สิริลภัส หารือสุขภาพจิตเยาวชน เสนอเลี้ยงดูเชิงบวก-ป้องกันรุนแรง

เรียนท่านประธานสภา ดิฉัน สิริลภัส กองตระการ ผู้แทนราษฎรจากกรุงเทพมหานคร บางกะปิ วังทองหลาง พรรคก้าวไกล จากสถานการณ์ในปัจจุบันนี้ ที่มีภาวะเด็กเกิดต่ำ ทางรัฐบาลก็มีการผลักดัน ให้เป็นนโยบายแห่งชาติเลยนะคะ ว่าจะต้องมีการเกิดเพิ่มขึ้น แต่ว่าสิ่งที่เรามองข้ามไป ไม่ได้เลยนั่นก็คือการดูแลเด็ก คุณภาพชีวิตของเด็กที่เกิดมาแล้ว รวมไปถึงเยาวชนด้วยนะคะ คุณภาพชีวิตนี้ควรจะต้องรวมทั้งร่างกายและจิตใจ ซึ่งวันนี้ดิฉันก็จะขออภิปรายถึงเรื่อง ของสภาพจิตใจของเด็ก ๆ แล้วกันนะคะ ดิฉันมีความสนใจ ๓ บทบาทสำคัญที่เป็นกรอบ ในการพิจารณาศึกษาแนวทางการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการนี้ นั่นก็คือบทบาทของ ครอบครัว อันดับแรกเลยค่ะ

ครอบครัวเป็นสถาบันแรกเลยนะคะ และเป็นสถาบันที่สำคัญที่สุด ที่จะสร้าง บุคลิกภาพของคน ๆ หนึ่งในระยะยาว ดิฉันไปดูงานเขียนของ Jennifer Paris Antoinette Ricardo แล้วก็ Dawn Rymond มา เรื่องของ Understanding the Whole Child : Prenatal Development through Adolescence หรือว่าการเข้าใจเด็กอย่างถ่องแท้ ตั้งแต่การ พัฒนาการก่อนคลอดจนถึงวัยรุ่นนะคะ เราพบว่าการสร้างบุคลิกภาพจะเริ่มต้นตั้งแต่ ช่วงแรกเกิด แล้วมันจะพัฒนาไปตลอดชีวิตค่ะ ซึ่งมันจะเกิดขึ้นในวัยเด็ก นั่นก็คือ ๐-๕ ขวบ ที่เขาจะมีพัฒนาการที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและหลายด้าน เพราะฉะนั้น ประสบการณ์ การเลี้ยงดู สภาพแวดล้อมที่ดีมีบทบาทสำคัญในการกำหนดบุคลิกภาพของคน ๆ หนึ่ง ในระยะยาว รวมไปถึงอิทธิพลของครอบครัวนะคะ สภาพแวดล้อมก็สามารถส่งผล ถึงบุคลิกภาพ พฤติกรรม หรือกำหนดความสำเร็จในชีวิต ในอนาคตของคน ๆ หนึ่งได้ค่ะ ดิฉันได้เคยอภิปรายไปแล้วนะคะ เรื่องของการเลี้ยงลูกเชิงบวกว่ามีข้อดีอย่างไรนะคะ แล้วมันจะทำให้ไม่สร้างบาดแผลทางใจให้กับคน ๆ หนึ่งที่จะเติบโตไปอย่างไร จากรายงาน ดิฉันก็มีข้อเสนอแนะเล็กน้อยนะคะ เพื่อที่จะให้มีการเพิ่มเติมให้สมบูรณ์แบบหรือว่า ให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง กระทรวงที่เกี่ยวข้องได้ไปพิจารณาเพิ่มเติมนะคะ

ประการแรก คือการเพิ่มโครงการที่จะส่งเสริม เรื่องการเลี้ยงลูกเชิงบวกให้มากขึ้น จริง ๆ โครงการนี้มีอยู่ในกรมสุขภาพจิตแล้วนะคะ แต่ว่าอาจจะยังทำพื้นที่ได้ไม่ทั่วถึงค่ะ แต่เราควรจะสนับสนุนให้มีความรู้กับพ่อแม่ที่เป็นผู้ดูแลเด็กให้มากยิ่งขึ้น ทำให้เป็นคู่มือเลย ก็ได้ หรือว่าแบบฝึกหัดเลยก็ได้นะคะ ให้คุณพ่อคุณแม่มือใหม่เป็นมาตรฐานให้เท่ากัน ทั้งหมดค่ะ เราฝึกอาบน้ำลูกอย่างไร ห่อตัวลูกอย่างไร ป้อนข้าวลูกอย่างไร จริง ๆ เราก็ควร จะมีคู่มือที่จะฝึกการพูดคุย รับมือกับลูกในวัยต่าง ๆ กับอารมณ์ของเขา แล้วทำ แล้วฝึก ให้เป็นกิจวัตรเหมือนการเลี้ยงดูทางด้านร่างกายเลยค่ะ

ประเด็นต่อไปนะคะ ก็คือการส่งเสริม หรือว่าเพิ่มเติมช่องทางในการให้ ความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงลูกเชิงบวกนะคะ ถ้าเพื่อนสมาชิกท่านใดเกิดรุ่นเดียวกับดิฉัน หรือว่ารุ่นก่อนดิฉันอาจจะเคยดูรายการรักลูกให้ถูกทางนะคะ ถ้าตอนนี้ท่านมีแผนบูรณาการ กับกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์อยู่แล้ว เราจะสามารถมีแนวทางในการผลิต รายการแนวนี้ขึ้นมาอีกครั้งหนึ่งได้หรือไม่คะ เพราะว่าเราสามารถทำได้นะคะ ทั้ง On air ก็คือในทีวี ออนไลน์ ผ่าน Social Media หรือว่า On Ground ผ่านการจัดกิจกรรม หรือว่า Event ต่าง ๆ เพื่อช่วยส่งเสริมและกระจายความรู้เกี่ยวกับการเลี้ยงลูกเชิงบวกให้กับพ่อแม่ ได้มากยิ่งขึ้น ท่านประธานคะ สถาบันครอบครัวมีความสำคัญอย่างไรกับการสร้างตัวตน ของคน ๆ หนึ่ง ดิฉันอยากจะขอยกตัวอย่างกรณีศึกษาจากต่างประเทศมาให้ท่านได้ดูว่า มันส่งผลกระทบร้ายแรงอย่างไรถ้าเด็กคนหนึ่งถูกละเลย และถูกการใช้ความรุนแรง ในครอบครัวค่ะ และดิฉันหวังอย่างยิ่งเลยนะคะว่า กมธ. นี้อาจจะหาทางออกและป้องกัน ให้ได้ก่อนค่ะ ก่อนที่จะเกิดเหตุแบบนี้เกิดขึ้นค่ะ ขอสไลด์ด้วยนะคะ

(เจ้าหน้าที่ดำเนินการเปิดคลิปภาพ)

ไปดูสไลด์แรกกันค่ะ เจฟฟรีย์ ไลโอเนล ดาห์เมอร์ (Jeffrey Lionel Dahmer) เป็นฆาตกรต่อเนื่อง ๑๗ ราย ที่เหยื่อเป็นเด็กชายวัยรุ่น แล้วก็ชายหนุ่ม สาเหตุของเขาในการหล่อหลอมขึ้นมาให้เขาเป็นแบบนี้ เพราะว่าเขาถูกปล่อยปละละเลยจากการเลี้ยงดู เพราะว่าคุณแม่ตั้งครรภ์แบบไม่พร้อม และในครอบครัวมีการทะเลาะกัน ใช้ความรุนแรงกันต่อหน้าเด็กชายเจฟฟรีย์ ไลโอเนล ดาห์เมอร์ (Jeffrey Lionel Dahmer) มาโดยตลอด

คนที่ ๒ ริชาร์ด รามิเรซ (Richard Ramirez) คนนี้เป็นฆาตกรต่อเนื่อง ชาวอเมริกา ฆาตกรรมทรมานล่วงละเมิดเหยื่ออย่างน้อย ๑๕ คน สาเหตุมาจากการถูก เลี้ยงดูด้วยความรุนแรงและถูกทำร้ายร่างกาย ถูกล่วงละเมิดทางเพศค่ะ

สไลด์ถัดไปค่ะ เฟร็ด เวสต์ (Fred West) และโรสแมรี เวสต์ (Rosemary West) คู่นี้เป็นคู่สามีภรรยาที่เป็นฆาตกรต่อเนื่องจากประเทศอังกฤษนะคะ ทำการฆาตกรรม ล่วงละเมิดทางเพศ แล้วก็มีการบังคับค้าประเวณีโดยหนึ่งในเหยื่อนั้นเป็นลูกสาวของเขาเอง ในตัวโรสแมรี เวสต์ (Rosemary West) เอง มีประวัติการถูกทำร้ายร่างกาย และล่วงละเมิด จากครอบครัวมาอย่างต่อเนื่องจนทำให้เธอเข้าใจว่า นี่คือการแสดงความรักของครอบครัว แล้วเป็นปกติที่ครอบครัวอื่นนั้นเขาก็ทำกัน จากกรณีศึกษานี้ก็คงจะสะท้อนให้เห็นแล้วว่า บทบาทของครอบครัวนั้นมีความสำคัญอย่างไร

บทบาทต่อไปนั่นก็คือสถาบันการศึกษาค่ะ ดิฉันเห็นด้วยกับรายงาน ของคณะกรรมาธิการ เรื่องของการบูรณาการการทำงานร่วมกันนะคะ เช่น การคัดกรอง เฝ้าระวังเด็กที่มีความเสี่ยง ในรายงานนี้มีการเอ่ยถึงระบบ School Health Hero แต่ดิฉัน ก็คิดว่ามันจะดีกว่านี้ค่ะ ถ้าเรามีงบประมาณในการต่อยอด หรือว่าพัฒนาระบบ School Health Hero ให้เพื่อนนักเรียนด้วยกัน ให้ผู้ปกครองเข้าสู่ระบบได้ด้วย ไปช่วยกันสอดส่องดูแล แทนที่ตอนนี้จะทำให้เป็นภาระหน้าที่ของครูอย่างเดียวนะคะ รวมไปถึงการลดปัจจัยเสี่ยง แล้วก็ปัจจัยปกป้องเรื่องของการ Bully ในโรงเรียนนะคะ ประเด็นนี้ดิฉันก็ได้ไปศึกษา ดูงานมา แล้วก็ได้คุยกับทาง WHO เขาก็ได้ยกประเด็นที่เขามีความกังวลเกี่ยวกับสถานการณ์โลก เรื่องของการ Bully ก็เป็นหนึ่งในประเด็นที่เขาได้หยิบยกขึ้นมานะคะ แล้วทางตัวแทน ก็บอกว่าควรจะมีแนวทางที่ชัดเจน เป็นขั้นตอน มีทั้งการเฝ้าระวัง การติดตามการรณรงค์ตามสื่อต่าง ๆ รวมไปถึงการป้องกันการถูก Bully ที่จะต้องใช้วิธีการ เชิงจิตวิทยาเข้ามาด้วย แต่เท่าที่เราทราบกันดีค่ะว่า ในประเทศไทยเรานั้น นักจิตวิทยาไม่เพียงพอ สิ่งที่เราจะช่วยคุ้มกันดูแลสุขภาพจิตของเยาวชนได้ คือการให้ความรอบรู้ทางด้านสุขภาพจิต ให้กับเขา ดิฉันขอชื่นชมโครงการกำแพงพักใจ ที่ สปสช. ทำงานร่วมกับ Application ให้เด็ก ๆ ได้เข้าถึงการรับบริการปรึกษากับนักจิตวิทยา แต่ว่ามันก็ยังถูกจำกัดอยู่แค่พื้นที่ กทม. เท่านั้น จะดีกว่านี้ถ้ามันสามารถทำโครงการนี้ได้ทั่วถึงนะคะ

บทบาทที่ ๓ ที่สำคัญก็คือเรื่องของกระบวนการยุติธรรมค่ะ ดิฉันขอแบ่งแยก นั่นก็คือปัญหาสุขภาพจิตเยาวชนที่อยู่ในกระบวนการยุติธรรม ขอแบ่งเป็น ๒ ประเภท ด้วยกัน ก็คือเด็กที่มีพฤติกรรมก้าวร้าว ทะเลาะกันรุนแรง ฝ่าฝืนกฎระเบียบ และเด็กที่มีการ แยกตัวเก็บตัวเงียบ แล้วก็ซึมเศร้า สิ่งที่ดิฉันอยากจะนำเสนอเพิ่มเติมก็คือบุคลากร ในสถานพินิจค่ะ เขาจะต้องใช้ความรู้เพิ่มเติมเรื่องของจิตวิทยาในการเข้าไปในปม เข้าไปศึกษาปมในใจเด็กค่ะ เพื่อที่จะได้เรียนรู้ว่าอาการที่เขาแสดงออกมาในแต่ละประเภทนั้น เกิดจากอะไรจะได้บำบัดถูก แล้วก็มีการปรับตัวถูก และทำให้เด็ก ๆ เหล่านี้เขาออกมาใช้ชีวิต ในสังคมได้ เช่น การพัฒนาโปรแกรมหรือเครื่องมือในการประเมินทางจิตเวช การอบรม ผู้ปกครองในการให้ความรู้ แล้วดึงเขาเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการต่าง ๆ แล้วปรับให้เข้า กับบริบทและสถานการณ์ในปัจจุบันมากขึ้น แต่ทีนี้มันก็มีความท้าทายอย่างหนึ่งก็คือ เรื่องของอัตราบุคลากรที่ยังมีไม่เพียงพอ หรือว่าอุปสรรคปัญหาความท้าทายต่าง ๆ อย่างเช่น เยาวชนที่ไม่อยากรับการช่วยเหลือ เพราะเขาคิดว่าปัญหานี้จะหายไปได้เอง รวมไปถึง การติดตาม การประเมินผลที่มันต้องใช้ทั้งคน แล้วก็เวลาซึ่งเป็นทรัพยากรที่ต้องใช้มากนะคะ เราจะดูแลเขาอย่างไร ให้เขาสามารถปรับตัวเข้ากับสังคมได้แล้วปรับสภาพจิตใจของเขา ให้อยู่ในสภาวะปกติไม่กลับมากระทำความผิดซ้ำอีก ในประเทศออสเตรเลียนะคะ ขออนุญาตอีกนิดเดียวค่ะท่านประธาน ยกตัวอย่าง เขาจะมีทีมสหวิชาชีพเลยค่ะ ดูแล ทุกขั้นตอน ๕ ด้าน ที่อยู่อาศัย การศึกษา การทำงาน ครอบครัว และชุมชน และการ คบเพื่อน ดูแลรอบด้านเหล่านี้เลย ซึ่งแตกต่างจากประเทศไทยที่หน้าที่ ๕ หน้าที่นี้ เป็นของนักสังคมสงเคราะห์เพียงแค่คนเดียว แต่การแยก ๕ หน้าที่นี้จะทำให้แต่ละฝ่าย ทำงานได้อย่างรอบด้านและมีประสิทธิภาพมากขึ้น รวมถึงการมีกฎหมายกำกับบัญญัติ เฉพาะเลยนะคะ สำหรับการติดตามการดูแลหลังปล่อยตัว ในประเทศไทยอาจจะยังไม่ได้มี กฎหมายบัญญัติกำชับดูแลอย่างชัดเจนค่ะ

ประเด็นสุดท้ายเลยนะคะ ก็คือเรื่องของนักจิตวิทยาเด็กและวัยรุ่นที่ต้องเข้า ไปมีบทบาทในกระบวนการยุติธรรมค่ะ ซึ่งเขาก็จะต้องปกป้องสิทธิของผู้ป่วยด้วย แล้วก็ ให้ข้อมูลที่เป็นข้อเท็จจริงกับศาลด้วย นักจิตวิทยานี้จะต้องทำตัวเป็นคนกลางที่ต้องสร้าง ความน่าเชื่อถือให้กับตัวผู้ป่วยเอง แล้วก็ต่อศาลด้วยเช่นเดียวกันทั้ง ๒ ทาง

โดยสรุป ดิฉันก็ขอสนับสนุนรายงานผลการพิจารณาศึกษาเล่มนี้นะคะ แล้วก็หวังเป็นอย่างยิ่งว่าทาง กมธ. เองจะรับข้อเสนอแนะเพิ่มเติมไปนะคะ แล้วก็นำไป ปรับใช้ รวมไปถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้องด้วยนะคะ นำไปใช้แก้ปัญหาการดูแลเด็กและเยาวชน และความมั่นคงของสถาบันครอบครัวตามญัตติที่ท่านได้ตั้งมาค่ะ ขอบคุณค่ะ