ธิษะณา ชี้ปัญหาคดีค้างศาลปกครอง ร้องเปิดเผยข้อมูล-เร่งปรับปรุงกลไก

เรียนท่านประธานที่เคารพ ดิฉัน ธิษะณา ชุณหะวัณ สส. แบบแบ่งเขต กรุงเทพมหานคร เขต ๒ หรือเขตปทุมวัน เขตสาทร และเขตราชเทวี ขออนุญาต Slide ขึ้นค่ะฝ่ายโสต

(เจ้าหน้าที่ดำเนินการเปิด Presentation)

สำหรับรายงาน ศาลปกครองในวันนี้ดิฉันมีประเด็นข้อกังวลเพิ่มเติมบางส่วน ซึ่งเนื้อหาก็ไม่ยาวนักที่จะขอ นำเรียนผ่านท่านประธานไปยังประธานศาลปกครองและเลขาธิการสำนักงานศาลปกครอง เพื่อให้มีการปรับปรุงแก้ไขข้อกังวลดังกล่าวในกระบวนการการทำงานของศาลปกครอง ให้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและราบรื่นมากยิ่งขึ้นค่ะท่านประธาน ซึ่งในจุดนี้ดิฉันก็ต้อง ขอชื่นชมก่อนเป็นอันดับแรกว่ากระบวนการทำงานของศาลปกครองที่เรียกว่าการดำเนินการ ผ่านมาเป็นอย่างดี แล้วก็มีเพียงบางจุดเท่านั้นที่มีข้อบกพร่อง แล้วก็ถ้าแก้ไขได้ก็จะได้รับ ความเป็นประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นนะคะ

สำหรับประเด็นแรก ดิฉันจะขออภิปรายถึงกรอบระยะเวลาของการพิจารณา คดีของศาลปกครอง ในปัจจุบันนี้มี พ.ร.บ. กำหนดระยะเวลาในการดำเนินการยุติธรรม พ.ศ. ๒๕๖๕ และประกาศกำหนดระยะเวลาการดำเนินการคดีในศาลปกครองออกมา บังคับใช้แล้ว แต่ดิฉันยังตรวจสอบว่ามีคดีบางส่วนที่ยังค้างคา และใช้ระยะเวลา ในการดำเนินคดีที่ยาวนานอยู่ ซึ่งเป็นคดีที่ดิฉันให้ความกังวล โดยการตรวจสอบจากรายงาน มีการระบุว่าหากย้อนกลับไปในคดีที่มีการยื่นฟ้องระหว่างปี ๒๕๕๖-๒๕๖๐ ยังคงมีคดี ที่ค้างคาอยู่ในการพิจารณารวมทั้งหมดแล้วถึง ๔๒๐ กว่าคดี อย่างไรก็ตามรายงานดังกล่าว กลับไม่มีข้อมูลของตัวเลขจำนวนคดีที่คงค้างว่าเป็นคดีประเภทใดบ้าง ผู้ฟ้องคดีเป็นผู้ใดบ้าง และล่าช้ามาแล้วกี่ปี แต่ละปีมีตัวเลขเท่าใด ที่ดิฉันเห็นเป็นเพียงตัวเลขของคดีที่พิจารณา แล้วเสร็จแยกตามประเภทเท่านั้น

ประเด็นที่ ๒ ก็คือความยุติธรรมที่ล้าช้า เรื่องนี้เป็นเรื่องที่สำคัญที่ดิฉันคิดว่า ศาลปกครองควรต้องเปิดเผยในรายงาน เพื่อที่จะได้มีการตรวจสอบสาเหตุของความล่าช้า ในการพิจารณาคดีว่ามีนัยสำคัญแต่ละประเด็นหรือไม่ อย่างไร ดิฉันมีความกังวลและห่วงใย ต่อข้อพิพาทของประชาชนต่อหน่วยงานรัฐที่มีการพิจารณาในศาลปกครอง หลายคดีเป็นคดี ที่กระทบต่อสิทธิเสรีภาพของพี่น้องประชาชน หลายคนเป็นชาวบ้านตาสีตาสา หากใช้เวลา ในการพิจารณาคดีที่ยาวนานจนเกินไปอาจทำให้ทรัพยากรของประชาชนที่มาฟ้องร้องคดี ก็อาจจะหมดไปได้ แล้วก็ไม่ได้รับการคุ้มครอง หรืออำนวยความยุติธรรมได้อย่างที่ควร จะเป็นทั้งที่ยังเป็นช่องว่างที่เปิดให้คู่ความฝ่ายตรงข้าม ซึ่งมักเป็นหน่วยงานรัฐหรือกลุ่มทุน ขนาดใหญ่ใช้โอกาสนี้ในการที่จะเป็นภาระที่ต่อสู้คดีที่ยาวนาน กดดัน และแสวงหาผลประโยชน์ โดยที่ยังไม่มีคำสั่งของศาล ดิฉันจึงอยากให้ศาลปกครองมีการปรับปรุงแก้ไขในข้อกังวล เหล่านี้ และรวมถึงรายงานและวิเคราะห์สาเหตุ และนัยของคดีที่มีความล่าช้า เพื่อให้ ศาลปกครองสามารถเป็นที่น่าเชื่อถือของประชาชนได้อย่างไร้ข้อกังขาค่ะท่านประธาน เพราะความยุติธรรมที่ล่าช้าคือความอยุติธรรมค่ะ

ประเด็นต่อมาคือประเด็นเรื่องกลไกของการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพ ประเด็น ที่ควรปรับปรุงในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนอย่างที่ทุกท่านน่าจะได้ทราบกัน อยู่แล้วว่าศาลปกครองมีลักษณะของระบบไต่สวน ซึ่งแตกต่างจากศาลยุติธรรมหรือศาลแพ่ง ที่เป็นระบบฟ้องร้อง หรือระบบร้องเรียน ซึ่งผู้พิพากษา ตุลาการจะมีบทบาทในการสืบสวน และหาข้อเท็จจริงในคดี แต่ในขณะเดียวกันผู้ฟ้องคดีต่อศาลปกครองก็ไม่จำเป็นที่จะต้อง มีทนายความ ซึ่งเห็นได้ชัดถึงเจตนารมณ์ของกฎหมายที่ต้องการให้ศาลปกครอง ต้องเข้าไปชดเชยความสามารถในการสืบ และพิสูจน์ข้อเท็จจริงด้วยกลไกการพิจารณาคดี เพราะคู่พิพาทในหลายครั้งจะไม่ใช่บุคคลทั่วไปที่มีฐานะเท่าเทียมกัน แต่จะเป็นประชาชน คนธรรมดากับหน่วยงานของรัฐ หรือประชาชนกับกลุ่มทุนขนาดใหญ่ หรือกลุ่มทุนผูกขาด แต่ในความเป็นจริงอย่างที่ดิฉันกล่าวไว้ข้างต้นยังคงมีคดีที่ค้างคาและใช้เวลาในการพิจารณา ในศาลปกครองที่ยาวนานในหลายคดี เมื่อมีคำพิพากษาแล้วก็ไม่ทันท่วงทีต่อความเสียหาย ที่เกิดขึ้น ในกรณีนี้ดิฉันจึงอยากเสนอให้ศาลปกครองมีการศึกษาและจัดหามาตรการพิเศษ บางอย่าง เพื่อใช้ในการพิจารณาคดีด้านสิทธิเสรีภาพของประชาชนโดยเฉพาะ เพื่อเป็น การสร้างความเท่าเทียม และโอกาสในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมอย่างเท่าเทียม และได้ทันท่วงที ดิฉันขอยกตัวอย่างศาลปกครองในประเทศฝรั่งเศส ซึ่งมีการใช้มาตรการ ต่าง ๆ เพื่อความรวดเร็วและป้องกันความเสียหายที่เกิดขึ้น อย่างเช่น การปรับลดองค์คณะ และการยกเว้นขั้นตอนของตุลาการผู้แถลงคดี การกำหนดให้มีหน่วยงานภายในสำหรับ การวิเคราะห์คำฟ้องโดยเฉพาะ การนำกรอบระยะเวลาแบบสั้นมาใช้ในการพิจารณาคดีสิทธิ เสรีภาพโดยเฉพาะ รวมถึงจำแนกแยกโจทก์ที่มีรายได้น้อย และจัดหามาตรการช่วยเหลือ ให้แก่โจทก์ที่มีรายได้น้อยค่ะ

โดยสรุปแล้วดิฉันจึงขอนำเรียนไปยังท่านประธานและเลขาธิการสำนักงาน ศาลปกครองว่าดิฉันอยากให้ศาลปกครองปรับปรุงกลไกในการอำนวยความยุติธรรมเชิงรุก มากยิ่งขึ้นหรือระบบไต่สวนนั่นเองโดยเฉพาะคดีที่มีผลกระทบต่อสิทธิเสรีภาพของประชาชน โดยเฉพาะกลุ่มเปราะบาง หรือมีความสามารถในการพิสูจน์ข้อเท็จจริงทางคดีที่จำกัด

ประเด็นสุดท้าย คือประเด็นที่เกี่ยวข้องกับประเด็นก่อนหน้านี้เช่นเดียวกัน ดิฉันขออนุญาตหยิบยกตัวอย่างคดีจำนวน ๒ คดี แต่ว่าก็ยังมีคดีอีกจำนวนมาก คือคดีเพิกถอนสิทธิเหมืองหินปูนดงมะไฟ ที่ชาวบ้านกลุ่มอนุรักษ์ดงมะไฟเป็นผู้ฟ้องร้อง และคดีเพิกถอนใบอนุญาตก่อสร้างแอชตัน อโศก สำหรับรายละเอียดนั้นดิฉันขออนุญาต ไม่อภิปรายเพราะคงทราบกันดีอยู่แล้วนะคะ แต่จุดที่ดิฉันอยากชี้ให้ท่านประธานเห็นก็คือ ทั้ง ๒ คดีมีจุดร่วมเหมือนกันจุดหนึ่งคือในระหว่างการพิจารณาคดีศาลปกครองได้มีคำสั่ง ยกคำร้องขอคุ้มครองชั่วคราวก่อนจะมีคำพิพากษา ซึ่งส่งผลให้แม้ท้ายที่สุดแล้ว ฝ่ายผู้ฟ้องร้องคดีจะได้รับชัยชนะ แต่ในกรณีนี้ชาวบ้านดงมะไฟและชาวบ้านย่านอโศก ก็ส่งผลให้เกิดความเสียหายบางอย่างที่ยากจะเยียวยา และอาจต่อเนื่องกลายเป็นปัญหา คาราคาซังได้ เช่น กรณีดงมะไฟก็มีภูเขาถูกระเบิดเพื่อทำเหมืองไปแล้วเป็นบางส่วน ซึ่งก็ได้ละเมิดไปแล้วนะคะ ส่วนในกรณีของแอชตัน อโศก ก็ต้องพบกับปัญหาการรื้อถอน และการจัดหามาตรการเยียวยาผู้เช่าซื้อล่วงหน้า ซึ่งทั้ง ๒ ส่วนเป็นความเสียหายที่เยียวยา ในภายหลังได้ยาก และอาจได้ไม่คุ้มเสีย หากศาลปกครองอาจพิจารณามีคำสั่งคุ้มครอง ชั่วคราวตั้งแต่แรก ดังนั้นดิฉันจึงอยากนำเรียนท่านประธานไปยังศาลปกครองขอให้ท่าน ทบทวนและให้ความสำคัญกับการกำหนดหลักเกณฑ์ และแนวทางการพิจารณาในการมีคำสั่ง คุ้มครองชั่วคราวอย่างรัดกุม โดยเฉพาะคดีที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบยาวนาน และการเยียวยา ภายหลังได้ยาก ทั้งนี้เพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบที่รุนแรง และภาระในการติดตามมาตรการ เยียวยาเรามีบทเรียนจากหลายคดีที่ดิฉันได้ยกตัวอย่างไปแล้ว ๒ คดีล่วงหน้า ดิฉันขอเรียนย้ำว่า เป็นเพียงบางส่วนเท่านั้น และยังมีคดีที่เกิดขึ้นและสร้างความเสียหาย ดิฉันจึงอยากรบกวน ท่านประธานศาลปกครองให้ความสำคัญกับเรื่องนี้อย่างเร่งด่วน เพราะมีประชาชนมากมาย เหลือเกินที่ยังไม่ได้รับความยุติธรรมอย่างที่ควร กราบขอบพระคุณค่ะ