สภาผู้แทนราษฎร · ครั้งที่ ๒๕ · ๖ พฤศจิกายน ๒๕๕๑

วงรงค์ เดชกิจวิกรม หารือเรื่องร่างพระราชบัญญัติสหกรณ์ พ.ศ..... โดยเสนอข้อคิดเห็นแก่รัฐมนตรี โดยเฉพาะเรื่องการแก้ไข พ.ร.บ. โดยเฉพาะมาตรา ๕๒ ที่เกี่ยวข้องกับคุณสมบัติผู้ที่จะเข้าเป็นคณะกรรมการสหกรณ์ และการดำรงตำแหน่งไม่เกิน 2 สมัย และเรียกร้องการแนวทางแก้ไขจากท่านรัฐมนตรีในการแก้ไขปัญหาขาดทุนสหกรณ์การเกษตร และการสร้างมาตรฐานสหกรณ์

นายวงรงค์ เดชกิจวิกรม พิษณุโลก

กราบเรียนท่านประธานที่เคารพ กระผม นายแพทย์วรงค์ เดชกิจวิกรม สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคประชาธิปัตย์ จากจังหวัดพิษณุโลก พอดีวันนี้ทาง ครม. รวมทั้งมีเพื่อนสมาชิกได้เสนอร่าง พ.ร.บ. สหกรณ์ (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .... เพิ่งเปึนร่างแก้ไข ซึ่งผมมองว่าเรื่องสหกรณ์เปึนเรื่อง ที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของพี่น้องประชาชนจํานวนเยอะ โดยเฉพาะพี่น้องประชาชน ในระดับล่างและพี่น้องประชาชนในระดับกลาง ดังนั้นการขึ้นอภิปรายของผมในวันนี้ จะเปึนประเด็นที่จะต้องเสนอข้อคิดเห็นไปยังท่านรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้องกับเรื่องสหกรณ์ ทั้งมุมมองที่ให้ข้อเสนอแนะและมุมมองในเรื่องกฎหมายในไม่กี่ประเด็นสั้น ๆ

ประเด็นแรกที่ผมคิดว่าเปึนเรื่องเสนอแนะ เนื่องจากว่าสหกรณ์ตามที่ ผมกราบเรียนไปแล้วว่าขณะนี้ทั้งประเทศไทยมีสมาชิกสหกรณ์อยู่ประมาณทั้งสิ้น ๑๐ ล้านคน ถ้าคิดเปึนสัดส่วนของประชากรต่อการเปึนสมาชิกสหกรณ์ก็ประมาณ เปึนสัดส่วน ๑ : ๖ ของประชากรในประเภทของสหกรณ์ทั้งหมด ๗ ประเภท คือ ๑. สหกรณ์การเกษตร ซึ่งถือว่าเปึนสหกรณ์ที่ใหญ่ที่สุดของประเทศไทยและมีสมาชิก จํานวนมากที่สุดเบ็ดเสร็จแล้วประมาณ ๓ ล้าน ๕ แสนคน ๒. สหกรณ์ประมง ๓. สหกรณ์ นิคม ๔. สหกรณ์ร้านค้า ๕. สหกรณ์ออมทรัพย์ ๖. สหกรณ์บริการ ๗. สหกรณ์เครดิต ยูเนียน ซึ่งถ้าเราดูเจตจํานงหรือเจตนารมณ์ของการก่อตั้งสหกรณ์ซึ่งเปึนแหล่งระดมทุน และเพื่อช่วยเหลือสมาชิกสหกรณ์ซึ่งกันและกัน ถ้าเปรียบเทียบกับการดําเนินการธุรกิจ ของภาคเอกชน หรือเปรียบเทียบในเชิงธุรกิจนั้น เพราะธุรกิจนั้นเขาทําเพื่อแสวงหา ผลกําไรสูงสุด ดังนั้นสหกรณ์กับธุรกิจของเอกชนก็จะมีเจตนารมณ์ที่แตกต่างกัน นอกจากนั้นแล้วสหกรณ์ยังเปึนการมุ่งเน้นรวมคนมากกว่ารวมทุน ก็คือต้องการให้มี สมาชิกมาเยอะ ๆ จะมีทุนเท่าไรก็ได้ ขณะเดียวกันธุรกิจนั้น ๆ มุ่งเน้นเปึนการรวมทุน ต้องการให้มีทุนเยอะ ๆ ดังนั้นจะสังเกตว่าเมื่อเปึนการโหวต (Vote) กันแล้ว สหกรณ์ก็คือ นับจํานวนคนที่เปึนสมาชิก ที่ธุรกิจเอกชนนั้นนับจํานวนหุ้นที่ใครมีหุ้นมากจะได้สิทธิ ในการโหวตมาก ดังนั้นผมจึงเปึนข้อสังเกตที่ฝากไปยังรัฐมนตรีว่าในเมื่อสหกรณ์นั้นเปึน แหล่งระดมทุนที่สําคัญของพี่น้องประชาชนในระดับล่างและระดับกลาง แต่เพราะเหตุใด การพัฒนาสหกรณ์ให้มีบทบาทเปึนที่ยอมรับทางสังคมจึงไม่ค่อยเปึนที่ยอมรับเท่าไร ถ้าเปรียบเทียบกับของภาคเอกชนไม่ว่าจะเปึนสภาอุตสาหกรรม หอการค้า หรือแม้กระทั่ง สมาคมธนาคาร เพราะฉะนั้นโจทย์ข้อนี้ผมอยากจะฝากไปยังรัฐมนตรีนะครับว่า เพราะ เหตุใดเมื่อสหกรณ์นั้นเปึนแหล่งระดมทุนที่สําคัญของพี่น้องประชาชนถึง ๑๐ ล้านคน คิดเปึนสัดส่วนแล้วประมาณ ๑ : ๖ ของพี่น้องประชากร เพราะเหตุใดสหกรณ์วันนี้จึงยัง ไม่ก้าวหน้า เพราะเหตุใดวันนี้สหกรณ์ยังไม่เปึนที่ยอมรับเหมือนภาคเอกชน นี่คือโจทย์ ข้อที่ ๑

ข้อที่ ๒ ผมอยากจะเรียนกับท่านประธานผ่านไปยังท่านรัฐมนตรีว่า ตามที่ ผมกราบเรียนว่าขณะนี้สหกรณ์ โดยเฉพาะสหกรณ์การเกษตรซึ่งถือว่าเปึนสหกรณ์ที่มี สมาชิกมากที่สุดในประเทศไทย สหกรณ์การเกษตรวันนี้มีสมาชิกทั้งสิ้นโดยประมาณ ๕ ล้าน ๙ แสนคน เมื่อสักครู่ผมพูดผิดตัวเลข ตัวเลขประมาณ ๕ ล้าน ๙ แสนคน เกือบ ๆ ๖ ล้านคน ซึ่งสหกรณ์การเกษตรที่สําคัญที่สุดคือสหกรณ์การเกษตรเพื่อการตลาดลูกค้า ธ.ก.ส. หรือพูดง่าย ๆ คือ ธ.ก.ส. บ้านเรา ถ้าผมดูจากเอกสารที่สภาให้มา วันนี้สหกรณ์ ของ ธ.ก.ส. มีสมาชิกทั้งสิ้น ๓,๔๘๐,๐๐๐ คน ถือว่าเยอะมาก สหกรณ์ ธ.ก.ส. เปึนแหล่ง ระดมทุนและแหล่งเงินที่สําคัญของพี่น้องเกษตรกร ข้อสังเกตที่ผมจะต้องร้องเรียน ท่านประธานผ่านไปยังท่านรัฐมนตรีเนื่องจากว่า เวลาผมลงพื้นที่พบกับพี่น้องประชาชน พี่น้องประชาชนในพื้นที่ระดับตําบลหรือหมู่บ้าน ส่วนใหญ่เปึนสมาชิกสหกรณ์ ธ.ก.ส. ทั้งสิ้น และเมื่อพี่น้องประชาชนไปกู้เงิน ธ.ก.ส. มักจะเกิดปัญหา ปัญหาที่เกิดขึ้นคือเมื่อมี การกู้เงิน ธ.ก.ส. จะเปึน ๓๐,๐๐๐ บาท ๕๐,๐๐๐ บาท ๗๐,๐๐๐ บาท หรือ ๑ แสนบาท มักจะถูกขอร้องให้ซื้อปุิย หรือถูกขอร้องให้ซื้อยา นี่คือปัญหา ถ้าให้ผมเกิดความรู้สึก ผมเชื่อว่าเรื่องนี้ระดับรัฐบาลไม่ทราบ ผู้ใหญ่ใน ธ.ก.ส. เองก็คงไม่ทราบเรื่องนี้ แล้วผม เชื่อว่าเรื่องนี้ไม่ใช่นโยบายที่จะต้องปฏิบัติไปถึงระดับพี่น้องประชาชน แต่เปึนการกระทํา โดยพลการของ ธ.ก.ส. ของแต่ละสาขา เปึนการสมรู้ร่วมคิดระหว่าง ธ.ก.ส. ในแต่ละสาขา กับพ่อค้าไม่ว่าจะเปึนพ่อค้าปุิยหรือพ่อค้ายา ผมถือว่าเรื่องนี้เปึนข้อร้องเรียนที่ผมจะต้อง ร้องเรียนผ่านท่านประธานไปยังรัฐมนตรีที่เกี่ยวข้อง เมื่อสักครู่ผมถามทีมเศรษฐกิจของ พรรคประชาธิปัตย์ว่าธนาคาร ธ.ก.ส. นั้น กระทรวงเกษตรและสหกรณ์เกี่ยวข้องขนาดไหน เขาบอกว่า ธ.ก.ส. นั้นเปึนธนาคารวัตถุประสงค์เฉพาะของกระทรวงการคลัง แต่อย่างไรก็แล้วแต่ผมเชื่อว่ากระทรวงเกษตรและสหกรณ์ก็มีส่วนสําคัญที่จะดูแลพี่น้อง เกษตรกรโดยตรง ฉะนั้นคงไม่แปลกถ้าผมจะร้องเรียนผ่านประธานไปยังรัฐมนตรีให้ช่วย กํากับดูแลตรวจสอบอย่างใกล้ชิดครับ ไม่ใช่ท่านจะตอบผมว่าวันนี้ ธ.ก.ส. คงไม่มี นโยบายในการสั่งให้สาขาบังคับให้เกษตรกรในการซื้อปุิย ซื้อยา ท่านตอบแค่นี้ไม่ได้ครับ แต่ท่านต้องกําชับลงไป ตรวจตราจริง ๆ ครับ เพราะถ้าเผลอเมื่อไรไม่ได้ครับ วันนี้ผมลง พื้นที่ในหลาย ๆ ตําบล เท่าที่เช็คดูประมาณ ๗๐ ถึง ๘๐ เปอร์เซ็นต์ของพื้นที่ ประชาชน ยังร้องเรียนเรื่องนี้อยู่ ร้องเรียนว่าเมื่อไปกู้เงิน ธ.ก.ส. แล้วยังถูกขอร้อง เขาไม่ได้ว่าบังคับ ขอร้องให้ซื้อปุิย ซื้อยา แล้วผมก็แปลกใจว่าประชาชน ผมก็บอกว่าพี่น้องประชาชนไม่ต้อง ไปให้ความร่วมมือ ในเมื่อเราไม่ต้องการปุิยยี่ห้อนี้ ไม่ต้องการยาฆ่าแมลงยี่ห้อนี้ ไม่ต้องไป ให้ความร่วมมือ เขาบอกว่าถ้าไม่ให้ความร่วมมือ กระบวนการในการกู้มันจะช้า จําเปึน ต้องให้ความร่วมมือ และการให้ความร่วมมือแต่ละราย บางคนเสียเงินที ๒,๐๐๐ บาท ๓,๐๐๐ บาท กู้เงิน ๓๐,๐๐๐ บาท ๔๐,๐๐๐ บาท เสียไป ๒,๐๐๐ – ๓,๐๐๐ บาท เกือบ ๑๐ เปอร์เซ็นต์ นี่คือข้อสังเกตที่จะต้องร้องเรียนข้อที่ ๒

ข้อสังเกตข้อที่ ๓ เปึนเรื่องที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายในการแก้ไข พ.ร.บ. ซึ่งเปึนร่างของ ครม. โดยตรง ถ้าท่านรัฐมนตรีจะดูว่าในมาตรา ๑๐ ท่านให้มีการยกเลิก มาตรา ๕๒ และให้ใช้ข้อความต่อไปนี้แทน ในมาตรา ๕๒ กําหนดถึงคุณสมบัติคนที่จะมา เปึนคณะกรรมการของสหกรณ์ กําหนดไว้ว่า ห้ามมิให้บุคคลซึ่งมีลักษณะดังต่อไปนี้ ทําหน้าที่กรรมการหรือผู้จัดการ ซึ่งในข้อแก้ไขของท่านเปึน (๔) ซึ่งผมมีความรู้สึกว่า ผมไม่เห็นด้วยอย่างยิ่ง ใน (๔) กําหนดไว้ว่า คนที่เคยถูกให้พ้นจากตําแหน่งกรรมการ ตามคําสั่งของนายทะเบียนสหกรณ์ ถ้าดูผิวเผินแค่นี้ โอ.เค. ครับ คนที่เคยถูกให้พ้น ตําแหน่งกรรมการโดยนายทะเบียนสหกรณ์สั่งให้พ้นจากตําแหน่งไม่มีสิทธิที่จะกลับมา ดํารงตําแหน่ง แต่ท่านได้แก้ไขเพิ่มเติมโดยเพิ่มว่า และยังไม่พ้นกําหนด ๑๐ ป้ นับแต่วันที่ คําสั่งถึงที่สุด เท่ากับว่าหลังจากนายทะเบียนสหกรณ์สั่งให้พ้นจากตําแหน่งกรรมการแล้ว ถ้าภายใน ๑๐ ป้ คน คนนี้กลับไปเปึนคณะกรรมการไม่ได้ แต่หลังจาก ๑๐ ป้ไปแล้ว ให้คน คนนี้กลับมาเปึนกรรมการหรือผู้จัดการสหกรณ์ได้ คําถามถามว่าเพราะเหตุใด ท่านถึงเป่ดลักษณะไว้กว้างขนาดนี้ ถ้าผมมองแบบคนกลาง ๆ ที่ไม่รู้เรื่อง เหมือนกับว่า รัฐบาลมีคนของตัวเองเยอะหรือเปล่าที่จะต้องกลับมาเปึนกรรมการหรือกลับมาเปึน ผู้จัดการของสหกรณ์ จึงเป่ดไว้ว่าถ้าคน ๆ คนนี้มีความผิดเกิน ๑๐ ป้แล้วกลับมาเปึน กรรมการได้ กลับมาเปึนผู้จัดการสหกรณ์ได้ ซึ่งดูแล้วมันไม่เหมาะสม เหตุผลที่ผมต้องย้ํา เพราะว่ามันไม่เหมาะสมเนื่องจากว่าคนที่ถึงขนาดนายทะเบียนมีคําสั่งให้พ้นตําแหน่ง ไปนั้นต้องเปึนความผิดที่ไม่ธรรมดา และความผิดที่ไม่ธรรมดานั้นส่วนใหญ่มักจะเปึน ความผิดในเชิงทุจริตคอร์รัปชั่นและถามว่าคนที่เคยทุจริตคอร์รัปชั่นในหน่วยงานของเขา หลังจากพ้น ๑๐ ป้แล้ว ท่านสมควรหรือครับที่ให้กลับมาเปึนกรรมการหรือกลับมาเปึน ผู้จัดการได้อีก และข้อสังเกตเพิ่มเติมข้อที่ ๒ ก็คือว่าท่านลองคิดดูนะครับว่าหลังจาก เหตุการณ์ผ่านไป ๑๐ ป้ คนใหม่ ๆ โตขึ้นมาเยอะ เทคโนโลยีใหม่ ๆ ก็เข้ามาเยอะ ความรู้ ความสามารถต่าง ๆ ก็เปลี่ยนไปเยอะ แล้วท่านคิดว่าสมควรหรือครับว่าคนเหล่านี้ ที่ทําความผิดถึงขนาดนายทะเบียนให้พ้นจากตําแหน่งจะสมควรกลับมาเปึนกรรมการ หรือผู้จัดการที่ท่านเป่ดช่องว่างตรงนี้ไว้ นี่คือข้อสังเกต

ในส่วนความเห็นที่บังเอิญผมได้ยินเพื่อนสมาชิกได้พูดถึงการดํารง ตําแหน่งวาระไม่เกิน ๒ สมัย ถ้าถามความเห็นส่วนตัวผมแล้วผมคิดว่าโดยหลักการ ใจผมคิดอยู่ ๒ หลักดังนี้ว่า การดํารงตําแหน่ง ๒ สมัยหรือไม่ ๒ สมัยนั้นดูว่าเขามีอํานาจ มากน้อยแค่ไหน ถ้าคน ๆ นั้นมีอํานาจเยอะในการให้คุณให้โทษเยอะควรจะกําหนด วาระไว้ ๒ สมัย เพื่อเป่ดโอกาสให้คนที่มีความรู้ความสามารถได้เข้ามา ผมสังเกตว่า คณะกรรมการองค์กรต่าง ๆ นั้นมักจะกําหนดวาระไม่เกิน ๒ สมัยเช่นกัน อย่างสมาชิก สภาผู้แทนราษฎรที่เพื่อนสมาชิกได้พาดพิงถึง ผมมองว่าสมาชิก ส.ส. เรา วันนี้ ผมเปึน ส.ส. ผมมีความรู้สึกว่าผมไม่สามารถกําหนดให้คุณให้โทษใครได้ ผมเลยไม่แปลกใจ จะเปึน ส.ท. ส.อบจ. หรือ ส.อบต. ซึ่งไม่สามารถกําหนดให้คุณให้โทษใครได้เท่าไร จึงไม่แปลกที่จะให้อยู่กี่สมัยก็ได้ แต่ในตําแหน่งบริหารสามารถให้คุณให้โทษได้ ตําแหน่ง กรรมการสหกรณ์สามารถให้คุณให้โทษได้ และมีผลประโยชน์ได้ ความรู้สึกส่วนตัวผม มันไม่แปลกครับในการที่จะกําหนดวาระให้ดํารงตําแหน่งได้ไม่เกิน ๒ วาระ อันนี้ข้อสังเกต ของผม

ในส่วนข้อที่ ๔ ที่อยากจะฝากท่านประธานไปยังรัฐมนตรี ที่ท่านจะตอบ ก็ได้ แต่อยากให้ตอบนะครับ ไม่อยากให้ท่านไม่ตอบ คือปัญหาของการขาดทุนสหกรณ์ ซึ่งผมได้เป่ดในเอกสารที่มีการแจกกัน ในช่วงหนึ่งได้มีการพูดถึงเรื่องสหกรณ์ขาดทุน สหกรณ์การเกษตรเปึนปัญหาหลักอันหนึ่งที่มีการขาดทุนสะสมค่อนข้างจะเยอะ ซึ่งเมื่อสักครู่นี้ผมแจ้งตัวเลขไปแล้วว่าสหกรณ์การเกษตรวันนี้มีสมาชิก ๕ ล้าน ๙ แสนคน ฐานะของสหกรณ์การเกษตรในป้ พ.ศ. ๒๕๔๘ บังเอิญค้นได้ล่าสุดคือป้ ๒๕๔๘ ป้ ๒๕๔๙ ไม่ได้ตัวเลขครับ มีสินทรัพย์ทั้งสิ้น ๘๒๐,๐๐๐ ล้านบาท ในภาพรวมครับ มูลค่าธุรกิจของสหกรณ์การเกษตรมีทั้งสิ้น ๑๑ ล้าน ๘ แสนบาท มีสมาชิกเพิ่มขึ้น ในอัตราส่วนร้อยละ ๕.๔๗ ขณะเดียวกันมีสินทรัพย์ขยายตัวเพิ่มขึ้น ๑๕.๗๑ เปอร์เซ็นต์ แต่สหกรณ์การเกษตรมีกําไรลดลง ๑.๗๗ เปอร์เซ็นต์ ตัวเลขจากการศึกษาเอกสาร ที่หน่วยงานรัฐทําออกมา พบว่าจากการศึกษาในรอบ ๑๐ ป้ย้อนหลัง ก็คือป้ พ.ศ. ๒๕๓๙ ถึงป้ พ.ศ. ๒๕๔๘ พบว่าสหกรณ์การเกษตรนั้นมีผลการดําเนินการขาดทุนสูงขึ้น ขอย้ําครับ จากการศึกษาย้อนหลัง ๑๐ ป้ คือป้ ๒๕๓๙ ถึงป้ ๒๕๔๘ พบว่าสหกรณ์การเกษตร มีผลการดําเนินงานขาดทุนในอัตราที่สูงขึ้นดังนี้ จากการศึกษาในป้ พ.ศ. ๒๕๓๙ พบว่า สหกรณ์การเกษตรมีการขาดทุนทั้งสิ้น ๓๒๘ แห่ง คิดเปึนเม็ดเงินประมาณ ๔๐ ล้านบาท แต่ป้ พ.ศ. ๒๕๔๘ ๑๐ ป้ถัดมามีการขาดทุนจาก ๓๒๘ แห่ง ขึ้นเปึน ๑,๐๗๖ แห่ง จาก ๓๒๘ แห่ง เพิ่มเปึน ๑,๐๗๖ แห่ง ซึ่งเพิ่มขึ้นเกือบ ๓๐๐ เปอร์เซ็นต์ มูลค่าสินทรัพย์ ในการขาดทุนจาก ๔๐ ล้านบาท เพิ่มขึ้นเปึน ๓๗๗ ล้านบาท ผมว่าเพิ่มขึ้นประมาณ ๑๐ เท่าตัว จึงอยากจะฝากกราบเรียนท่านประธานนะครับว่า ผลการขาดทุนของสหกรณ์ การเกษตรเนื่องจากว่าสมาชิกส่วนใหญ่เปึนประชาชนในระดับล่างสหกรณ์การเกษตร นะครับ การขาดทุนของแต่ละสาขาของสหกรณ์การเกษตรแต่ละแห่งย่อมมีผลต่อสมาชิก ทั้งสิ้นครับ จึงอยากจะเรียนถามท่านรัฐมนตรีว่า ท่านจะมีแนวทางในการที่จะดูแล หรือแก้ปัญหาสหกรณ์การเกษตรทั้งสิ้น ๑,๐๐๐ กว่าแห่งที่มีผลการดําเนินงานที่ขาดทุน อย่างไรให้มีผลการดําเนินงานที่เปึนกําไรได้ อันนี้เปึนข้อสังเกตที่จะซักถามท่าน

และสุดท้ายคือเปึนข้อสังเกตที่อยากกราบเรียนเนื่องจากจะสัมพันธ์กับ ข้อที่ ๔ ว่าสหกรณ์เหมือนกับเปึนสถาบันการเงินของคนจนครับ คนจนไปจนถึง คนชั้นกลางจะพึ่งสหกรณ์ ผมก็เชื่อว่าสภาเราก็มีสหกรณ์ของสภา สมัยผมอยู่โรงพยาบาล พุทธชินราช จังหวัดพิษณุโลก ผมก็เปึนสมาชิกสหกรณ์ออมทรัพย์โรงพยาบาลพุทธชินราช จังหวัดพิษณุโลก เนื่องจากว่าสหกรณ์ก็เหมือนกับเปึนสถาบันการเงินของคนจน จนกระทั่งถึงคนชั้นกลาง วันนี้หน่วยงานต่าง ๆ ในการให้บริการประชาชน มักจะมีการ สร้างคุณภาพ หรือมักจะมีการสร้างมาตรฐานขึ้นมา อย่างเช่น โรงพยาบาลก็เริ่มมีการ สร้างคําว่า ไอเอสโอ (ISO) ของโรงพยาบาล หรือบางโรงพยาบาลในหน่วยงานของรัฐ อาจจะใช้คําว่า เอชเอ (HA) หรือฮอสป่ทอล แอคเครดิเทชัน (Hospital Accreditation) ก็คือการสร้างมาตรฐานของหน่วยงาน ของสถาบันการเงินก็มีการสร้างไอเอสโอของ สถาบันการเงิน หน่วยงานรัฐอาจจะมีใช้คําว่ากู๊ด กัฟเวอร์แนนซ์ (Good governance) หน่วยงานเอกชนอาจจะใช้คําว่า กู๊ด คอร์ปอเรท กัฟเวอร์แนนซ์ (Good corporate governance) หรือมีไอเอสโอของหน่วยงานเอกชนเหล่านั้นครับ ผมอยากจะเรียนถาม ท่านรัฐมนตรีว่าท่านจะมีแนวทางในการปรับการดําเนินงานมาตรฐานของสหกรณ์ ให้ขึ้นเปึนมาตรฐานหรือไม่ เช่น มีคําว่า ไอเอสโอ ของสหกรณ์ในหน่วยงานที่รัฐต้องดูแล หรือว่ามีคําว่า กู๊ด คอร์ปอเรท กัฟเวอร์แนนซ์ ของหน่วยงานรัฐที่ดูแลสหกรณ์ เพื่อให้เปึน มาตรฐานมากยิ่งขึ้น เพราะผมเชื่อว่าการสร้างมาตรฐานเหล่านี้จะเปึนมาตรฐานในการ ตรวจสอบการทํางานของสหกรณ์อย่างหนึ่งและเปึนช่องทางในการพัฒนาสหกรณ์ให้พ้น จากการขาดทุนไปสู่การกําไรได้เช่นกัน แล้วท้ายสุดนี้ต้องขอขอบคุณท่านประธานครับ ผมมีแค่นี้ครับ ขอบคุณครับ