รัฐสภา · ครั้งที่ ๕ · ๒๖ ตุลาคม ๒๕๕๓

สุวิทย์ คุณกิตติ หารือเรื่องการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพ โดยเสนอแผนการอนุรักษ์ระหว่างปี 2551-2555 และแผนปฏิบัติการเข้าถึงและแบ่งปันผลประโยชน์ พร้อมเรียกร้องตรวจสอบกฎหมายที่เกี่ยวข้องและสนับสนุนการวิจัยและการจดทะเบียนสิทธิบัตร นอกจากนี้ยังหารือเรื่องการป้องกันการลักลอบการใช้ทรัพยากรพันธุกรรมและสร้างเครือข่ายป้องกันการค้าสัตว์ป่าและพืชป่าที่ผิดกฎหมาย

นายสุวิทย์ คุณกิตติ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม

ท่านประธานที่เคารพ ผม สุวิทย์ คุณกิตติ รัฐมนตรีว่าการกระทรวง ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

ก่อนอื่นจะต้องขอกราบขอบพระคุณท่านสมาชิกรัฐสภาทุกท่านที่ได้กรุณา ให้ข้อสังเกต แนวคิด แล้วก็จากประสบการณ์ที่ท่านได้พบได้เข้ามีส่วนร่วมในการปฏิบัติ ตลอดมา ผมอยากจะกราบเรียนว่าจริง ๆ แล้วกระบวนการขั้นตอนในการดําเนินการ ในเรื่องของการกําหนดกรอบเจรจานั้นได้มีการประชุมกันหลายครั้งกับหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เพื่อที่จะกําหนดกรอบเจรจาร่วมกัน แล้วก็ดําเนินการในการที่จะเอา กรอบที่ได้มีการตกลงกันเรียบร้อยแล้วไปหารือ แล้วก็มีการดําเนินการในส่วนของ คณะกรรมาธิการซึ่งเปึนผู้ร่างยกร่างนี้แล้วก็จนกระทั่งร่างได้มีการดําเนินการเสนอ ผ่านคณะรัฐมนตรีมา กระบวนการขั้นตอนอาจจะช้านิดหนึ่งที่จะเข้ามาสู่รัฐสภาของเรา ทําให้รัฐสภานั้นมีเวลาน้อยในการที่จะได้พิจารณาในส่วนของรายละเอียด แต่อย่างไรก็ตาม ในส่วนของรายละเอียดนั้น ผมคิดว่าก็เปึนประเด็นที่เปึนสาระสําคัญเช่นเดียวกันนะครับ ก็จะรับข้อสังเกตของท่านกรรมาธิการไปประกอบการพิจารณาต่อไป

ในส่วนของที่ท่านสอบถาม แล้วก็ได้ตั้งประเด็นข้อสังเกตไว้นั้นผมจะขอรับไป ผมอยากจะกราบเรียนท่านสมาชิกผู้ทรงเกียรติว่าจริง ๆ แล้วก่อนที่ประเทศไทย จะเข้าร่วมอนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพนั้นก็ใช้ระยะเวลาอันยาวนาน เราเปึนประเทศที่ ๑๘๐ กว่า ในการที่จะเข้าร่วมกว่าจะตัดสินใจ เพราะว่าเรานั้นก็มี ประเด็นถกเถียงกันว่าเข้าแล้วจะได้ประโยชน์หรือไม่อย่างไร ได้รับการคุ้มครองหรือไม่ อย่างไร จนในที่สุดแล้วเห็นว่าอนุสัญญาดังกล่าวนั้นมีประโยชน์จึงได้เข้าร่วม และปัจจุบันนี้ ก็มีการใช้อนุสัญญาดังกล่าวเปึนข้ออ้างในการปกปัองสิทธิประโยชน์ของเราค่อนข้างมาก แต่ประเด็นที่สําคัญก็คือว่ากฎกติกามารยาทในระดับสากลนั้นไม่มี ในเรื่องของการเข้าถึง เรื่องการคุ้มครอง แล้วก็การแบ่งปันผลประโยชน์ ซึ่งเรื่องนี้เปึนเรื่องที่สําคัญที่ท่านสมาชิก ผู้ทรงเกียรติถามว่าในส่วนของทรัพยากรที่เราถูกเอาไปนั้น เมื่อก่อนนี้เราไม่มีกฎกติกาตรงนี้ ประเทศที่ไปขอจดสิทธิบัตรหรือขึ้นทะเบียนไม่จําเปึนจะต้องบอกว่าระบุที่มาที่ไปว่ามาจากไหน อย่างไร ได้รับอนุญาตหรือไม่ แต่ว่าภายใต้พิธีสารฉบับนี้ก็ได้มีความพยายามที่จะให้มี กลไกที่จะออกเอกสารรับรองว่าทรัพยากรชีวภาพนั้น ๆ มาจากประเทศใด และต้องมี เอกสารฉบับนี้มาขอรับสิทธิบัตรในสารที่ได้มาจากทรัพยากรพันธุกรรมนั้นได้ อันนี้ก็จะ เปึนประโยชน์อย่างหนึ่งเหมือนกันในการปัองกันและปกปัองในเรื่องของทรัพยากร พันธุกรรมของเราที่เราโดนขโมยไปเปึนจํานวนมาก และเรื่องของการขโมย หรือพาราซี่ (Piracy) นั้น เปึนเรื่องใหญ่ที่ประเทศกําลังพัฒนาได้มีการตกลงกัน ซึ่งเราก็อยู่ในกลุ่มประเทศ ที่กําลังพัฒนา อาจจะไม่ได้อยู่ในกลุ่มเมกะ ไบโอไดเวอร์ซิตี้ คันทรี แต่ว่าในกลุ่มประเทศ กําลังพัฒนานั้นเราอยู่กับกลุ่มนั้น แล้วก็มีการพยายามเจรจาต่อรองและหามาตรการ ในการปัองกันในเรื่องของการลักลอบการขโมยพันธุกรรมต่าง ๆ ไปเพื่อไปแสวงหา ผลประโยชน์โดยไม่ชอบ แล้วกลับมาทําให้เราต้องสูญเสียสิทธิอันชอบ แล้วก็ผลประโยชน์ ที่เราควรจะได้รับไป ตรงนี้ก็เปึนส่วนสําคัญที่ผมอยากจะกราบเรียนว่าประโยชน์ของพิธีสาร ฉบับนี้ก็มีอยู่ค่อนข้างมาก

มาตรการในเรื่องของการเตรียมการรองรับที่ท่านสมาชิกผู้ทรงเกียรติ ได้ถามว่าความพร้อมเปึนอย่างไรบ้าง ก็เรียนอีกทีว่าความพร้อมนั้นก็ได้มีการเตรียมการไว้ พอสมควร แต่ว่าเราก็ต้องยอมรับอย่างหนึ่งว่าความรู้ ความเข้าใจ การเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร ในขณะนี้อาจจะมีความจํากัดอยู่บ้างพอสมควร แต่เรื่องของการเพิ่มขีดความสามารถ หรือเพิ่มศักยภาพผ่านกระบวนการในการที่จะเผยแพร่ความรู้ แล้วก็ผ่านกระบวนการในการฝ๊กอบรมในการที่จะสร้างความเข้าใจลงไปถึงระดับรากหญ้า หรือระดับท้องถิ่นชุมชนเปึนเรื่องที่มีความสําคัญ และทางกระทรวงก็ให้ความสําคัญ ในเรื่องนี้

มาตรการกระบวนการในการดําเนินการนี่นะครับ เราก็ได้มีแผนอนุรักษ์ และใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพอย่างยั่งยืน ป้ ๒๕๕๑ ถึงป้ ๒๕๕๕ แล้วก็มี แผนปฏิบัติการในเรื่องการเข้าถึงและการแบ่งปันผลประโยชน์ในแผนการอนุรักษ์ดังกล่าว แล้วก็หน่วยงานต่าง ๆ ก็ได้ตั้งงบประมาณไว้ส่วนหนึ่งแล้วทั้งหมด ๒๐ หน่วยงาน ตั้งงบประมาณไว้ประมาณ ๑๑๘ ล้านบาทในการดําเนินการในการเตรียมความพร้อม ดังกล่าว

ส่วนเรื่องของกฎระเบียบนั้น ผมเรียนว่าจริง ๆ แล้วก็มีกฎหมายอยู่ ค่อนข้างมาก แต่ว่าเรื่องของการแบ่งปันผลประโยชน์นี่จริง ๆ แล้วอย่างที่ท่าน ส.ว. รสนา ได้พูดถึงนะครับ สมาชิกวุฒิสภาได้กรุณาพูดถึงนั้นก็คือ พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืช ป้ ๒๕๔๒ ก็มีเรื่องการเข้าถึงการแบ่งปันผลประโยชน์ อันนี้ค่อนข้างชัดเจนในอันนี้

ส่วนเรื่องกฎกระทรวงนั้น คงต้องไปดูอีกทีหนึ่งนะครับ เพราะว่าจริง ๆ แล้ว ในส่วนนี้ผมก็อยากจะกราบเรียนว่ากฎหมายบางฉบับถ้ามันครอบคลุมไปแล้วบางที กฎกระทรวงก็อาจจะไม่มีความจําเปึน แต่ว่าระเบียบต่าง ๆ ที่จะออกมารองรับภายใต้ กฎหมายดังกล่าวก็มีความจําเปึน แต่เรื่องของกฎกระทรวงนั้นถ้ามีความจําเปึนก็จะเอา เรื่องนี้ส่งผ่านไปที่กระทรวงเกษตรและสหกรณ์เพื่อที่จะรับเรื่องนี้ไปพิจารณาดําเนินการ ในส่วนที่เกี่ยวข้องต่อไปนะครับ

ในส่วนของกฎหมายต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องในขณะนี้จริง ๆ แล้วก็มีค่อนข้างมาก แต่ว่ากฎหมายเหล่านี้จริง ๆ สามารถใช้บังคับได้ในระดับหนึ่ง ในขณะนี้ถามว่า ความพร้อมที่เราได้เตรียมความพร้อมไว้ในเรื่องกฎหมาย ก็จะใช้กฎหมายที่มีอยู่แล้ว ซึ่งมีอยู่หลายฉบับด้วยกันไม่ว่าจะเปึน พ.ร.บ. พันธุ์พืช พ.ร.บ. คุ้มครองพันธุ์พืช พ.ร.บ. ป์าไม้ พ.ร.บ. อุทยานแห่งชาติ พ.ร.บ. สงวนและคุ้มครองสัตว์ป์า พ.ร.บ. คุ้มครอง และส่งเสริมภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย แล้วก็ระเบียบต่าง ๆ ที่ออกตามกฎหมายต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องแล้วนะครับ แล้วก็ยังมีกระบวนการในเรื่องของการแบ่งปันผลประโยชน์ ในส่วนของสถาบันวิจัยแห่งชาติว่าด้วยการอนุญาตให้นักวิจัยต่างชาติเข้ามาทําการวิจัย ในประเทศไทย ในส่วนนี้ก็มีมาตรการในการปัองกันไว้แล้ว และที่ผ่านมาจริง ๆ แล้ว ต้องยอมรับอย่างหนึ่งว่าผมเองมีโอกาสเข้ามาดูแลแล้วก็สนับสนุนในเรื่องของเปึน ประธานสภาวิจัย เปึนผู้กํากับดูแลในเรื่องของ สกว. เมื่อก่อนนี้เราไม่มีเรื่องของมาตรการ ในการแบ่งปันผลประโยชน์กับนักวิจัยอย่างชัดเจน บางทีนักวิจัยวิจัยแล้วจะไป จดสิทธิบัตรก็ต้องใช้เงินเปึนจํานวนมาก สุดท้ายบางทีก็เอาไปทํากับต่างชาติ เพราะว่า เขาจะได้ผลประโยชน์ส่วนนั้นกลับคืนมา แต่ตอนหลังได้มีการวางกฎกติกาในส่วนนี้ อีกเหมือนกัน แบ่งปันผลประโยชน์กับนักวิจัย ทําให้เราสามารถที่จะดูแลเรื่องผลประโยชน์ ของประเทศได้เปึนอย่างดีขึ้นนะครับ ถ้านักวิจัยท่านที่มีความรับผิดชอบปัญหานี้ก็คงจะ ไม่เกิดขึ้น ถ้าเผื่อว่ามีผลประโยชน์ที่เกี่ยวข้องเปึนจํานวนมาก นักวิจัยไม่มีความรับผิดชอบ ก็จะเกิดปัญหาเช่นเดียวกัน กฎกติกาตรงนี้ก็ได้กําหนดขึ้นมาทําให้มาตรการในการปัองกัน ดูแลในส่วนนี้ดีขึ้นนะครับ แล้วก็สนับสนุนให้เกิดการวิจัย เกิดการจดทะเบียนสิทธิบัตร มากขึ้นในส่วนของผลงานการวิจัยที่สามารถจะนําไปต่อยอดในกระบวนการดังกล่าวได้

การดําเนินการในส่วนของการเตรียมความพร้อมในเรื่องกฎหมายนั้น ขณะนี้เราก็ได้มีการยกร่างระเบียบเพื่อกําหนดเงื่อนไข ร่างระเบียบคณะกรรมการอนุรักษ์ และการใช้ประโยชน์ความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์วิธีการ และเงื่อนไขการเข้าถึงได้รับประโยชน์ตอบแทนจากทรัพยากรชีวภาพ ซึ่ง ครม. ได้ให้ ความเห็นชอบในหลักการแล้ว กฤษฎีกากําลังดูในรายละเอียดให้เราอยู่ในส่วนนี้ เพื่อที่จะ ไปกําหนดกฎกติกาในเรื่องของการใช้กฎหมายและการเข้าถึงทรัพยากรชีวภาพซึ่งเรามีอยู่ ในปัจจุบันแล้ว ให้คํานึงถึงเรื่องของการคุ้มครองดูแลแล้วก็เรื่องของการแบ่งปัน ผลประโยชน์ที่เปึนธรรม แล้วก็ในส่วนนี้เองสุดท้ายถ้ามีความจําเปึนต้องมีการยกร่าง กฎหมายใหม่ก็คงจะนําเสนอต่อรัฐสภา สภาผู้แทนราษฎร แล้วก็สมาชิกวุฒิสภา เพื่อพิจารณาให้ความเห็นชอบต่อไปในส่วนนี้นะครับ

ในส่วนของประเด็นอื่น ๆ ที่ท่านได้ตั้งข้อสังเกตไว้นะครับ ก็จะมีการดําเนินการ ในเรื่องของการปัองกันการลักลอบการใช้ทรัพยากรพันธุกรรมนั้น ก็ได้มีการดําเนินการกัน อย่างเต็มที่ แล้วก็อย่างกรณีที่มีการลักลอบกรณีไม้กฤษณา ซึ่งเปึนตัวอย่างนะครับ ในขณะนี้ก็ได้มีการลงไปตรวจสอบโรงกลั่นไม้กฤษณาในเขตพื้นที่บริเวณรอบ ๆ พื้นที่ อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ และพื้นที่ที่มีไม้กฤษณาอยู่ว่าได้รับอนุญาตถูกต้องหรือไม่ แล้วก็วัตถุดิบนั้นนํามาจากไหนอย่างไร ที่อ้างว่านํามาจากต่างประเทศนั้นก็คงต้องไปดูว่า นําเข้ามาจริงหรือไม่ แล้วก็ผลผลิตที่ออกมา รายได้ต่าง ๆ กระบวนการขั้นตอนนั้น เปึนอย่างไรบ้าง อันนี้ก็เปึนตัวอย่างที่เราใช้มาตรการปัองกัน แล้วก็กฎหมายในเรื่อง การปัองกันการลักลอบการค้าสัตว์ป์า ก็มีการดําเนินการอย่างจริงจังแล้วก็ได้มีการสร้างเครือข่ายเช่นอาเซียน-เวน (ASEAN-WEN) หรือว่าอาเซียน ไวด์ไลฟี เอนฟอร์ซเมนท์ เนทเวิร์ค (ASEAN Wildlife Enforcement Network) หรือว่าเครือข่ายในการปัองกันการลักลอบการค้าสัตว์ป์าที่ผิดกฎหมาย ซึ่งก็ได้ทํางาน อย่างดีแล้วก็มีประสิทธิภาพในช่วงที่ผ่านมา ประเทศไทยเปึนประเทศที่ผลักดัน ในเรื่องนี้แล้วก็ได้มีการดําเนินการแล้วจะขยายออกไปเปึนระดับภูมิภาคคือระดับ ทวีปเอเชีย ก็เปึนกระบวนการขั้นตอนต่อไปนะครับ แล้วก็หลายกลุ่มประเทศนั้นก็หันมา สนใจการสร้างเครือข่ายที่เชื่อมโยงกันกับทางตํารวจสากลในเรื่องการปัองกันการค้าสัตว์ป์า และพืชป์าที่ผิดกฎหมาย เพราะฉะนั้นอันนี้ก็ได้มีการดําเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้องแล้วก็ พยายามใช้กฎหมายที่มีอยู่ให้เกิดประโยชน์สูงสุดในขณะนี้ ผมคิดว่าในส่วนของ การดําเนินการทั้งหมดที่เราได้ดําเนินการมานั้นก็มีหลายส่วนที่เปึนไปตามข้อสังเกต ที่ท่านได้กรุณาให้ข้อมูลแล้วก็ให้ข้อสังเกต ให้คําแนะนําไว้ แล้วยังมีบางเรื่องที่คิดว่า ถ้ามีเรื่องใดยังจําเปึนต้องมีการดําเนินการเพื่อที่จะเสริมสร้างศักยภาพและประสิทธิภาพ ให้มากขึ้น ก็ขอรับไปดําเนินการในส่วนที่เกี่ยวข้องต่อไปนะครับ แล้วก็เรียนว่าการเจรจา แล้วก็การดําเนินการในครั้งนี้ก็จะคํานึงถึงผลประโยชน์ของประเทศชาติในส่วนรวม เปึนหลัก เพราะว่าจริง ๆ แล้วเราก็ไม่อยากจะสูญเสียผลประโยชน์ที่เราต้องสูญเสียไป อย่างเช่นในอดีตที่ผ่านมา ไม่ว่าจะเปึนเรื่องของเปล้าน้อย ไม่ว่าจะเปึนเรื่องของกวาวเครือ ไม่ว่าจะเปึนเรื่องของทรัพยากรพันธุกรรมต่าง ๆ ที่เราเองอาจจะไม่มีโอกาสได้รู้ได้เห็น เพราะว่านําไปแล้วเขาสามารถที่จะไปปรับปรุง ไปพัฒนา ไปแปรสายพันธุ์ต่าง ๆ ซึ่งเขาสามารถทําได้ตามกระบวนการทางด้านวิทยาศาสตร์ แล้วเราไม่สามารถจะ เทสท์แบก (Test back) ได้ หรือติดตามกลับไปได้ก็ทําให้เกิดปัญหาเหมือนกันในส่วนนี้ แต่ผมเชื่อว่าภายใต้พิธีสารนาโงยา มาตรการในการปัองกัน ในการคุ้มครอง ในส่วนนี้ ก็จะมี แล้วก็ในพิธีสารเองก็ยังมีมาตรการในการที่จะให้ประเทศที่เปึนภาคีสมาชิก ประเทศที่ให้การรับรองพิธีสาร ได้ให้ความสําคัญเรื่องการกระจายความรู้ การพัฒนา ศักยภาพ ขีดความสามารถให้กับองค์กรต่าง ๆ รวมทั้งพี่น้องประชาชนในพื้นที่ ในท้องถิ่น ชุมชนต่าง ๆ ด้วยนะครับ ผมคิดว่าข้อสังเกตของท่านทั้งหลายจะเปึนประโยชน์และการประชุม จะเริ่มพรุ่งนี้ ซึ่งผมเองก็จะเดินทางคืนนี้เรียนว่าก็รอที่จะเข้ามาชี้แจงต่อท่านสมาชิก ผู้ทรงเกียรติอยู่พอสมควร ไม่ได้นิ่งนอนใจแล้วก็ไม่ได้พยายามเร่งรัดสมาชิกรัฐสภา แต่อย่างใด ขอกราบขอบพระคุณท่านสมาชิกรัฐสภาทุกท่านที่กรุณาให้ความสนใจ แล้วก็ให้ข้อมูลที่เปึนประโยชน์อย่างยิ่งในการที่จะไปเจรจาต่อไปครับ