ทางสังคมหรือประโยชน์ด้านอื่น ร่วมกัน โดยได้จัดให้มีการประชุมหารือกันเป็นระยะ ๆ เกี่ยวกับโครงการศึกษาวิจัยทาง วิทยาศาสตร์ที่นาซ่าเสนอเพื่อร่วมมือกับประเทศไทยในปี ๒๕๕๕ ซึ่งต่อมาคือโครงการศึกษา การก่อตัวของเมฆที่มีผลกระทบต่อสภาพภูมิอากาศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ร ๑/๒๕๕๕ (ส. ทั่วไป) กุลนที ๖๕/๒ และสถานเอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจําประเทศไทยได้ส่งหนังสือแลกเปลี่ยน ลงวันที่ ๒๕ พฤษภาคม ๒๕๕๕ มายังกระทรวงการต่างประเทศของประเทศไทย เสนอให้ ประเทศไทยทําเป็นหนังสือแลกเปลี่ยนให้ความตกลงในการเข้ามาดําเนินโครงการดังกล่าว ในประเทศไทย ซึ่งกระทรวงการต่างประเทศได้เสนอร่างหนังสือแลกเปลี่ยนของฝ่ายไทยต่อ คณะรัฐมนตรีเพื่อพิจารณา อย่างไรก็ตามนาซ่าได้ประกาศยกเลิกโครงการดังกล่าว เมื่อวันที่ ๒๖ มิถุนายน ๒๕๕๕ เนื่องจากไม่ได้รับการอนุมัติจากหน่วยงานที่มีอํานาจให้เข้ามา ดําเนินการตามโครงการต่าง ๆ ภายในกรอบระยะเวลาที่กําหนดไว้ จึงจําเป็นต่อการปฏิบัติ ภารกิจตามแผนงาน เพราะแผนงานเขาใกล้เวลาเขาเลยต้องยกเลิกไป ซึ่งเสียดายโอกาส อย่างนี้ไม่น่าจะเกิดขึ้น จากความที่เข้าใจผิดหรือแกล้งเข้าใจผิด
ข้อ ๒ สาระสําคัญของหนังสือแลกเปลี่ยน ประเทศสหรัฐอเมริกาได้เสนอ หนังสือแลกเปลี่ยน ลงวันที่ ๒๕ พฤษภาคม ๒๕๕๕ มายังกระทรวงการต่างประเทศ เสนอให้ ประเทศไทยทําหนังสือให้ความตกลงในการเข้ามาดําเนินโครงการโดยใช้ฐานทัพอากาศ อู่ตะเภาของกองทัพเรือเป็นฐานปฏิบัติการการบินเพื่อศึกษาและทําความเข้าใจเกี่ยวกับ สภาพภูมิอากาศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมทั้งการเกิดฝนและคุณภาพอากาศ โดยการสํารวจทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งข้อมูลการสังเกตพื้นผิวโลกทั้งหมดที่รวบรวมได้ ช่วงดําเนินโครงการจะนําไปเปิดเผยและไม่คิดค่าใช้จ่ายต่อสาธารณชน
การปฏิบัติการบินสํารวจจะกระทําในเดือนสิงหาคมถึงเดือนกันยายน ๒๕๕๕ ถ้าหากไม่มีการโจมตีในทางที่เป็นเท็จเรื่องนี้ก็คงสําเร็จไปแล้ว มีพื้นที่ในการบินครอบคลุม ประเทศไทย ประเทศสิงคโปร์ ประเทศกัมพูชา และน่านน้ําสากลโดยรอบที่อยู่ภายใต้ การควบคุมทางอากาศของประเทศดังกล่าว ซึ่งรัฐบาลประเทศสิงคโปร์และประเทศกัมพูชา ได้ให้ความยินยอมต่อการดําเนินโครงการนี้ และเจ้าหน้าที่จากประเทศสหรัฐอเมริกา ได้บรรยายสรุปให้ประเทศเพื่อนบ้านอื่น ๆ ในภูมิภาครับทราบถึงโครงการและไม่มีประเทศใด คัดค้าน โดยนาซ่าจะเสนอแผนการบินต่อหน่วยงานที่รับผิดชอบด้านการบินของประเทศไทย และจะปฏิบัติตามข้อจํากัดต่าง ๆ ที่กําหนดสําหรับการบินอย่างเคร่งครัด ร ๑/๒๕๕๕ (ส. ทั่วไป) รสรินทร์ ๖๖/๑
นอกจากนั้นในระหว่างปฏิบัติการในประเทศไทยนาซ่าและหุ้นส่วน จะปฏิบัติตามกฎหมายไทยและประสานกิจกรรมต่าง ๆ ในการกระทําของประเทศสหรัฐอเมริกา อย่างใกล้ชิดกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับไทย ทั้งนี้นาซ่าได้จัดสรรงบประมาณประมาณ ๓๐ ล้านดอลลาร์สหรัฐสําหรับดําเนินโครงการนี้ โดยไม่จําเป็นต้องได้รับงบประมาณเพิ่มเติม จากรัฐบาลไทย ทั้ง ๆ ที่รัฐบาลไทยได้ประโยชน์ ในภูมิภาคนี้ได้ประโยชน์ แต่ประเทศสหรัฐอเมริกา เป็นคนออกงบประมาณทั้งหมด หน่วยงานรับผิดชอบหลักของประเทศสหรัฐอเมริกาคือนาซ่า ส่วนหน่วยงานรับผิดชอบหลักของไทยคือสํานักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและ ภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) ร่างหนังสือแลกเปลี่ยนของฝ่ายไทยที่เสนอโดย กระทรวงการต่างประเทศมีสาระสําคัญเช่นเดียวกับหนังสือแลกเปลี่ยนของ ประเทศสหรัฐอเมริกา กล่าวคือให้ใช้ฐานทัพอากาศอู่ตะเภาของกองทัพเรือ เป็นฐานปฏิบัติการการบินและมีรายละเอียดเกี่ยวกับวัตถุประสงค์ ระยะเวลาดําเนินการ ค่าใช้จ่าย การปฏิบัติตามกฎหมายไทยและหน่วยงานที่รับผิดชอบ มีการวิเคราะห์ มีการคิดว่า เป็นหนังสือสัญญาตามรัฐธรรมนูญหรือไม่ ศาลรัฐธรรมนูญได้วางแนวทางในการพิจารณา ความเป็นหนังสือตามมาตรา ๑๙๐ ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยว่าหนังสือ ตามสัญญาตามมาตรา ๑๙๐ ได้แก่ความตกลงระหว่างประเทศทุกประเภทที่จัดทําขึ้นระหว่าง ประเทศไทยกับต่างประเทศหรือองค์กรระหว่างประเทศในรูปแบบที่เป็นลายลักษณ์อักษร ไม่ว่าจะบันทึกไว้ในเอกสารฉบับเดียวหรือหลายฉบับที่เกี่ยวพันกัน และไม่ว่าจะเรียกชื่อ ว่าอย่างไรโดยอยู่ภายใต้บังคับของกฎหมายระหว่างประเทศ เมื่อพิจารณานําหลักฐาน หลักเกณฑ์ดังกล่าวมาพิจารณา หนังสือแลกเปลี่ยนของประเทศสหรัฐอเมริกาและ ร่างหนังสือแลกเปลี่ยนของประเทศไทยมีสาระสําคัญสมควรที่จะประทานกราบเรียน ประธานรัฐสภาและให้เพื่อนสมาชิกรัฐสภาได้รับทราบ
๑. หนังสือแลกเปลี่ยนที่จัดทําขึ้นโดยประเทศสหรัฐอเมริกาซึ่งได้ลงนามโดย เอกอัครราชทูตสหรัฐอเมริกาประจําประเทศไทย นางคริสตี้ เคนนีย์ ในนามรัฐบาล สหรัฐอเมริกาและร่างหนังสือแลกเปลี่ยนที่ประเทศไทยจะได้จัดทําและจะมีการลงนาม โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ ดอกเตอร์สุรพงษ์ โตวิจักษณ์ชัยกุล นั่งอยู่ทางขวามือผม ลงนามในนามรัฐบาลไทย จะประกอบเป็นความตกลงระหว่างรัฐบาล ร ๑/๒๕๕๕ (ส. ทั่วไป) รสรินทร์ ๖๖/๒ ทั้ง ๒ ฝ่าย ซึ่งเป็นไปตามความที่ระบุไว้ชัดเจนในตอนท้ายของหนังสือ ๒ ฉบับดังกล่าว จึงเป็นความตกลงระหว่างประเทศไทยและประเทศสหรัฐอเมริกา
๒. จัดทําขึ้นเป็นลายลักษณ์อักษรโดยบันทึกไว้ในหนังสือแลกเปลี่ยน ๒ ฉบับ ที่มีข้อความตรงกัน
๓. มีการกําหนดสิทธิหน้าที่ระหว่างกัน ได้แก่ การกําหนดให้หน่วยงาน ทั้ง ๒ ฝ่ายจะต้องปรึกษาหารือกันอย่างใกล้ชิดตลอดระยะเวลาโครงการ การกําหนดหุ้นส่วน เพิ่มเติมจากประเทศสหรัฐอเมริกาและประเทศไทยจะต้องได้รับความเห็นชอบร่วมกัน หน่วยงานทั้ง ๒ ฝ่ายจะต้องยึดถือความตกลงตามหนังสือแลกเปลี่ยน การกําหนดให้ต้องมี การหารือและแก้ไขเรื่องต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับความเสียหายที่เกิดขึ้นกับบุคคลที่ ๓ กําหนดให้ นาซ่าต้องเสนอแผนการบินต่อหน่วยงานที่รับผิดชอบด้านการบินของประเทศไทยและจะต้อง ปฏิบัติตามข้อกําหนดสําหรับการบินอย่างเคร่งครัด การกําหนดให้นาซ่าและหุ้นส่วน ต้องปฏิบัติตามกฎหมายของประเทศไทย
จากนี้เนื้อหาข้างต้นแสดงให้เห็นเจตนาของรัฐบาลไทยและประเทศสหรัฐอเมริกา ที่ประสงค์จะให้เกิดผลผูกพันทางกฎหมายระหว่างกัน และโดยที่ทั้ง ๒ ฝ่ายต่างก็ไม่รับ จึงทําให้อยู่ภายใต้บังคับของกฎหมายระหว่างประเทศ ดังนั้นหากมีการแลกเปลี่ยนหนังสือ ๒ ฉบับระหว่างกันจะทําให้เป็นหนังสือสัญญาตามมาตรา ๑๙๐ ของรัฐธรรมนูญ อย่างไรก็ตามเมื่อได้พิจารณาเนื้อหาสาระของหนังสือแลกเปลี่ยนของประเทศสหรัฐอเมริกา และร่างหนังสือแลกเปลี่ยนของประเทศไทยจะเห็นว่าเป็นความร่วมมือทางวิทยาศาสตร์ ผมย้ําอีกครั้งนะครับ เป็นความร่วมมือทางวิทยาศาสตร์เพื่อศึกษาและทําความเข้าใจเกี่ยวกับ สภาพภูมิอากาศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยการขอใช้พื้นที่บริเวณฐานทัพอากาศ อู่ตะเภาของกองทัพเรือ มิได้มีผลในการเปลี่ยนแปลงอาณาเขตประเทศไทยหรือเขตพื้นที่ นอกอาณาเขต ซึ่งประเทศไทยมีสิทธิอธิปไตยหรือมีเขตอํานาจตามหนังสือสัญญาหรือ ตามกฎหมายระหว่างประเทศ เนื่องจากนาซ่าจะเสนอแผนการบินต่อหน่วยงานที่รับผิดชอบ ด้านการบินของประเทศไทย และจะปฏิบัติตามข้อจํากัดใด ๆ ที่ประเทศไทยกําหนด ร ๑/๒๕๕๕ (ส. ทั่วไป) นงลักษณ์ ๖๗/๑ ที่กําหนดสําหรับการบินอย่างเคร่งครัด อีกทั้งการใช้พื้นที่ดังกล่าวเป็นไปภายในระยะเวลา จํากัด คือช่วงระหว่างเดือนสิงหาคมและเดือนกันยายน พ.ศ. ๒๕๕๕ และไม่มีความจําเป็น ที่จะต้องออกกฎหมายเพื่อให้การเป็นไปตามหนังสือสัญญา เพราะนาซ่าได้ตกลงที่จะปฏิบัติตาม กฎหมายไทยในระหว่างปฏิบัติการในประเทศไทย ทั้งในเรื่องการบิน พิธีการทางศุลกากร และเรื่องอื่น ๆ รวมทั้งได้เสนอเป็นผู้รับผิดชอบค่าใช้จ่ายในการดําเนินโครงการทั้งหมด โดยไม่จําเป็นต้องได้รับงบประมาณเพิ่มเติมจากรัฐบาลไทย จึงไม่เป็นหนังสือสัญญา ที่กระทบต่องบประมาณของประเทศอย่างมีนัยสําคัญ
นอกจากนั้นเมื่อวัตถุประสงค์ของโครงการเป็นการสํารวจทางวิทยาศาสตร์ เพื่อศึกษาการก่อตัวของเมฆที่มีผลกระทบต่อสภาพภูมิอากาศในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และข้อมูลที่ได้รวบรวมจากการดําเนินโครงการนี้จะนําไปเปิดเผยแก่สาธารณชนโดยไม่คิด ค่าใช้จ่าย จึงไม่เป็นหนังสือสัญญาที่มีผลกระทบต่อการค้า การลงทุนอย่างมีนัยสําคัญ
สําหรับประเด็นเรื่องผลกระทบต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจหรือสังคมของ ประเทศไทยอย่างกว้างขวางนั้น ดังที่หลายฝ่ายเป็นห่วงเนื่องจากเป็นเรื่องที่มีความหมาย อย่างกว้างขวางจึงนําข้อเท็จจริงมาประกอบการพิจารณา เมื่อยังไม่มีข้อมูลสนับสนุน เพียงพอที่จะยืนยันได้ว่าการดําเนินการตามโครงการจะก่อให้เกิดผลกระทบดังกล่าว กรณีนี้จึงทําให้ไม่อาจพิจารณาได้ว่าหนังสือสัญญานี้เข้าลักษณะเป็นหนังสือสัญญา ที่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศอย่างกว้างขวาง ด้วยเหตุนี้หนังสือแลกเปลี่ยนของประเทศสหรัฐอเมริกาและร่างหนังสือแลกเปลี่ยน ของประเทศไทยจึงไม่เป็นหนังสือสัญญาที่ต้องขอเสนอความเห็นชอบต่อรัฐสภา ตามมาตรา ๑๙๐ วรรคสองของรัฐธรรมนูญ
นอกจากนี้ท่านประธานรัฐสภาที่เคารพ ท่านสมาชิกรัฐสภาผู้ทรงเกียรติ มีข้อกังวลของหลายหน่วยงานซึ่งเป็นเหตุเป็นผลที่น่ารับฟังแต่ว่ารัฐบาลได้พิจารณาแล้ว เรื่องนี้เป็นโครงการที่ดีจะเป็นประโยชน์ต่อประเทศไทย เอเชียตะวันออกเฉียงใต้และ มวลมนุษยชาติที่ได้รับการเผยแพร่ต่อสาธารณะโดยไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย รัฐบาลไทย ไม่ต้องใช้เงิน ประเทศสิงคโปร์เห็นด้วย ประเทศกัมพูชาเห็นด้วย หลาย ๆ ประเทศก็อาจจะมี ความห่วงใย ถ้าหากเรื่องนี้ได้เปิดโอกาสให้รัฐบาลทําเราก็ดําเนินการชี้แจงทําความเข้าใจได้ ร ๑/๒๕๕๕ (ส. ทั่วไป) นงลักษณ์ ๖๗/๒ กระผมยืนยันอีกครั้งหนึ่ง รัฐบาลภายใต้การนําของ ฯพณฯ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร นายกรัฐมนตรี และคณะรัฐมนตรีชุดนี้ก็ไม่ได้ดื้อดึง เมื่อมีข้อท้วงติง มีข้อห่วงใยก็ต้องอาศัยรัฐสภา นี่แหละครับ บรรดานักปราชญ์ราชบัณฑิตอยู่ในนี้เต็มไปหมดว่าท่านทั้งหลายคิดอย่างไร แต่ในความเห็นของผม ในความเห็นของรัฐบาล แล้วก็ยืนยันมาตลอดว่าไม่เข้าเกณฑ์ บทบัญญัติรัฐธรรมนูญ มาตรา ๑๙๐ แต่อย่างไรก็ตามเพื่อไม่ให้มีปัญหาวันหน้ารัฐบาล จึงนําเรื่องนี้โดยอาศัยช่องทางบทบัญญัติรัฐธรรมนูญ มาตรา ๑๗๙ มารับฟังความคิดเห็น ผมอยากจะกราบขอความกรุณาด้วยความเคารพจริง ๆ ถ้าเพื่อนสมาชิกรัฐสภาได้ศึกษา สาระสําคัญว่าพันธกิจและภารกิจเรื่องนี้ไม่เข้าเกณฑ์ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา ๑๙๐ ท่านกรุณายืนยันเถอะครับว่าไม่เข้า และจะเสนอแนะเพิ่มเติมอย่างไรก็ช่าง แต่ถ้าท่านมั่นใจว่าเข้า ก็ยืนยันมาโดยเสียงข้างมากว่าเข้าตามบทบัญญัติรัฐธรรมนูญ มาตรา ๑๙๐ รัฐบาล จะดําเนินการต่อไปก็จะได้เอามาเข้าสู่รัฐสภาตามมาตรา ๑๙๐ ในโอกาสต่อไป ขอกราบขอบพระคุณท่านประธานรัฐสภาเป็นอย่างสูงครับ ขอบพระคุณครับ