สิทธิพล วิบูลย์ธนากุล หารือปัญหาการคุ้มครองแรงงานนอกระบบที่ตกหล่นจากกองทุนประกันสังคม โดยเสนอให้เร่งออกแบบมาตรการเชิงรุกเพื่อดึงดูดแรงงานเข้าสู่ระบบ พร้อมทั้งปรับปรุงนิยามการจ้างงานรองรับ Gig Economy และสอบถามแผนการดึงดูดแรงงาน เป้าหมายการขยับเพดานเงินสมทบ และอัตราผลตอบแทนของกองทุน เพื่อการบริหารจัดการในบริบทสังคมผู้สูงอายุและการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยี
กราบเรียนท่านประธานสภา ที่เคารพ ผม สิทธิพล วิบูลย์ธนากุล สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคก้าวไกล ก่อนอื่นขอบคุณผู้ชี้แจงที่วันนี้มารายงานสถานการณ์ทางการเงิน รวมถึงผลลัพธ์ที่ผ่านมา กองทุนประกันสังคมจัดตั้งขึ้นเพื่อเป็นหลักประกันความมั่นคงให้กับผู้ประกันตน ลูกจ้าง และแรงงานตามพระราชบัญญัติประกันสังคม มีเป้าประสงค์สำคัญเพื่อให้ความคุ้มครอง ให้สิทธิประโยชน์ไม่ว่าจะเป็นเจ็บป่วย ชราภาพ เสียชีวิต หรือว่างงาน พูดง่าย ๆ ว่า วัตถุประสงค์ของพระราชบัญญัติหรือกองทุนมีเพื่อประกันความมั่นคงในการดำเนินชีวิต ให้กับพี่น้องแรงงาน ในแง่ฐานะทางการเงินและความท้าทายทางการเงิน เพื่อนสมาชิก หลายท่านอภิปรายไปแล้ว ประเด็นสำคัญที่ผมอยากเรียนท่านประธาน รวมถึงเพื่อนสมาชิก เพื่อสอบถามไปยังผู้บริหารกองทุนก็คือประเด็นแรงงานนอกระบบ ไม่ว่ากองทุน จะดำเนินงานดีขนาดไหน มีวัตถุประสงค์ดีเพียงไร หากไม่สามารถขยายสิทธิประโยชน์เหล่านี้ ไปครอบคลุมพี่น้องแรงงานได้อย่างทั่วถึง ความสำเร็จของกองทุนก็จะไม่ครอบคลุมพี่น้อง แรงงาน เพื่อนสมาชิกทุกท่านครับ ปัจจุบันประเทศไทยมีลูกจ้างที่ไม่ใช่ข้าราชการประมาณ ๓๖ ล้านคน ครึ่งหนึ่งหรือ ๑๘ ล้านคนทำงานโดยถูกจ้างงานในระบบ แต่อีกครึ่งหนึ่ง ประมาณ ๑๘ ล้านคนอยู่นอกระบบครับ โดยครึ่งหนึ่งของแรงงานเหล่านี้กำลังทำงาน ในบริษัทที่เราเรียกว่าไม่ได้จดทะเบียน และมีเพียง ๔ เปอร์เซ็นต์ของแรงงานกลุ่มนี้ที่ได้รับ การคุ้มครองเท่านั้น นั่นหมายความว่าอีก ๙๖ เปอร์เซ็นต์ของแรงงานที่กำลังทำงานในธุรกิจนอกระบบ กำลัง ตกหล่นจากการคุ้มครอง แรงงานนอกระบบยังสัมพันธ์กับความเข้มแข็งของธุรกิจขนาดกลาง และขนาดเล็ก ซึ่งพวกเราเพื่อนสมาชิกหลายท่านรู้ว่าเป็นรากฐานเศรษฐกิจที่สำคัญ ของประเทศ ประเทศไทยมีธุรกิจขนาดเล็กและขนาดย่อมประมาณ ๙๖ เปอร์เซ็นต์ ของธุรกิจทั้งหมด เราพบว่าธุรกิจยิ่งขนาดเล็กเท่าไร ยิ่งอยู่นอกระบบมากขึ้นเท่านั้น แล้วแรงงานที่อยู่ในธุรกิจเหล่านี้ก็ตกหล่นหรือได้รับการคุ้มครองต่ำ เพื่อนสมาชิกหลายท่าน อาจไม่ทราบนะครับ ธุรกิจขนาดเล็กที่มีการจ้างงานน้อยกว่า ๔๙ คน คือตั้งแต่ ๕ คน ถึง ๔๙ คน ครึ่งหนึ่งของแรงงานในธุรกิจเหล่านี้ไม่ได้รับการคุ้มครอง ซ้ำร้ายไปกว่านั้นอีก ถ้าเป็นธุรกิจขนาดย่อมที่มีการจ้างงานน้อยกว่า ๕ คน มากถึง ๘๘ เปอร์เซ็นต์ของแรงงาน ในธุรกิจเหล่านี้ไม่ได้รับการคุ้มครองครับ ท่านประธานและเพื่อนสมาชิกทุกท่าน มีหลาย เหตุผลที่ทำให้ปัจจุบันแรงงานเหล่านี้ตกหล่นจากการคุ้มครอง ๑. ปัจจุบันรูปแบบ การจ้างงานเปลี่ยนไปเป็นไม่ทางการมากขึ้น มีงาน Part time งานกิจการตัวเอง เราพบว่า ระบบประกันสังคมไม่ได้ถูกจัดตั้งหรือออกแบบมาเพื่อรองรับงานกลุ่มนี้ ๒. สิ่งหนึ่งที่ต้อง ยอมรับก็คือระบบประกันสังคมภาคสมัครใจในปัจจุบันไม่มีกลไกจูงใจมากพอที่จะทำให้ ดึงดูดผู้ประกันตนมากขึ้น ๓. ยังไม่นับถึงการขาดการบูรณาการระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ต่าง ๆ ที่จะส่งเสริมให้คนเข้าสู่ระบบประกันสังคมมากขึ้น จากสถานการณ์เหตุผลทั้งหมดนี้ ทุกท่านทราบไหมครับ จากการรวบรวมของ ILO หรือ International Labour Organization ปัจจุบันโครงการประกันสังคมภาคบังคับ มาตรา ๓๓ และกองทุนเงินทดแทน มีจำนวนแรงงานประมาณ ๙-๑๑ ล้านคน จากแรงงานทั้งสิ้น ๓๖ ล้านคน นั่นหมายความว่า แรงงานอยู่ภายใต้การคุ้มครองประมาณ ๑ ใน ๔ เท่านั้นเองครับ ขณะที่ถ้าเป็นโครงการ ประกันสังคมแบบสมัครใจก็คือ มาตรา ๓๙ และมาตรา ๔๐ รวมถึงกองทุนการออมแห่งชาติ สัดส่วนต่ำไปกว่านั้นอีก มาตรา ๓๙ คุ้มครองแรงงานเพียง ๔ เปอร์เซ็นต์ของแรงงานทั้งหมด มาตรา ๔๐ คุ้มครองแรงงานต่ำกว่า ๑ เปอร์เซ็นต์ของแรงงานทั้งหมด อย่างที่เรียนทุกท่าน กองทุนประกันสังคมมีความสำคัญเป็นแหล่งประกันความมั่นคงในชีวิต แต่หากแรงงาน พี่น้องแรงงานเหล่านี้ไม่สามารถเข้าถึงสิทธิประโยชน์หรือการคุ้มครองได้นั่นเป็นปัญหาสำคัญ ในอนาคต ตัวเลขที่เมื่อสักครู่นี้ที่ผมให้มา ผู้ชี้แจงอาจจะตระหนักได้หรือพบว่าเป็นข้อมูลเก่า อันนั้นคือข้อมูลเท่าที่ผมหาได้คือปี ๒๕๖๑ และบางส่วนจากการ Check ก็ข้อมูลไม่ตรงกับ ทางกองทุนประกันสังคม แต่อย่างไรก็ตามข้อมูลที่ผมชี้ให้เห็นสะท้อนว่าปัญหาการจ้างงาน นอกระบบ และระดับความคุ้มครองแรงงานภายใต้กองทุนประกันสังคมอยู่ในภาวะจำกัด และมีปัญหา ดังนั้นกองทุนจำเป็นต้องหาแนวทางในการเร่งดึงดูดแรงงานนอกระบบให้เข้า ร่วมกองทุนให้มากกว่าที่เป็นอยู่ในปัจจุบันให้ได้ จำเป็นต้องมีมาตรการเชิงรุก ออกแบบ แรงจูงใจที่เหมาะสมว่าจะทำอย่างไรให้แรงงานนอกระบบเขาอยากเข้ามาอยู่กับเรา ปัจจุบัน แรงงานนอกระบบมีอุปสรรคอะไร เรามีความสามารถขจัดอุปสรรคเหล่านั้นหรือไม่ เพื่อดึงดูดแรงงานเข้าสู่กองทุนประกันสังคม สุดท้ายผมอยากฝากข้อเสนอถึงผู้มาชี้แจง ผ่านท่านประธาน อย่างน้อยมี ๓ เรื่องที่ผมคิดว่าเราสามารถทำให้ดีขึ้นได้เพื่อให้ พี่น้องแรงงานใช้ประโยชน์จากกองทุนประกันสังคม
ประการที่ ๑ จำเป็นต้องทำงานร่วมกับส่วนราชการอื่น ๆ เพื่อสร้างมาตรการ จูงใจที่ดีพอในการดึงดูดธุรกิจให้เข้าสู่ระบบ เพราะอย่างที่เรียนให้ท่านทราบ ถ้าธุรกิจ อยู่นอกระบบก็ทำให้แรงงานเหล่านั้นพลอยอยู่นอกระบบไปด้วย มีตัวอย่างหลายเครื่องมือ หลายนโยบายเช่นนโยบายหวยใบเสร็จ ตัวอย่างที่พรรคผมพยายามนำเสนอเพื่อช่วยเหลือ ด้านภาษี ช่วยเหลือทางการเงิน ช่วยเหลือด้านแหล่งเงินทุน เพื่อเป็นกลไกจูงใจให้ธุรกิจเข้าสู่ ระบบ นอกจากนี้เราควรทำระบบขึ้นทะเบียนประกันสังคมให้ง่ายขึ้นภายใต้หน่วยงานเดียว ไม่ซับซ้อน พัฒนาระบบต่าง ๆ รองรับเชื่อมกับฐานข้อมูลอื่น ๆ เพื่อให้แรงงานอิสระ สามารถ ขึ้นทะเบียนได้
ประการสุดท้าย ผมคิดว่ามีความจำเป็นที่กองทุนจำเป็นต้องปรับแก้ไขนิยาม ความหมายของการจ้างงานในปัจจุบันซึ่งมีความแตกต่างจากในอดีตมาก ปัจจุบันเรามีแรงงาน ประเภทใหม่ ๆ หลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นแรงงานที่ทำบนธุรกิจ Platform แรงงานที่ทำงาน เป็น Project สั้น ๆ หรือที่เราเรียกว่า Gig Economy ซึ่งนับวันมีขนาดเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ
สุดท้ายสิ่งที่อยากฝากท่านประธานไปถึงผู้มาชี้แจงอาจจะเป็นคำถาม ๓ ข้อ
ข้อ ๑ อยากทราบว่ากองทุนประกันสังคมมีแผนในการดึงดูดแรงงาน นอกระบบอย่างไร มีเป้าหมาย กรอบเวลา หรือตัวชี้วัดอย่างไร
เรื่องที่ ๒ เป็นเรื่องที่ได้ยินมาสักพักถึงเรื่องการขยับเพดานเงินสมทบ ซึ่งปัจจุบัน เพดานเงินสมทบที่ใช้อยู่ไม่ได้ถูกเปลี่ยนแปลงมาตั้งแต่ปี ๒๕๓๘ ในขณะที่สถานการณ์ ทางเศรษฐกิจ เงินเฟ้อ ค่าครองชีพไปถึงไหนต่อไหน คำถามคือไม่แน่ใจว่าปัจจุบันกำลัง ดำเนินการอยู่ในขั้นไหนแล้ว และมีแนวโน้มจะสำเร็จเมื่อไร
สุดท้ายเป็นคำถามสำคัญ อยากทราบผลตอบแทนของกองทุนว่าเป็นอย่างไร แน่นอนพวกผมตระหนักว่าในฐานะกองทุนมีข้อจำกัดในการลงทุน ประเภทสินทรัพย์ ที่ลงทุนได้ก็จำกัด แต่อย่างไรก็ตามอยากทราบว่าอัตราผลตอบแทนของกองทุนเป็นอย่างไร เมื่อเทียบกับกองทุนอื่นที่ลงทุนในสินทรัพย์ลักษณะเดียวกันหรือประเภทเดียวกัน หรืออัตรา ผลตอบแทนตลาด เพื่อจะได้ประเมินได้ว่าการดำเนินงานหรือการลงทุนมีประสิทธิผลแค่ไหน
สุดท้ายอยากจะเรียนท่านประธานไปถึงผู้ชี้แจง การบริหารการจัดการ กองทุนประกันสังคมมีความสำคัญกับอนาคตประเทศ โดยเฉพาะในภาวะความท้าทายเรื่อง สังคมผู้สูงอายุ ภาวะการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีที่กระทบการจ้างงาน รวมถึงภาวะ เศรษฐกิจ ความเป็นไปของกองทุนประกันสังคมเกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ ระยะยาว ขอบคุณครับ