ท่านประธานที่เคารพ ผม ปกรณ์ ปรียากร ในรอบแรก ผมถามว่าวันนี้เราจะเลื่อนการพิจารณาไปได้หรือไม่ แต่ว่าเท่าที่ท่านประธานได้พูดก็คือว่า ถ้าเราสามารถพิจารณาได้และรับหลักการไปก่อนก็จะเปึนเรื่องที่ดี แต่ก็มีปัญหาอีกว่า ข้อสงสัยที่สมาชิกถามเมื่อสักครู่นี้ ก็คือเรื่องของการออกเสียงประชามติกับการไปลงเหมือน กับการออกไปลงเลือกตั้ง มันจะเปึนลักษณะเดียวกันหรือไม่ ซึ่งอันนี้ก็เปึนประเด็นที่ถกเถียง กันในหลายประเทศ และรูปแบบของการดําเนินการของการออกเสียงประชามติในแต่ละแห่ง ก็แตกต่างกันออกไป เพราะฉะนั้นในกรณีอย่างนี้มันก็มีประเด็นที่เมื่อสักครู่ ขออภัยที่เอ่ยชื่อ ท่านไพโรจน์ ที่บอกว่าการออกเสียงประชามติอาจจะไม่จําเปึนต้องทําในรูปลักษณ์ที่เรา กําลังคิดเหมือนกับที่ในประกาศหลักเกณฑ์อันนี้ได้เสนอขึ้นมาคือเหมือนกับไปลงในการเลือกตั้ง เพราะฉะนั้นตรงจุดนี้ก็เปึนจุดที่ทําให้เกิดภาวะที่ว่า ถ้าการออกเสียงประชามติเปึนไปใน อีกรูปแบบหนึ่ง ซึ่งไม่ใช่เปึนการลงคะแนนลับอย่างนี้ แล้วสามารถกระทําได้ในลักษณะ เหมือนกับที่เราทําในกรณีของการทําประชาพิจารณ์ก็ดี หรือการทําเรื่องอื่น ๆ ก็ตาม รูปแบบ ของการจัดการมันก็จะแตกต่างออกไป ความจริงผมไม่ค่อยเปึนห่วงเรื่องที่เราจะไปเสียดาย เรื่องเงินงบประมาณ เพราะเราคิดกันอีกครั้งหนึ่งว่า เรามักจะประหยัดงบประมาณกับเรื่อง ของรัฐธรรมนูญค่อนข้างมาก แต่แล้วก็ไปมีปัญหาในท้ายที่สุดของการที่ประชาชนโดยส่วนใหญ่ ไม่รู้เรื่องเกี่ยวกับรัฐธรรมนูญ ประเด็นปัญหาที่มันเปึนปัญหา ซึ่งมันต่อเนื่องกันก็คือว่ามันมีอยู่ ๒ ขั้นตอนนะครับ ในทรรศนะผม ในขั้นตอนแรกก็คือเมื่อเราร่างรัฐธรรมนูญเสร็จแล้วนี่ต้องเผยแพร่ให้ประชาชน เข้าใจนะครับ โดยใช้เวลาตามเงื่อนไขของกฎหมาย คือไม่น้อยกว่า ๑๕ วัน และไม่เกิน ๓๐ วัน ตรงนี้ที่เราต้องใช้งบประมาณแน่นอน เพราะว่าถ้าไม่ใช้เราจะไปเผยแพร่ในลักษณะไหน แต่เมื่อไปดูแล้วนี่ ก็ต้องเผยแพร่ให้กับประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง เพราะเขาเปึนผู้มีสิทธิ ในการออกเสียงประชามติ จํานวนมันก็อาจจะอยู่ในจํานวนตามที่กําหนด หรือเราจะใช้ ครัวเรือนในการเผยแพร่ เท่าที่คุยกันตรงนี้คณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญก็ยังไม่ได้มี ข้อยุติใด ๆ แต่เท่าที่คุยกันเปึนการทั่วไป คล้าย ๆ กับว่าอาจจะเปึนครัวเรือนตามที่มีอยู่ ณ ขณะนั้น ซึ่งก็ต้องไปตรวจสอบกับของกรมการปกครองอีกครั้งหนึ่ง ถ้าเปึนครัวเรือนก็มี อยู่ประมาณ สักสิบแปดถึงสิบเก้าล้านครัวเรือน ก็ต้องพิมพ์รัฐธรรมนูญประมาณสิบแปดหรือสิบเก้า ล้านฉบับ ซึ่งมันก็จะมีเวลาของการจัดพิมพ์อีกประมาณไม่น้อยกว่า ๒๐ วัน เท่าที่ผมคุย กับบรรดาผู้คนที่ถนัดจัดเจนในเรื่องของการจัดพิมพ์ เมื่อพิมพ์แล้วก็ต้องเผยแพร่ ใช้เวลา อีกประมาณสัก ๑ เดือน เผยแพร่แล้วจึงจะมาเริ่มคิดในเรื่องของการออกเสียงประชามติ เงื่อนของเวลาตรงจุดนี้ก็เปึนประเด็นที่ค่อนข้างจะสําคัญอยู่พอสมควร แต่ทีนี้พอมาถึงเรื่อง การออกเสียงประชามติ ผมค่อนข้างจะมีความเห็นไปในทิศทางเดียวกับท่านไพโรจน์ ก็คือ ไม่จําเปึนที่จะต้องไปลงคะแนนลับ แต่ว่ารูปแบบในการจัดการนี่มันจะทําให้เราสามารถ ที่จะจัดการในลักษณะที่ค่อนข้างจะดีกว่า แล้วบางครั้งอาจจะเสียค่าใช้จ่ายในส่วนของการ ออกเสียงประชามติน้อยกว่าลงคะแนนเสียงเลือกตั้ง แต่อันนี้ก็ขึ้นอยู่กับความคิดของที่ประชุม นะครับ เพราะว่าถ้าดําเนินการโดยมีลักษณะเช่นเดียวกับการเลือกตั้งนี่ แน่นอนที่สุด ผมไม่ขัดข้องที่จะให้คณะกรรมการการเลือกตั้งไปดําเนินการ ทั้งนี้เพราะว่าถ้าเราดําเนินการ เองนี่มันเปึนไปไม่ได้อยู่แล้วของสมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญในการดําเนินการในลักษณะนั้น ถ้าสมาชิกเห็นว่าต้องลงคะแนนลับเหมือนกับที่ในร่างฉบับนี้ เพราะฉะนั้นการโต้แย้งที่ มันจะเกิดขึ้นในขณะนี้ก็คืออาจจะมีเสียง ๒ ด้านนะครับ ในลักษณะนี้เพียงแต่ว่า คณะกรรมาธิการยกร่างฯ อาจจะจําเปึนต้องชี้แจงให้พวกเราเข้าใจถึงเจตนารมณ์ที่ ท่านได้พยายามที่จะคิดออกมาในรูปนี้ หรือท่านได้มีการศึกษาในลักษณะของการ ออกเสียงประชามติในรูปแบบอื่นที่ประเทศต่าง ๆ ทําหรือไม่ ข้อกังวลของท่านสมาชิกการุณ นี่ก็เปึนข้อกังวลอันหนึ่งซึ่งเกิดขึ้นในสหภาพยุโรป ในการออกเสียงประชามติของประชาชนว่า เขาจะเข้าร่วมเปึนสมาชิก หรือร่วมใช้เงินสกุลตราเดียวกันหรือไม่ ซึ่งรูปแบบในการออกเสียง ประชามติของแต่ละประเทศก็แตกต่างกันออกไป มีทั้งเป่ดเผย มีทั้งลงคะแนนลับ มีรูปแบบของ การดําเนินการที่ค่อนข้างจะหลากหลาย มันก็ขึ้นอยู่กับขอบเขตและประเพณีปฏิบัติของ แต่ละประเทศเปึนสําคัญ แต่บังเอิญในประเทศไทยเรานี่อย่างที่หลายท่านได้ทราบ ก็คือว่า เรายังไม่เคยมีการทําการออกเสียงประชามติ ผมไม่อยากให้ใช้คําว่า ลงคะแนนเลือกตั้งนะครับ มันเปึนออกเสียงประชามติ ถ้าเรามองในลักษณะนี้มันก็สามารถตีความได้ค่อนข้างกว้าง เพียงแต่ว่าข้อจํากัดของรัฐธรรมนูญก็คือว่าต้องทําวันเดียวกันทั่วประเทศ ซึ่งอันนี้ก็เลยทําให้ เราก็ไปติดกับดักอยู่กับการลงคะแนนเสียงเลือกตั้ง ความจริงถ้าเราจะทําในลักษณะที่ ลงคะแนน คือออกเสียงประชามติโดยเป่ดเผย มันก็มีข้อจํากัดว่าจะทําอย่างไรถึงจะเอาคน มาทั้งหมด มันก็เลยกลายเปึนเรื่องที่มีประเด็นได้หลายประเด็น ซึ่งก็ทําให้เมื่อสักครู่นี้ ผมถึงจะ เสนอว่าถ้าเรามีเวลาศึกษาสักนิดหนึ่ง แต่ก็เห็นใจท่านประธานที่ท่านประธานบอกว่าข้อจํากัด ของเวลาของเรามีจริง ๆ เพราะมันจะไปติดเงื่อนไขอีกนิดหนึ่งว่าหลังจากนี้สภาพของประกาศ นี้จะเปึนอย่างไร ผมไม่ค่อยไปติดใจเรื่องนั้น เพราะว่าในกฎหมายรัฐธรรมนูญก็บอกว่า ให้เปึนไปตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่สภาร่างรัฐธรรมนูญประกาศกําหนด เข้าใจว่าเท่ากับ ว่าเราให้อํานาจของเราเต็มที่ แล้วเราก็สามารถที่จะกําหนดในการที่เราจะถ่ายโอนอํานาจ ของเราไปสู่การปฏิบัติในรูปแบบใด โดยขอความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ส่วนในเรื่อง งบประมาณนั้นเข้าใจว่า สภาร่างรัฐธรรมนูญน่าจะต้องประสานงานกับหน่วยงานต่าง ๆ แล้วเท่าที่เคยได้ยินมา ก็คือว่าทางคณะกรรมการการเลือกตั้งได้เคยมีการเตรียมการในเรื่อง ของการนี้อยู่แล้วอยู่บ้าง เพียงแต่ไม่แน่ใจว่ามันมีงบประมาณอยู่ส่วนใด แต่ปัญหาใหญ่ของเรา ก็คืองบประมาณในการที่จะเผยแพร่และรณรงค์ หน้าที่ของสภาร่างฯ ก็คือเปึนเรื่องของการ เผยแพร่และรณรงค์ และในเวลานี้เท่าที่เราทําการรณรงค์อยู่ในการรับฟังความคิดเห็น เราก็ทํางานกันค่อนข้างเต็มที่ เพียงแต่ว่าต้องมากําหนดรูปแบบของวิธีการเผยแพร่และรณรงค์ ในประกาศอันนี้มีอยู่ ๒ ข้อที่พูดถึง ผมจะสนใจเรื่องของการเผยแพร่และรณรงค์มากนะครับ ในส่วนของการออกเสียงหรือการลงคะแนนตรงนั้นเดี๋ยวเราไปดูกันอีกทีหนึ่ง ก็จะมีอยู่ ๒ ส่วน นะครับ คือ

ในข้อ ๕ ในการเผยแพร่ร่างรัฐธรรมนูญ ตามข้อ ๔ ให้คณะกรรมาธิการที่ได้รับ แต่งตั้งจากสภาร่างรัฐธรรมนูญทําหน้าที่เผยแพร่ร่างรัฐธรรมนูญ และจัดทําเอกสารชี้แจง ให้ประชาชนได้รับทราบ ตรงนี้ก็เป่ดช่องไว้นิดหนึ่งว่าถ้าเราสามารถที่จะเผยแพร่ให้ประชาชน ทุกครัวเรือน ตามหลักฐานที่ปรากฏในขณะนั้นรับทราบ มันก็อาจจะช่วยทําให้ชัดเจนมากขึ้น แต่คณะกรรมาธิการชุดนี้จะมีองค์ประกอบหลักที่สําคัญในการทํางาน หรืออาจจะมี คณะกรรมาธิการชุดเดียวหรือไม่ในเรื่องนี้ ในวรรคสองของข้อ ๕ บอกว่า นอกจากการจัดทํา เอกสารเผยแพร่แล้วให้คณะกรรมาธิการตามวรรคหนึ่ง พิจารณารูปแบบ แนวทาง และวิธีการใน การเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ โดยประสานความร่วมมือกับสื่อประชาสัมพันธ์ทั้งภาครัฐและ ภาคเอกชน ตรงนี้การใช้คําว่า ประสานความร่วมมือ ในนี้มันยากมากครับ เพราะว่าถ้าอย่างนั้น มันแทบจะไม่มีเครื่องไม้เครื่องมือในการทํางานที่ชัดเจนเลย แม้ว่าจะมีเจตนาดีก็เปึนเรื่องที่ เราน่าจะคิดถึงเรื่องงบประมาณรายจ่ายที่มันจะเกิดขึ้น ผมอาจจะมีความเห็นแย้งท่านการุณ นิดหนึ่งบอกว่า เราต้องไปเสียงบประมาณหลายพันล้านบาทในการเผยแพร่ ผมกลับเห็นตรงกัน ข้ามว่าเราควรจะต้องเสียงบประมาณตรงนี้ เพราะถ้าเราเห็นความสําคัญของรัฐธรรมนูญจริง ๆ แล้วก็มีโพลออกมาบอกว่า คนส่วนมากไม่เคยได้เห็นรัฐธรรมนูญเลย แต่ที่น่าตกใจมาก ท่านทั้งหลายครับ ข้าราชการจํานวนหนึ่งไม่เคยอ่านรัฐธรรมนูญเลย ในส่วนนี้เราก็จะได้ ป่ดช่องว่างของสิ่งที่มันเคยเกิดขึ้นในอดีต อาจจะมองได้ว่าเจตนารมณ์ที่ดีของรัฐธรรมนูญ (ฉบับชั่วคราว) ป้ ๒๕๔๙ นี้ ก็คือต้องการให้ความสนใจของรัฐธรรมนูญฉบับนี้มีอย่างจริงจัง และถึงขนาดพยายามที่จะสร้างเรื่องของการออกเสียงประชามติขึ้นมาเพื่อให้เกิดการมีส่วนร่วม ถ้าเราจะยอมเสียงบประมาณอีกสักหมื่นล้านบาท เพื่อให้ประเทศชาติไม่ต้องสูญเสีย งบประมาณอันมหาศาลหลายแสน หลายล้านบาท และความสูญเสียอันเนื่องมาจาก การที่เราต้องมาฉีกรัฐธรรมนูญกันบ่อยครั้ง มันก็เปึนการลงทุนที่จําเปึน ทั้งนี้เพื่อที่จะทําให้ คนได้เห็นภาพว่ารัฐธรรมนูญมีความสําคัญจริง ๆ เพราะฉะนั้นในกรณีอย่างนี้ผมคิดว่า ในข้อ ๕ ข้อ ๖ มันก็อาจจะเปึนเรื่องที่จะต้องพิจารณากลั่นกรอง หรืออาจจะแปรญัตติก็ได้ ในลักษณะนี้ ถ้าว่าจะต้องการที่จะลงรับหลักการในวันนี้ ส่วนในรายละเอียดในเรื่องหลังนี่ ผมคิดว่าผมอาจจะจําเปึนต้องไปศึกษาอยู่พอสมควร เพราะว่าถ้ากรอบความคิดเปึนไปตามที่ คณะกรรมาธิการยกร่างฯ หรืออนุกรรมาธิการยกร่างฯ ยกมา มันก็จะกลายเปึนเรื่องลักษณะ คล้ายกับการเลือกตั้ง และการดําเนินการก็เหมือนกับการเลือกตั้ง แต่ถ้ากรอบความคิดของผม ซึ่งอาจจะเปึนเสียงส่วนน้อยก็ได้ ออกไปในอีกทางหนึ่งมันก็อาจจะเปึนรูปแบบที่น่าสนใจใน อีกทิศทางหนึ่งก็ได้ แต่มันก็จะเข้าไปสู่จุดที่มันเปึนประเด็นที่ท่านไพโรจน์ได้เสนอ ก็คือว่า ประกาศฉบับนี้อาจจะไม่ได้รับการยอมรับเลยก็ได้ ก็คงอภิปรายในชั้นต้นแค่นี้ครับ