ท่านประธานที่เคารพและท่านกรรมาธิการ ดิฉัน ขอชื่นชมนะคะว่าได้คิดกันอย่างละเอียดและได้ทํารายงานนี้ในมิติทางเศรษฐกิจที่ดี เปึนอย่างยิ่งเลย แต่จะมีข้อเสนอแนะบางข้อ ดิฉันคิดว่าการที่เราจะปฏิรูปหรือว่าจะสร้าง ประชาคมอาเซียนทางเศรษฐกิจโดยไม่ได้คํานึงถึงมิติทางด้านสังคมและวัฒนธรรมอาจจะเปึน จุดอ่อนอันหนึ่งหรือไม่ ดิฉันคิดว่าท่านก็ได้พูดถึงว่าสําคัญเมื่อกี้ตอนที่ฟังดอกเตอร์สุทัศน์พูดนะคะ แต่ดิฉันอยากจะให้มีการคิดถึงว่าเพื่อให้ประชาคมอาเซียนเข้มแข็ง แข็งแรง อยู่ได้ ยืนยาวนานมีความจําเปึนอย่างยิ่งที่จะต้องสร้างอัตลักษณ์ของ อาเซียน เพราะว่าดูอย่าง ประชาคมของยุโรปนั้นจุดอ่อนอันหนึ่งก็คือว่าเซนส์ (Sense) ความรู้สึกของการเปึน ประชาคมร่วมกันมันน้อย แต่ไปเน้นความร่วมมือทางเศรษฐกิจและเรื่องของการเงินเปึนหลัก ปัญหาที่เกิดขึ้นมันก็เลยทําให้อย่างประเทศกรีซที่เราเห็น ความล่มสลายของประเทศกรีซ เปึนอะไรที่น่ากลัวและเราคงไม่อยากเห็นว่าประเทศใดในประชาคมอาเซียนจะเกิดปัญหานี้ เพราะฉะนั้นการเตรียมตัวมีมิติ ประการแรก ถ้าให้เศรษฐกิจของเราได้รับประโยชน์อย่าง เต็มที่จากประชาคมอาเซียนการเตรียมตัวของเราและเตรียมความพร้อมมีความสําคัญ อย่างยิ่ง หลายท่านก็คงได้คิดแล้วก็พูดกันไปไม่ใช่เรื่องใหญ่แต่ว่าดิฉันคิดว่าเรายังขาดการที่ จะเตรียมตัวทางด้านภาษา ด้านความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับวัฒนธรรม สังคมของอาเซียน ร่วมกัน อันนี้เปึนเรื่องที่สําคัญมาก ๆ เราจะแพ้ประเทศอื่นในเรื่องภาษา โดยเฉพาะ ภาษากลางซึ่งจะใช้ในประชาคมอาเซียนคือภาษาอังกฤษ ทําอย่างไรที่ต้องกระตุ้นให้เกิด การเรียนรู้อย่างเต็มที่ ๒. ในเรื่องของวัฒนธรรม สังคมนี่เขารู้จักเรามากกว่าเรารู้จักเขา เพราะฉะนั้นในประเทศเพื่อนบ้านทั้งหลายทําไมเรามี เอเชียน สตัดดี เซนเตอร์

(Asian Study Center) น้อยมากที่ศึกษาทางด้านวัฒนธรรมของประเทศเขมร ประเทศ สปป. ลาว ของเพื่อนบ้าน ทําอย่างไรที่จะรณรงค์ให้เด็กนักเรียนในรุ่นใหม่ เด็กนักศึกษามหาวิทยาลัย เข้าใจศึกษาเข้าถึงเข้าลึกและเข้าใจความเปึนเพื่อนบ้านกันและวัฒนธรรมสังคมของเพื่อนบ้าน ประการที่ ๒ ดิฉันว่าการสร้างอัตลักษณ์ของอาเซียนเปึนเรื่องสําคัญ ทําอย่างไรที่จะสร้าง อัตลักษณ์อันนี้ให้เกิดขึ้นได้ เรามีพื้นฐานเก่าแก่ตั้งแต่ดั้งเดิมที่นํามาใช้ได้อาจจะเปึนการ รีครีเอต (Recreate) สร้างใหม่จากของเดิม จุดแข็งของประเทศในอาเซียนด้วยกัน มีหลายอย่างที่ไม่เหมือนกับเอเชียตะวันออก เรามีสถานภาพของสตรีที่ไม่ต่ําต้อยตั้งแต่ อดีตกาล เรามีการสืบทอดมรดกที่เท่ากัน หญิงก็ได้ ชายก็ได้ ที่คนอื่นไม่เปึนไม่ว่าเรามองไป เอเชียทางใต้หรือเอเชี ยทางตะวันออกเขาให้ชายเปึนหลัก สิ่งเหล่านี้มันคอมมิว นาลิตี (Communality) เปึนสิ่งที่เราแชร์ร่วมกันในเซาต์อีสต์ เอเชีย (Southeast Asia) เราทําข้าว เราปลูกข้าวแบบนาดํา ซึ่งเปึนอะไรที่ทําให้การแบ่งหน้าที่การงานระหว่างหญิง ชาย มีความเสมอภาคมากกว่า สิ่งเหล่านี้เปึนสิ่งที่เราอาจจะนํามาใช้ได้ในเวลาเดียวกัน การผสมผสานทางด้านวัฒนธรรมจากหลาย ๆ อย่าง วัฒนธรรมของประเทศจีน ของอาหรับ ของประเทศอินเดีย มีผลทําให้อาเซียนมีความคล้ายกันในหลายอย่างซึ่งน่าจะนํามาเน้น เปึนอัตลักษณ์ร่วมกันได้ รามายณะ รามเกียรติ์ของเราซึ่งเราก็ใช้กันทั่วไปหมดในภูมิภาคนี้ สิ่งเหล่านี้เปึนอะไรที่เราต้องมาร่วมมือร่วมใจคิดกัน เพื่อสร้างอัตลักษณ์ใหม่จะได้เชื่อม ความไว้เนื้อเชื่อใจต่อกัน เชื่อมความเปึนอันหนึ่งอันเดียวกันในประเทศของอาเซียนด้วยกัน ทีนี้อีกประเด็นหนึ่งที่ดิฉันคิดว่าการที่จะสร้างกรรมการชุดใหม่เพื่อดูแลเศรษฐกิจมันอาจจะไป ตอกย้ําความที่แตกต่างหรือไม่ประสานงานกั นอีกหรือไม่ ถ้าเปึนไปได้ไปรีไวเทิล ไลซ์ (Revitalize) ไปปรับชุดเดิมแต่ว่าให้มีอนุทางเศรษฐกิจที่เข้มแข็งอย่างที่ท่านต้องการ

แต่ว่าชุดสังคม วัฒนธรรม ก็จําเปึนที่จะต้องทํางานไปด้วยกันจะได้ขับเคลื่อนคู่ขนานกันไปได้ ส่วนคอมมิตเมนต์ (Commitment) ความแน่วแน่ทางการเมืองก็สําคัญ แต่ดิฉันเข้าใจดีว่า มิติทางการเมืองนั้นเราไม่สามารถที่จะไปก้าวก่ายเรื่องเอกราชของแต่ละประเทศ แต่ในประเทศอาเซียนด้วยกันเองจะต้องไม่มีนโยบายที่กลั่นแกล้งกันหรือว่าดูถูก กัน ดิฉันจะไม่กล่าวชื่อถึงประเทศหนึ่งที่คอยแพร่ข่าวไม่ดีของประเทศไทยเสมอ ๆ แต่อย่างไรก็ตามแต่มันต้องมีโพลิทิคอ ล คอนโทรล (Political control) การคุมทางด้าน การเมืองบางอย่างที่จะควบคุมกํากับให้นักการเมืองระดับสูง ผู้บริหารประเทศ ขับเคลื่อนไป ในทางเดียวกันเกี่ย วกับเรื่องอาเซียน ตรงนี้ก็ต้องมีมิติของอนุของชุดการเมืองที่มี ความเข้มแข็ง แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นทุกชุดต้องประสานกันไม่อย่างนั้นเราจะกลับไปเจอปัญหาที่ว่า ต่างคนต่างทําที่เราเห็นกัน แล้วให้อาเซียนมีความเข้มแข็ง จะตั้งชุดใหม่ก็ได้แต่ต้องมี ๓ มิตินี้ แต่แน่นอนเศรษฐกิจนําเพราะว่าเราเปึนประชาคมอาเซียนทางเศรษฐกิจค่ะ ขอบคุณค่ะ