เรียนประธานที่เคารพครับ ผม คุณากร มั่นนทีรัย สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เขต ๖ คนบางใหญ่ จังหวัดนนทบุรี พรรคก้าวไกลครับ วันนี้ขอเรียนท่านประธานฝากไปยังคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาตินะครับ เพื่อติดตาม สังเกตการณ์ แล้วก็ตรวจสอบในเรื่องราว ๓ ประเด็นที่ผมจะอภิปรายดังต่อไปนี้นะครับ ในเรื่องที่ ๑ ขอ Slide หน่อยนะครับ
(เจ้าหน้าที่ดำเนินการเปิด Presentation)
เรื่องที่ ๑ เป็นเรื่องของกระบวนการ จับกุมเด็กและเยาวชนนะครับ ถ้าเกิดตามกฎหมายแล้ว ตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชน และครอบครัว และวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว จะเห็นได้ว่าถ้าเด็กและเยาวชน โดนจับซึ่งหน้า เมื่อพนักงานตำรวจหรือเจ้าหน้าที่ตำรวจจับเด็กและเยาวชนคนนั้นแล้ว ต้องส่งศาลเยาวชนเพื่อตรวจสอบการจับที่ศาลเยาวชนนะครับว่าการจับนั้นชอบด้วย กฎหมายหรือไม่นะครับ เช่น จับแล้วได้ส่งตัวถึงศาลภายใน ๒๔ ชั่วโมงหรือเปล่า ถูกจับโดย ทำร้ายร่างกายหรือไม่ ถูกบังคับหรือถูกพันธนาการหรือไม่ ได้แจ้งให้พ่อแม่หรือสิทธิติดต่อ ทนายความอย่างใดหรือไม่ ซึ่งเมื่อศาลท่านลงมาพิจารณาแล้วหากมีเหตุดังกล่าวต่อไปนี้ ไม่ชอบด้วยกฎหมาย ศาลก็จะต้องปล่อยตัวเด็กและเยาวชนคนนั้นไปนะครับ และมันยังมี อีก Case หนึ่งนะครับ ในกรณีที่ตัวเด็กหรือเยาวชนมามอบตัวกับทางเจ้าหน้าที่ตำรวจเอง โดยปกติแล้วถ้าหากดูใน พ.ร.บ. ดังกล่าวไม่จำเป็นที่จะต้องส่งตรวจสอบการจับที่ศาลนะครับ ให้ส่งตัวไปที่สถานพินิจได้เลย แล้วให้สถานพินิจดำเนินพิจารณาสอบถามอายุ ประวัติ ต่าง ๆ นานาตามกระบวนการไปนะครับ แล้วก็ดูว่าจะรับฟ้องหรือไม่รับฟ้องอย่างไร อันนี้ ก็คือเป็นภาพรวมนะครับ Slide ถัดไปความจริงไม่ว่าคุณจะถูกจับซึ่งหน้า หรือคุณจะมอบตัวหรือจะเป็นกรณีใด ๆ ทั้งสิ้น ตำรวจจับส่งศาลหมดเลยครับ ถามว่าเกิดอะไรขึ้นทะลุทะลวงหมดทุกมาตราเลย ไปศาล แม้ว่าในฐานะผมเป็นทนายสิทธิมนุษยชน ผมก็ผ่านเรื่องนี้มาหลายเรื่อง แม้ว่าผมจะ แถลงว่าน้องที่ถูกจับนี่ ไม่ได้ส่งตัวภายใน ๒๔ ชั่วโมง ศาลก็ถามเจ้าพนักงานสอบสวนว่า ได้รับตัวน้องมาตอนไหน ถึงศาลเมื่อไรนะครับ ความเป็นจริงแล้วนี่ มันอาจจะมีบางกรณี ที่น้องเขาถูกจับ ถูกจับเสร็จปุ๊บรถตำรวจก็ไปวน ตามกฎหมายก็คือให้ส่งถึงเจ้าหน้าที่ท้องที่ สถานีตำรวจท้องที่ทันที แต่นี่บางกรณีก็ขับรถวนข้ามคืนข้ามวันไปเกิน ๒๔ ชั่วโมงครับ ปรากฏว่าอย่างไรศาลบอกว่า ๒๔ ชั่วโมงนี่นับตั้งแต่พนักงานสอบสวนรับตัวครับ แล้วก็ รับพิจารณาตรวจสอบผ่านการจับ แม้ว่าจะถูกพันธนาการ เขียนคำแถลงไปศาลก็ยังรับ ฝากขัง ถูกทำร้ายร่างกายตีหัวแบะ ผมไปรับตัวจากโรงพยาบาลแล้วก็พาไปศาลด้วย จริง ๆ ศาลต้องไม่รับนะครับ แต่ศาลก็รับไว้ก่อนแล้วให้เหตุผลว่าไม่เป็นไร อันนี้เป็นข้อต่อสู้ ค่อยต่อสู้ในคดีแล้วกันนะครับ คำว่า ค่อยต่อสู้ในคดี ในประเด็นดังกล่าวนี้มันมีผลกระทบ หลายอย่าง ทั้งตัวเด็กและเยาวชนและพ่อแม่ของเยาวชนคนนั้น ภาระที่เกิดขึ้นก็คือ การเดินทางเด็กต้องรายงานตัวต่อศาล เด็กต้องไปสถานพินิจ ถามว่าเด็กไปคนเดียวหรือเปล่า ไม่ครับ พ่อแม่ต้องไปด้วย รายงานตัวต่อศาล ไปสถานพินิจ ไม่ใช่ไปครั้งเดียวนะครับ กว่าจะผลัดฟ้อง ๗ ผลัด อะไรอย่างนี้นะครับ ๗-๘ เดือน ต้องไปรายงานตัวทุกเดือน และทุกเดือนพ่อแม่ก็ต้องไปด้วย อันนี้คิดว่าเป็นการลิดรอนเสรีภาพเดี๋ยวฝาก ๆ ดูแลเรื่องนี้ หน่อยนะครับ พ่อแม่ที่ทำมาหากิน ขายของก็ต้องลาหยุด ถ้าถูกส่งไปศาลจังหวัดปทุมธานี ทำงานอยู่นนทบุรีก็เดินทางไกลค่ารถค่าลาก็มากพอสมควรนะครับ ก็ฝากไปยัง คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติด้วย
มีปัญหาอีกปัญหาหนึ่งครับ ศาลเยาวชนและครอบครัวรับพิจารณาคดี เฉพาะบุคคลที่อายุยังไม่เกิน ๑๘ ปี แต่มีข้อยกเว้นในมาตรา ๙๗ ใน พ.ร.บ. นี้ เพื่อประโยชน์ แห่งพระราชบัญญัตินี้ บุคคลใดอายุยังไม่เกิน ๒๐ ปีบริบูรณ์ การกระทำความผิดเป็นคดีที่อยู่ ในอำนาจศาลที่มีอำนาจพิจารณาคดีธรรมดา ถ้าศาลนั้นพิจารณาโดย ๑. สภาพร่างกาย ๒. สภาพจิตใจ ๓. สติปัญญา และ ๔. นิสัย ยังมีสภาพเฉกเช่นเดียวกับเด็กและเยาวชน ก็ให้ศาลนั้นโอนคดีมายังศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง ในทางความเป็นจริงครับผมเคยทำ คำแถลงและศาลก็ได้ไต่สวนเขาบอกว่า ให้ส่งตัวเด็กหรือเยาวชนไปตรวจสอบว่ายังเป็นเด็ก และเยาวชนหรือเปล่า ๑. ผมพาไปโรงพยาบาลเอกชน โรงพยาบาลเอกชนก็บอกว่า มันไม่สามารถมีวิธีที่ตรวจสอบออกมาเป๊ะ ๆ ว่าเด็กคนนี้มันไม่เกิน ๑๘ ปี หรือเด็กคนนี้ มันเกิน ๑๘ ปีแล้วนะครับ มีแต่ว่ารักษาตามอาการ ก็คือเป็น Bipolar Insomnia หรือ Depression หรือเปล่า สูง ต่ำ ดำ ขาว เตี้ย โย่ง ก็ไม่สามารถแยกแยะได้ว่าเป็นเด็ก หรือเป็นผู้ใหญ่นะครับ สติปัญญา ผมไปคุยกับหมอหลายท่าน หมอหลายท่านบอกว่า สติปัญญา แม้แต่หัวหน้าองค์กรอาจจะมี IQ ต่ำกว่าพนักงานก็ได้นะครับ เพราะฉะนั้น การพิจารณา IQ เด็กกับ IQ ผู้ใหญ่มันก็พิจารณาไม่ได้อยู่ดี ทีนี้ก็ได้ไปโรงพยาบาลของรัฐอีกแห่งหนึ่ง โรงพยาบาลของรัฐแห่งนั้นศาลก็ชอบส่งไปตรวจสอบ หมอทางด้านจิตวิทยาได้ตรวจสอบเขาก็บอกว่ามันไม่มีวิธีตายตัวหรอกสติปัญญา และนิสัย นี่จะบ่งบอกว่าเป็นเด็กและเยาวชนได้หรือเปล่า แต่ก็ได้คุยได้พูดกันเบื้องต้นแล้ว ทางแพทย์จิตวิทยาก็ได้ออกหนังสือมายังศาลว่าสภาพร่างกาย สภาพจิต สติปัญญา และนิสัย ของเยาวชนคนนี้มีเฉกเช่นเยาวชน แล้วก็หนังสือส่งศาล แล้วศาลก็ทำการพิจารณาไต่สวน อีกรอบ ศาลบอกว่าคนนี้อยู่ในอำนาจศาลพิจารณาของศาลอาญา ไม่สามารถไปศาลเยาวชน และครอบครัวกลางได้ เพราะบุคคลนี้ไม่ได้มีพฤติกรรมเหมือนเด็กและเยาวชน ซึ่งสวนทาง กับใบรับรองแพทย์ครับ
เรื่องสุดท้าย หลายท่านอาจจะยังไม่เคยนะครับ ขอหน้าเมื่อสักครู่นี้ก่อนหน้า หน้าหนึ่ง ถ้าดูหน้านี้ดูเผิน ๆ เหมือนบัตรประชาชนถูกต้องไหมครับ เรื่องนี้ผมก็ได้ดำเนินการ มาแม้กระทั่งชั้นศาลหรือผ่านทางกองเมือง Slide ถัดไปนะครับ ท่านลองดูด้านหลังบัตร เขียนว่าสำนักทะเบียนกลาง กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ข้อพึงปฏิบัติสำหรับ ผู้ถือบัตรประจำตัว
๑. บัตรนี้มิใช่บัตรประจำตัวประชาชน เขาเรียกว่าบัตรชมพูนะครับ ถามว่า เกิดอะไรขึ้น มันกระทบต่อสิทธิการทำงานนะครับ เวลาเราไปสมัครงานเราใช้บัตรประชาชน พอนายจ้างเห็นว่าบัตรนี้ไม่ใช่บัตรประชาชน บัตรอะไรวะนี่ บุคคลไร้รากเหง้า ไม่รับทำงาน 7-Eleven ไม่รับ Big C Lotus ทุกที่เลยไม่รับนะครับ เพราะฉะนั้นบัตรนี้มันเป็นบัตรที่จำกัด เสรีภาพของบุคคลไร้รากเหง้าที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนทำให้เกิดลิดรอนสิทธิในการทำงาน สิทธิประกันสุขภาพ สิทธิในการยอมรับจากประชาชน เจ้าหน้าที่ แม้กระทั่งเพื่อนตัวเอง ที่เรียนโรงเรียนเดียวกันนี่บอกคุณเป็นใครนี่ ไร้รากเหง้า แปลว่าอะไร ไม่มีพ่อแม่หรืออย่างไร Slide ถัดไปนะครับ อันนี้เท่ากับไปคัดทะเบียนราษฎร์มานะครับ