กราบเรียนท่านประธานสภา ที่เคารพครับ ผม เจษฎา ดนตรีเสนาะ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดปทุมธานี พรรคก้าวไกล คนปทุมลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา เพื่อเป็นการประหยัดเวลา ผมขออนุญาต เริ่มเลยนะครับ แผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ ๒๐ ปี ที่จัดทำโดยสำนักงาน ทรัพยากรน้ำแห่งชาติ หรือที่เรียกสั้น ๆ ว่า สทนช. การมีแผนเป็นสิ่งที่ดี แต่นั่นไม่ได้ หมายความว่าจะเป็นแผนที่ดีนะครับ ผมได้ปรึกษาหารือกับผู้เชี่ยวชาญด้านน้ำหลายท่าน และได้ข้อสรุปถึงข้อกังวลของแผนแม่บทนี้หลายประการนะครับ
(เจ้าหน้าที่ดำเนินการเปิด Presentation)
ขอ Slide ถัดไปครับ ๑. การจัดการ น้ำอุปโภคบริโภค แผนนี้ไม่ได้นำปัญหาหรืออุปสรรคความไม่สำเร็จที่เกิดขึ้นในกรณีต่าง ๆ แต่ไม่ได้แปลว่าทุกโครงการไม่สำเร็จ มากางวิเคราะห์ดู ยกตัวอย่างเช่น ทำไมน้ำประปา หมู่บ้านจำนวนมากจึงดื่มไม่ได้ ทำไมการแปรรูประบบประปาที่ปทุมธานีทำให้น้ำประปา แพงขึ้น ทำไมการขยายพื้นที่นอกชลประทานยังทำได้น้อย เพราะการกระจายงบประมาณ ที่ไม่สมดุลหรือไม่ เมื่อไม่วิเคราะห์แบบนี้ผมไม่มั่นใจเลยว่าจะแก้ไขปรับปรุงได้อย่างไร น้ำกินน้ำใช้ตั้งเป้าแค่เกณฑ์ปริมาณ แต่ไม่ได้พูดถึงเรื่องคุณภาพน้ำว่าจะต้องได้มาตรฐานด้วย รวมถึงไม่ได้บอกถึงที่มาของแหล่งน้ำดิบว่าจะเอามาจากไหน
ข้อที่ ๒ การสร้างความมั่นคงของน้ำภาคการผลิต ปริมาณน้ำในเขตเกษตร น้ำฝนตามแผนนี้ยังดำเนินการได้น้อยไป เมื่อเทียบกับพื้นที่เกษตรกรทั้งหมด ทำให้เกษตรกร และภาคการเกษตรจำนวนมากยังคงตกอยู่ในความเสี่ยงเหมือนเดิมนะครับ
ข้อ ๓ การจัดการน้ำท่วมและอุทกภัย แผนนี้เขียนกว้างเกินไป ไม่เป็นรูปธรรม ไม่มีรายละเอียดว่าเวลาใด พื้นที่ใดจะได้รับการปรับปรุง พื้นที่ใดจะได้รับการปกป้องมากขึ้น รวมถึงไม่อธิบายถึงการปรับปรุง การรับมือ และการเยียวยาของพ่อแม่พี่น้องประชาชนเลย ขาดการมององค์รวมของน้ำ ไม่ว่าจะเป็นน้ำหลาก น้ำฝน น้ำทะเลหนุนสูง รวมทั้งต้องมี การเตรียมแผนรับมือกับน้ำทั้ง ๓ ที่จะเกิดขึ้นในอนาคตด้วยนะครับ
ข้อที่ ๔ การอนุรักษ์ฟื้นฟูป่าต้นน้ำ ควรกำหนดจุดสมดุลระหว่างการพัฒนา และการอนุรักษ์ระหว่างเขื่อนและป่าไม้ เรามีโครงสร้างเขื่อนทั่วประเทศ แต่ขาดการบริหาร จัดการ เราต้องเอา Innovation เอาเทคโนโลยี เอาข้อมูลมาบูรณาการร่วมกัน สร้างการบริหารจัดการอย่างมีประสิทธิภาพ วางแผนควบคุม และกำหนดทิศทางให้น้ำ
ข้อที่ ๕ การบริหารจัดการน้ำ แม้ว่าตามแผนนี้จะให้ความสำคัญกับ ภาคประชาชนเช่นคณะกรรมการลุ่มน้ำ แต่กรรมการชุดนี้มีสัดส่วนภาคประชาชนน้อยเกินไป เห็นสมควรว่าควรจะเพิ่มสัดส่วนภาคประชาชนให้มากขึ้นนะครับ
ข้อที่ ๖ การติดตามประเมินผลไม่มีความชัดเจน บอกแต่ตัวชี้วัด แต่ไม่บอก กรอบเวลาในการประเมิน กระบวนการประเมินในแต่ละพื้นที่เช่นควรใช้เกณฑ์ลุ่มน้ำ หรือเกณฑ์จังหวัดเป็นต้น อันนี้ทำให้ประชาชนแต่ละพื้นที่ไม่สามารถประเมินความคืบหน้า ในการแก้ไขปัญหาได้เลยดังที่ Slide ขึ้นอยู่ข้างบนนะครับ
ขอ Slide ถัดไปครับ รัฐธรรมนูญ ปี ๒๕๖๐ หมวด ๑๖ การปฏิรูปประเทศ มาตรา ๒๕๘ กำหนดไว้ว่า ให้ดำเนินการปฏิรูปประเทศอย่างน้อยในด้านต่าง ๆ ให้เกิดผล ดังต่อไปนี้ ช. ด้านอื่น ๆ (๑) ให้มีระบบการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำที่มีประสิทธิภาพ เป็นธรรม และยั่งยืน โดยคำนึงถึงความต้องการใช้น้ำในทุกมิติ รวมทั้งความเปลี่ยนแปลง ของสภาพแวดล้อมและสภาพภูมิอากาศประกอบกัน ซึ่งแผนแม่บทนี้ไม่ได้เอ่ยถึงภัยพิบัติ ที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศเลย ซึ่งปัจจุบันเราเข้าสู่ภาวะโลกเดือดแล้ว
ขอ Slide ถัดไปครับ Slide ที่ทุกท่านเห็นอยู่เป็นการจัดอันดับประเทศ ที่เสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของโลก ไทยอยู่อันดับ ๙ จาก ๑๙๓ ประเทศ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทำให้เกิดปรากฏการณ์ El nino และ La nina ซึ่งทำให้ส่งผลกระทบต่อประเทศไทยอย่างมาก โดยเฉพาะระดับน้ำทะเล ที่สูงขึ้น ประกอบกับภูมิศาสตร์ของภาคกลางเป็นพื้นที่ลุ่มปากแม่น้ำเจ้าพระยา มีระดับ พื้นที่ลุ่มอยู่สูงกว่าระดับน้ำทะเลปานกลางเพียง ๑-๒ เมตร อีกทั้งมีการทรุดของแผ่นดิน ทำให้น้ำเค็มรุกเข้ามาในแผ่นดินได้มาก ณ ปัจจุบันน้ำเค็มได้มาถึงจังหวัดปทุมธานีแล้ว แม้ว่าจังหวัดปทุมธานีจะอยู่ห่างจากปากแม่น้ำกว่า ๑๐๐ กิโลเมตรก็ตามนะครับ เราสนใจแต่ น้ำท่วม น้ำแล้ง แต่ละเลยเรื่องน้ำเค็ม แล้วก็เรื่องของภัยพิบัตินะครับ
ขอ Slide ถัดไปนะครับ ที่ทุกท่านเห็นอยู่นี้เป็นการจัดอันดับความเสี่ยง ของสถาบันทรัพยากรโลก ไทยมีความเสี่ยงเรื่องที่จะขาดแคลนน้ำเป็นอันดับ ๔๕ ของโลก อันดับหนึ่งของอาเซียน สนทช. ขับเคลื่อนเรื่องนี้ช้าเกินไป เราเคยชินกับการใช้การบริหารน้ำ แบบปกติที่เน้นแต่เรื่องน้ำท่วมน้ำแล้ง แต่วันนี้เราสนใจแต่น้ำท่วมน้ำแล้งไม่ได้ เพราะมันมีน้ำเค็มเข้ามาด้วย สนทช. ควรมี Road Map ในเรื่องนี้ จะใช้วิธีการใดก็ได้ จะเป็นเรื่องของโครงสร้าง หรือนำเทคโนโลยีมาใช้ หรือจะใช้ทั้ง ๒ อย่างตามความเหมาะสม ผมคิดว่าหากจะมีการก่อสร้างใด ๆ เกิดขึ้นไม่ควรเป็นโครงสร้างแข็งที่ปิดตาย สนทช. ต้องระวังเรื่องการ Operation รวมถึงมีแผนเสนอฉากทัศน์รองรับภัยพิบัติ และเริ่ม นำระบบ DSS หรือ Decision Support System มาใช้เพื่อเป็นตัวช่วยในการตัดสินใจ เรื่องน้ำในภาวะวิกฤติ เพื่อลดความเสี่ยงต่อการตัดสินใจผิดพลาดให้ได้มากที่สุด แม้ตอนเริ่มทำข้อมูลอาจจะไม่สมบูรณ์นัก แต่ผมเชื่อว่าในอนาคตจะเป็นตัวช่วยการตัดสินใจ ที่ดีแน่นอน การรุกล้ำของน้ำเค็มเข้ามาในพื้นที่น้ำจืดส่งผลกระทบต่อประชาชน เกษตรกรรม และพื้นที่ทางการเกษตรเป็นจำนวนมาก ตัวอย่างเช่น พื้นที่ทำนาในจังหวัดปทุมธานี พื้นที่ทำสวนทุเรียนในจังหวัดนนทบุรี ถามว่าทำไมเราต้องกังวลถึงเรื่องน้ำเค็มที่ลุกล้ำเข้ามา ในแม่น้ำเจ้าพระยา เพราะว่าแม่น้ำเจ้าพระยาคือแหล่งน้ำดิบที่ใช้ผลิตน้ำประปา ที่ดูแลประชาชนในพื้นที่ ๔ จังหวัด ได้แก่ ปทุมธานี นนทบุรี กรุงเทพฯ และสมุทรปราการ เมื่อน้ำเค็มรุกเข้ามาในแม่น้ำเจ้าพระยามากทำให้น้ำประปามีรสเค็มไม่ส่งผลดีต่อ สุขภาพประชาชน
ขอ Slide ถัดไปครับ ขออีก ๑ นาทีครับ ท่านประธาน ที่ผมต้องอภิปราย เรื่องนี้วันนี้เพราะว่าเห็นว่า สนทช. ดำเนินการเรื่องนี้ช้าเกินไปสำหรับการเตรียมรับมือ เพราะถึงแม้ว่าเราจะเริ่มวันนี้แต่ก็ต้องใช้เวลาอีก ๔-๕ ปี ในการเตรียมแผนที่จะรับมือ กับภัยพิบัติที่เกิดขึ้นในอนาคต น้ำเป็นทรัพยากรที่มีอยู่ทั่วไปในบ้านเราก็จริง แต่เป็นทรัพยากรที่ให้ได้ทั้งคุณและโทษ ส่วนจะได้คุณหรือได้โทษนั้นก็อยู่ที่การบริหารจัดการ แต่ถ้าหากเราไม่วางแผนบริหารจัดการให้ดีขึ้นน้ำจืดจะเป็นทรัพยากรที่หายากแล้วแพงขึ้น ผมหวังว่าทาง สนทช. จะเร่งเตรียมการรับมือก่อนทุกอย่างจะสายเกินไป
ขอ Slide ถัดไปครับ นี่คืออนาคตที่เราจะเกิดขึ้น ขอบคุณครับ