เข็มชัย ชุติวงศ์ หารือเรื่องการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรม โดยเน้นย้ำถึงความสำคัญของการเข้าถึงความยุติธรรมของประชาชนผู้ยากไร้และด้อยโอกาส เขาเสนอแนะการปฏิรูปเพื่อให้กระบวนการยุติธรรมเป็นธรรมและยุติธรรม เขายังเน้นย้ำถึงความจำเป็นในการจัดหาบริการกฎหมายที่มีคุณภาพและมาตรฐานแก่คนยากคนจน และเรียกร้องให้รัฐธรรมนูญระบุถึงสิทธิของประชาชนในการเข้าถึงความยุติธรรมและหน้าที่ของรัฐในการจัดหาบริการกฎหมายที่ดี นอกจากนี้ เขายังเน้นย้ำถึงความสำคัญของการประสานงานและบูรณาการระหว่างหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรม และการระบุอำนาจหน้าที่ขององค์กรในกระบวนการยุติธรรมในรัฐธรรมนูญ เพื่อให้ชัดเจนว่า องค์กรเหล่านั้นมีอิสระในการใช้ดุลยพินิจ และไม่สามารถให้รัฐบาลแทรกแซงหรือชี้นำได้
กราบเรียนท่านประธานสภาปฏิรูปแห่งชาติที่เคารพ และกราบเรียนท่านประธานกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ กระผม นายเข็มชัย ชุติวงศ์ สมาชิกสภาปฏิรูปแห่งชาติ อยากจะขอเรียนเสนอในเรื่องเกี่ยวกับการปฏิรูปกระบวนการ ยุติธรรม ความจริงกระบวนการยุติธรรมในประเทศไทยเรามีวิวัฒนาการมาโดยตลอดนะครับ เรามีการปฏิรูปครั้งใหญ่ในสมัยรัชกาลที่ ๕ ให้มีความทันสมัยทันกับชาติตะวันตก และต่อมา ก็มีการปฏิรูปอีกครั้งหนึ่งแม้จะไม่มากนักนะครับใน พ.ศ. ๒๕๔๐ โดยรัฐธรรมนูญปี ๒๕๔๐ นั้น ได้ยกระดับการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนขึ้นทัดเทียมกับระบบสากล แต่ต่อมา ในช่วง ๒๕๕๐ จนถึงปัจจุบัน เราต้องยอมรับว่าเกิดปัญหาความขัดแย้งมากมายในสังคม ซึ่งสาเหตุส่วนหนึ่งเห็นกันว่ามาจากกระบวนการยุติธรรมที่ไม่เป็นธรรม แล้วก็นำมาสู่ การปฏิรูปอีกครั้งหนึ่งครับในวันนี้ ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งกับความเห็นและข้อเสนอแนะ ที่ท่านประธานกรรมาธิการปฏิรูปกฎหมายและกระบวนการยุติธรรมนำเสนอ แต่มีประเด็น ที่อยากจะขอเสนอแนะเพิ่มเติมดังต่อไปนี้นะครับ ประการแรก ผมเห็นว่ารัฐธรรมนูญฉบับนี้ ควรจะเน้นถึงการเข้าถึงความยุติธรรมของประชาชนผู้ยากไร้และด้อยโอกาส เรื่องนี้ เป็นจุดอ่อนของกระบวนการยุติธรรมของเรามาโดยตลอดนะครับ คนยากคนจนเข้าถึง ความยุติธรรมยาก เสียค่าใช้จ่ายมาก แล้วก็ทำให้เกิดความเหลื่อมล้ำ ๒ มาตรฐานระหว่าง คนรวยกับคนจน คนยากจนที่เคราะห์ร้ายนะครับถูกกล่าวหาว่ากระทำความผิด จะประสบ ความยากลำบากอย่างยิ่ง เป็นหายนะเกิดขึ้นกับชีวิตของเขาเลยทีเดียวครับ ครอบครัว ญาติพี่น้องกระทบกระเทือนไปหมด สิ่งที่คนยากคนจนที่ถูกกล่าวหาตกเป็นผู้ต้องหา หรือเป็นจำเลยจะได้รับความเดือดร้อน ประการแรกก็คือเรื่องของการประกันตัว ระบบ ของเรายังให้ความสำคัญกับทรัพย์สินที่จะเป็นหลักประกันอยู่ค่อนข้างมากนะครับ ก็โชคดี ครับที่ผ่านมาในระยะหนึ่งได้ยอมให้มีการนำตำแหน่งของบุคคลบางคน เช่น ข้าราชการ นะครับเป็นหลักประกันเป็นเครื่องประกันได้ ก็ทำให้มีความสะดวกขึ้น แต่คนที่จะให้ ข้าราชการไปประกันตัวได้ก็มีไม่ได้มากนัก เพราะฉะนั้นจึงมีผู้ต้องหาที่ยากจนต้องถูกคุมขัง โดยไม่จำเป็นอีกจำนวนมาก ความจริงแล้วการปล่อยชั่วคราวมันเป็นสิทธิอันหนึ่งนะครับ มันไม่น่าจะขึ้นอยู่กับการมีเงินหรือไม่มี รัฐก็ควรจะมีระบบที่ดีกว่าในการที่จะให้คนได้รับ การปล่อยตัวชั่วคราว
ประการต่อมา ถ้าได้ประกันตัวมาแล้วนะครับ การต่อสู้คดีในศาล ก็มีค่าใช้จ่ายจำนวนมากนะครับ คนบางคนก็ยากจนไม่มีเงินเพียงพอที่จะจ้างทนายความ การเป็นคดีความไม่ใช่ว่าคนเราจะต่อสู้คดีเองได้นะครับ มันเป็นศิลปะแล้วก็ต้องใช้คน ที่มีความรู้เชี่ยวชาญ การมีทนายความจึงจำเป็นอย่างยิ่งในการที่จะต่อสู้คดีให้ได้ผลดี แม้แต่ตัวผมเองถ้าต้องคดีผมก็ต้องจ้างทนายความครับ คงไม่กล้าที่จะไปว่าคดีให้กับตัวเอง ด้วยซ้ำ เพราะฉะนั้นผมคิดว่าในรัฐธรรมนูญฉบับนี้จะต้องมีบทบัญญัติระบุถึงสิทธิ อันนี้ของประชาชนให้ชัดเจนว่า ทุกคนมีสิทธิที่จะเข้าถึงความยุติธรรมหรือกระบวนการยุติธรรมในมิติต่าง ๆ นะครับ แล้วก็ต้องพูดให้ชัดเจนถึงหน้าที่ของรัฐในการที่จะต้องจัดหาบริการความช่วยเหลือ ด้านกฎหมายที่มีคุณภาพและมาตรฐานแก่คนยากคนจน ผมขอเน้นคำว่า ที่มีคุณภาพ และได้มาตรฐาน เพราะจริง ๆ ขณะนี้อาจจะมีการจัดหาอยู่ แต่บางทีโดยความเห็นแล้ว อาจจะมีคุณภาพไม่ได้มาตรฐานนัก คนยากคนจนที่ตกเป็นจำเลยนี่นะครับผมคิดว่า เขาน่าสงสารมากนะครับ แล้วบางครั้งเราก็ไม่รู้ว่าเขาจะทำผิดจริงหรือไม่ผิดจริง แต่ว่า เขาไม่มีโอกาสมากนักในการที่จะต่อสู้คดี รัฐบาลของไทยเราได้แก้ไขในเรื่องสาธารณสุข อนามัย จัดโรงพยาบาลการรักษาให้กับประชาชน ผู้ยากไร้ ผมคิดว่าได้มาตรฐานขึ้นมาแล้ว แต่การตกเป็นผู้ต้องหาหรือจำเลยในคดีความซึ่งมีความเดือดร้อนไม่ต่างไปจากการเจ็บไข้ ได้ป่วย ผมคิดว่ารัฐยังให้ความสนใจน้อยมากนะครับ เพราะฉะนั้นในรัฐธรรมนูญนี้ควรจะต้อง พูดถึงเรื่องนี้ให้ชัดเจนครับ
อีกเรื่องหนึ่งนะครับ ซึ่งผมอยากจะเสริมท่านประธานกรรมาธิการของผม ก็คือเรื่องของการทำงานร่วมกันหรือประสานงานกันของหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรม สังเกตได้ว่าท่านพูดเป็นเรื่องแรกเลยนะครับ เรื่องการบูรณาการองค์กรในกระบวนการ ยุติธรรม ซึ่งอันนี้เป็นปัญหาในระบบของเราค่อนข้างมากทีเดียว เพราะว่าหลายครั้งหลายหน ปัญหาที่เกิดขึ้นเกิดจากการไม่ประสานงานกันนะครับ หรือว่าองค์กรแต่ละองค์กร ต่างมีอำนาจของตัวเอง เพราะฉะนั้นอันนี้ก็จะต้องระบุให้ชัดเจนนะครับ
ประการสุดท้ายที่ผมอยากจะเน้น ความจริงจะเอาไว้พูดพรุ่งนี้อีกครั้งหนึ่ง เพราะเป็นเรื่องเกี่ยวกับองค์กรต่าง ๆ ในกระบวนการยุติธรรม ก็คือว่ามีองค์กร ในกระบวนการยุติธรรมหลายองค์กรที่จำเป็นจะต้องระบุในรัฐธรรมนูญเพื่อให้ชัดเจนว่า เขานั้นต้องมีอิสระแยกจากฝ่ายบริหารหรือจากฝ่ายรัฐบาล องค์กรเหล่านั้นอาจจะไม่ใช่ องค์กรอิสระที่ทำหน้าที่ตรวจสอบ แต่ว่าเป็นองค์กรซึ่งมีภาระหน้าที่ที่จะต้องใช้ดุลยพินิจ หรือต้องวินิจฉัยความถูกความผิด ความดีความชั่ว ไม่สามารถจะให้รัฐบาลแทรกแซงหรือ เข้ามาชี้นำการใช้ดุลยพินิจของเขาได้เพราะจะเกิดความเสียหายแก่ประเทศอย่างมากนะครับ องค์กรพวกเหล่านี้ควรที่จะมีการระบุอำนาจหน้าที่ของเขาไว้ในรัฐธรรมนูญด้วยนะครับ
สุดท้ายนี้ผมอยากจะขอกราบเรียนไปถึงท่านประธานกรรมาธิการยกร่าง รัฐธรรมนูญว่า ผมเห็นด้วยที่รัฐธรรมนูญจะมีบทบัญญัติที่สั้นกะทัดรัด แล้วก็อยากจะเรียน เป็นข้อสังเกตว่า บทบัญญัติส่วนมากมีบัญญัติอยู่ในกฎหมายลำดับรองลงไปเรียบร้อยแล้ว ไม่ว่าจะเป็นกฎหมายจัดตั้งองค์กรต่าง ๆ หรือกฎหมายเกี่ยวกับการบริหารงานยุติธรรม เช่น ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา เพราะฉะนั้นท่านสามารถตัดทอนลงไปได้เป็น จำนวนมากนะครับ แล้วก็บทบัญญัติในรัฐธรรมนูญนั้นควรจะมีแต่เพียงหลักการหรือ หลักปรัชญาของแต่ละเรื่องเพื่อที่จะส่งต่อไปยังกฎหมายลูกเท่านั้น แต่ไม่ควรที่จะบัญญัติ ในรายละเอียดเสียเอง ขอบคุณครับ