เรียนท่านประธานสภาที่เคารพ กระผม นายชิตวัน ชินอนุวัฒน์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงราย เขต ๑ อำเภอเมือง พรรคก้าวไกล วันนี้ผมขอมีส่วนร่วมในการอภิปรายกับญัตตินี้ สถานะบุคคลของเด็กอพยพ โยกย้ายถิ่นฐานในประเทศไทย องค์กร UNICEF ประเทศไทยบอกว่าการเข้ามาของเด็ก อพยพโยกย้ายถิ่นฐานให้ไทยนั้น แม้จะมีกฎหมายนโยบายเปิดโอกาสให้เด็กทุกคนรวมถึง เด็กอพยพโยกย้ายถิ่นฐานที่จะเข้ามาในประเทศไทย สามารถเข้าถึงบริการขั้นพื้นฐาน ที่จำเป็น อาทิ การขึ้นทะเบียนผู้ติดตาม การจดทะเบียนการเกิดถ้วนหน้า การขายประกัน สุขภาพ เด็กอพยพโยกย้ายถิ่นฐานสามารถเข้าศึกษาในโรงเรียนโดยได้รับการศึกษาโดยมี เอกสารรับรองการศึกษา เป็นต้น เพราะว่าในทางปฏิบัติกลับพบว่าเด็กเหล่านี้ยังประสบ ปัญหาอย่างยากลำบากในการเข้าถึงบริการภาครัฐที่มีคุณภาพ โดยสาเหตุหลักมาจาก ๑. กฎหมาย ๒. ทัศนคติ ๓. ความเข้าใจของเจ้าหน้าที่ต่อนโยบายในการทำงานกับเด็กอพยพ โยกย้ายถิ่นฐาน จากการที่ผมได้เข้าร่วมการประชุมที่จังหวัดเชียงรายเมื่อ ๓๐ กันยายน ๒๕๖๖ เรื่องเด็กเคลื่อนย้ายจากบริเวณชายแดนตะวันตก การเข้าถึงในสิทธิคุ้มครองเด็ก และการศึกษา พบว่าความไม่สงบตั้งแต่ปี ๒๕๖๔ และการแพร่ระบาดของ COVID-19 ทำให้ ประชาชนในประเทศเมียนมาตามชายแดนได้รับผลกระทบอพยพเคลื่อนย้ายเข้ามาเป็น แรงงานข้ามชาติจำนวนมาก เด็กในประเทศไทยแบ่งออกเป็น ๓ กลุ่ม ๑. เด็กที่เดินทาง ไปกลับ ๒. เด็กที่มาอยู่และพักอยู่ในฝั่งไทย ๓. บุตรหลานแรงงานข้ามชาติที่ติดตาม ผู้ปกครองมา
(เจ้าหน้าที่ดำเนินการเปิด Presentation)
ปัญหาที่พบคือสิทธิในสถานะบุคคล กฎหมายรัฐไทย สิทธิในการศึกษา สิทธิในหลักประกันสุขภาพ กรณีเด็กรหัส G ได้รับการดูแล จาก สปสช. กรณีเด็กติดตามแรงงานซื้อบัตรประกันสุขภาพ และกรณีไม่มีสถานะใด ๆ เลย หรือบัตร ๐ ต้องดูแลค่าใช้จ่ายเอง สิทธิในการเดินทาง การเดินทางต้องขออนุญาต ออกนอกพื้นที่ และหากไม่มีเลข ๑๓ หลัก ก็ไม่สามารถเดินทางในบางระบบได้ อาทิ การใช้เครื่องบินโดยสาร สิทธิในการมีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง สิทธิในการได้รับการปกป้อง คุ้มครองตามอนุสัญญาด้วยสิทธิเด็ก และเด็กที่เคลื่อนย้ายตลอดเวลา ประสบปัญหา การเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ และจำเป็นต้องปรับตัวพร้อมกับเผชิญหน้ากับภาวะต่าง ๆ การจัดการศึกษาแก่บุคคลที่ไม่มีหลักฐานทะเบียนราษฎร หรือไม่มีสัญชาติไทย ในทางปฏิบัติ ยังพบข้อจำกัดอยู่หลายประการ
ข้อแรก เรื่องการนำเข้าเรียน ได้แก่เอกสารการเข้าเรียน การรับรอง จากผู้ใหญ่บ้าน การรับรองจากหน่วยงาน ต้องมีคนมาช่วยเตรียมระหว่างเรียน ซึ่งใช้จำนวน คนเยอะและใช้เวลาต่อคนเป็นจำนวนมาก
ข้อ ๒ ไม่ได้รับการเรียนอย่างต่อเนื่อง เด็กเข้าเรียนในโรงเรียนที่ไกลบ้าน และเด็ก Dropout เด็กไม่มีสัญชาติที่เข้ารับการศึกษา ณ ศูนย์การเรียนรู้ของเด็กข้ามชาติ เป็นแนวทางช่วยลดช่องว่างในการทำงานเรื่องนี้จริง แต่ยังประสบปัญหาความยั่งยืนต่าง ๆ ทั้งนี้รัฐบาลยังไม่อุดหนุนการดำเนินการดังกล่าวแต่อย่างใด บทเรียนที่เราทราบจากโรงเรียน ไทยรัฐวิทยา ๖ จากจังหวัดอ่างทอง ที่เราพบเด็กไร้สัญชาติ ๑๒๖ คน โดย ๑๒๖ คนนั้น แบ่งออกเป็น ๒ กลุ่ม ๓๔ คน ถูกส่งกลับ ๒๐ คน ย้ายมาจากจังหวัดเชียงราย และเด็ก ๗๒ คน เข้าเรียนใหม่ ดังนั้นกรณีดังกล่าวที่มีเด็กอยู่ในและเข้ารับการศึกษาในประเทศไทย มีอยู่แล้ว การดำเนินการต่าง ๆ เน้นเรื่องการศึกษาเพื่อปวงชน หรือ Education for All เป็นสำคัญ กรณีดังกล่าวเป็นประเด็นที่โต้แย้งเชื่อมโยงสิทธิการศึกษา การเข้าเมือง และการส่งเสริมคุ้มครองสิทธิเด็ก เด็กที่เข้ารับการศึกษามีเอกสารทะเบียน ๒ คน และไร้เอกสารอีก ๔ คน ส่วนที่เหลือเป็นเด็กสัญชาติเมียนมา ซึ่ง ณ ปัจจุบันทราบว่า เด็กกลุ่มที่เดินทางกลับแล้วจาก ๓๔ คนแรก กลับเข้ามา ๒๐ คน โดยทั้งที่กลับเข้ามาได้รับ การศึกษา ไม่ได้รับการศึกษา และกลับมาทำงาน การติดตามข้อมูลได้ประสานงานกับ หลาย ๆ โรงเรียน พบว่ามีการปฏิเสธไม่รับเด็กเข้ารับการศึกษา ผมมีข้อเสนอแนะให้ปรับปรุง กฎหมายพระราชบัญญัติคนเข้าเมือง พ.ศ. ๒๕๒๒ ให้เท่าทันกับบริบทจริง ในขณะที่ สิ่งที่จำเป็นต้องพิจารณาความเชื่อมโยงระหว่างพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก ปรับฐานข้อมูลให้ทันกับสถานการณ์ข้อจำกัดที่แท้จริง ของสถานการณ์ในพื้นที่จริงและชะตากรรมของเด็ก อาทิ การแพร่ระบาดของเชื้อโรคต่าง ๆ ข้อจำกัด การสนับสนุน การช่วยเหลือ การดำเนินการที่เกี่ยวข้องกับการทบทวน การถอน ข้อสงวนในอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก ข้อ ๒๒ จะทำแผนปฏิบัติระดับชาติเพื่อคุ้มครอง เด็กโยกย้ายถิ่นฐาน
ท่านประธานครับ สุดท้ายนี้เด็กหนีควันไฟมาจากสงครามในประเทศ มาหา ที่พึ่งในรัฐไทย หวังเพียงจะได้รับการศึกษาและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น แต่กลับถูกจำกัดด้วย ข้อระเบียบ กฎหมาย ถึงเวลาแล้วที่สายลมแห่งความเท่าเทียมจะขับเคลื่อนไปในทิศทาง ที่เหมาะสม ขอบคุณครับ