ขอบพระคุณครับ ท่านประธานครับ ผม นายแพทย์ชูชัย ศุภวงศ์ ครับ มาตราเกี่ยวกับการศึกษานี่ เราต่างจากป้ ๒๕๔๐ ค่อนข้างจะชัดเจนนะครับ รัฐธรรมนูญ ๒๕๔๐ สิทธิ เสรีภาพทางการศึกษานี่ ซึ่งก็ดีอยู่ แล้ว แต่ว่าฉบับที่ร่างอยู่นี่ก็ได้ก้าวขึ้นไปในวรรคสองอย่างที่เห็นนะครับ คือ ผู้พิการ ผู้ยากไร้ ตรงนี้ก็เปึ้นเรื่องที่ได้ค้นพบว่า แม้ว่าไม่เก็บค่าใช้จ่ายในค่าเล่าเรียนนี่ ก็ยัง ยากลำบาก อันนี้เปึ้นประเด็นที่ ๑ นะครับ ประเด็นที่ ๒ การจัดการศึกษาขององค์กร วิชาชีพและเอกชน ที่รัฐธรรมนูญ ป้ ๒๕๔๐ สนับสนุนให้ได้รับความคุ้มครองนั้น เราเพิ่ม นะครับ นอกจากองค์กรวิชาชีพหรือเอกชนนี่ เราเพิ่มการศึกษาทางเลือกของประชาชน และการเรียนรู้ด้วยตนเอง และการเรียนรู้ตลอดชีวิต ย่อมได้รับการคุ้มครอง อันนี้เครือข่าย ทางการศึกษานี่ ให้ความสําคัญ แล้วก็รู้สึกดีใจมากที่เราได้มีคํานี้ปรากฏในรัฐธรรมนูญ นะครับ แล้วว่าไปแล้วนี่สภาการศึกษาก็ให้การสนับสนุนอยู่ แล้วก็สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย ก็สนับสนุนการวิจัยตรงนี้อยู่ มีการวิจัยออกมา อย่างเปึนระบบ ผมอยากเรียนอย่างนี้ครับว่า แต่เดิมนี่กรมในกระทรวงสาธารณสุขก็ไม่มี กรมแพทย์แผนไทยหรือกรมแพทย์ทางเลือกนะครับ แต่ว่าเรามีเรื่องการแพทย์ทางเลือกนี่ มาก่อนหน้านี้ ก่อนที่จะมีกรมหรือมีคำนี้ที่จะบัญญัติอย่างเปึ้นทางการนะครับ ถ้ามองไป ถึงการแพทย์กระแสหลัก ก็คือ โมเดิร์น เมดิซีน (Modern medicine) นะครับ ขออภัยที่พูด ภาษาอังกฤษ คือ เปึนการแพทย์สมัยใหม่ เดิมนี่ เมื่อครั้งตั้งคณะแพทยศาสตร์ศิริราช พยาบาลนี่ การแพทย์สมัยใหม่เมื่อครั้งนั้นเปึนการแพทย์ทางเลือกนะครับ เพราะว่า คนจะไปก็ต้องมีแรงจูงใจให้ไป ต่อเมื่อพัฒนามาจนถึงจุด ๆ หนึ่งนะครับ ก็กลายเปึน การแพทย์กระแสหลัก แล้วตอนหลังก็ไม่สามารถแก้ปัญหาโรคที่เรื้อรัง โรคต่าง ๆ ได้ นะครับ เราก็หันมาดูว่า การแพทย์แผนไทย รวมทั้งการแพทย์ทางเลือกนี่เข้ามาเติมเต็ม ในส่วนนี้นะครับ เรื่องการศึกษาก็เช่นเดียวกันครับ เรื่องพลังงานก็เช่นเดียวกันนะครับ พลังงานในกระแสปัจจุบันก็เปึนพลังงานที่สร้างมลภาวะมากมาย ตอนหลังก็พูดถึง พลังงานทางเลือกมากขึ้นนะครับ ส่วนเรื่องการศึกษานี่ก็เช่นเดียวกันนะครับ การศึกษา ที่เปึนไปตามระบบปัจจุบันนี่ก็ดำเนินการไป แต่ว่าถ้าจะให้มีการสนับสนุนให้เกิด การศึกษาทางเลือกนี่ก็จะเกื้อหนุนกัน แล้วก็จะช่วยเสริมในส่วนที่ขาด และการศึกษา ทางเลือกนี่เน้นในการออกแบบว่า เปึนการศึกษาที่ยอมรับว่า มนุษย์มีความแตกต่างกัน ในแง่ต่าง ๆ นะครับ ตั้งแต่ในแง่ของวัฒนธรรม ในแง่ของสถานะต่าง ๆ นะครับ แล้วมีกรณี ตัวอย่างมากมาย ถ้าจะให้ผมพูดถึงเปึ้นรูปธรรมนี่ ตรงนี้มีรูปธรรมในการศึกษาวิจัย มากมายนะครับ ที่ทาง สกว. หรือสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยได้ศึกษา ๒๐๙ กรณี ตั้งแต่โฮม สคูล (Home school) ซึ่งมีเกือบร้อยครอบครัวในประเทศไทย แล้วก็ร่วมกับ โรงเรียนในบางแห่งนะครับ ที่จัดการสนับสนุนการศึกษาอย่างนี้นะครับ มีเรื่องการศึกษา ทางเลือกที่อิงระบบของรัฐ ได้แก่ โรงเรียนหมู่บ้านเด็ก สมัยเมื่อสักเกือบ ๔๐ ป้ขึ้นมาแล้ว นะครับ โรงเรียนหมู่บ้านเด็กที่คุณรัชนี ธงชัย ได้จัดการ หรือโรงเรียนรุ่งอรุณ โรงเรียน ปัญโญทัย อันนี้ก็เชื่อมโยงกับระบบของรัฐ แต่ว่าเน้นกระบวนการเรียนการสอน ความรู้ เชิงประสบการณ์และการปฏิบัตินะครับ ซึ่งมีการศึกษาทางเลือกสายครูภูมิปัญญา มีพ่อ ครู แม่ครู ปราชญ์ชาวบ้านที่สอนนาฏศิลปีพื้นบ้าน พวก สะล้อ ซอ ซึ่ง อะไรต่าง ๆ การแพทย์พื้นบ้าน และสมุนไพร อันนี้ก็เปึนการศึกษาทางเลือกหนึ่ง ซึ่งสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้ เปึ้นภูมิปัญญาไทยที่ไม่ได้รับการสนับสนุนเท่าที่ควรนะครับ และความรู้ที่อยู่ในตัวคนของ ผู้เฒ่า ผู้แก่ หรือปราชญ์ชาวบ้านนี่ เปึนความรู้ที่มีคุณค่าไม่น้อยกว่าความรู้ที่อยู่ใน ตําราแล้วแต่ละคน แต่ละคนนี่ ก็ถ้าเราเห็นว่า ทุกคนมีความรู้อยู่ในตัวเองนี่ คนก็จะมี ศักดิ์ศรีและมีคุณค่านะครับ ครูภูมิปัญญามีอยู่ทั่วทุกภาคของประเทศนะครับ อันนี้ก็เปึน เรื่องที่ผู้สูงอายุทั้งหลายที่มีองค์ความรู้เก่า ๆ ก็สามารถที่จะถ่ายทอดให้กับเยาวชน นอกจากนี้การศึกษาทางเลือกสายศาสนธรรม ซึ่งไม่เน้น หรือสนับสนุนการบริโภคนิยม วัตถุนิยม แล้วก็ดำเนินหลักของเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งสอดคล้องกับจิตวิญญาณของ รัฐธรรมนูญฉบับนี้นะครับ ไม่ว่าจะเปึ้นโบสถ์คริสต์ (Christ) หรือโรงเรียนปอเนาะนะครับ หรือว่าทางศาสนามีตั้งหลายสาขา เช่น สันติอโศก มีโรงเรียนสัมมาสิกขา ส่วนโมกขพลาราม ไชยา แม้กระทั่งวัดพระธรรมกาย หรือมูลนิธิอันวีกษณา เปึน การนำเอาความคิดของท่านกฤษณ์มูรติ มาเผยแพร่ หรือนักบวชหญิงในมูลนิธิ เสถียรธรรมสถาน อย่างนี้เปึนต้น ซึ่งอันนี้เปึนการเรียนรู้ทางมิติทางด้านจิตวิญญาณ นะครับ เปึนเรียนรู้ของชีวิต ซึ่งก็ดำเนินการไปโดยธรรมชาติ ขาดการสนับสนุนจากรัฐ อย่างเปึนระบบนะครับ การศึกษาทางเลือกที่สถาบันนอกระบบของรัฐ ก็มีสถาบัน ตั้งหลายอย่าง แม้กระทั่งมหาวิทยาลัยเที่ยงคืน อย่างของท่านอาจารย์นิธิ เอียวศรีวงศ์ ที่ปฏิเสธรัฐธรรมนูญฉบับนี้นะครับ ก็เปึนการศึกษาที่ให้ข้อคิดเห็นกับสังคมที่เปึน ประโยชน์มากมายนะครับ แล้วสถาบันหริภุญชัย เสมสิกขาลัย ที่ขอใช้ชื่อของ ศาสตราจารย์ นายแพทย์เสม พริ้งพวงแก้ว ที่เอาปราชญ์พื้นบ้าน รวมทั้งในประเทศและต่างประเทศมานำเสนอความรู้ที่ เปึ้นประโยชน์นะครับ อันนี้รูปธรรมมากมาย แล้วก็ในทุกจังหวัดนี่มีอย่างนี้ มีหมดนะครับ ซึ่งมีหลายร้อยแห่งนะครับ ซึ่งเมื่อกี้คุณสวิ่งพูดว่า ถ้าคิดเปึนกลุ่มนี่ ก็ประมาณ ๖ หมื่น กลุ่มทั่วประเทศ อันนี้เปึนข้อมูลจากการศึกษาวิจัย เพราะฉะนั้นการบัญญัติไว้ใน รัฐธรรมนูญฉบับนี้ ก็เท่ากับเห็นว่า ความหลากหลายในการศึกษานี่มันเปึ้นเรื่องที่สำคัญ นะครับ อย่างที่เราเห็นว่า ความหลากหลายของธรรมชาติเปึนความมั่นคงของระบบ นิเวศน์ ความหลากหลายของวัฒนธรรมเปึนความมั่นคงของสังคมชุมชนนะครับ ความหลากหลายของศาสนานี่ ก็เปึนความมั่นคงของสุขภาวะทั้งบุคคล ชุมชน ครอบครัว สังคมและประเทศชาติ การหลากหลายทางการศึกษานี่ ผมก็คิดว่า ทําให้เกิดความมั่นคง ในกระบวนการเรียนรู้ แล้วก็นำไปสู่สังคมแห่งการเรียนรู้ได้ ขอบคุณครับ