กราบเรียนท่านประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญ ที่เคารพ กระผม นายเดโช ส่วนานนท์ สมาชิกสภาร่างรัฐธรรมนูญ หมายเลข ๐๒๖ ผู้สนับสนุนคำแปรญัตติที่ ๑ ก่อนอื่นขอประทานอนุญาตขอบพระคุณท่านประธาน ที่กรุณาให้โอกาสตัวกระผมได้มายืนพูด ณ ตรงนี้อีกครั้งหนึ่ง ซึ่งกระผมคิดว่า การพูดของ กระผมครั้งนี้คงเปึนการพูดครั้งสุดท้ายในสภาอันทรงเกียรติ เพราะอายุอานามของกระผม ก็ขึ้นหลัก ๗๕ แล้ว กระผมก็ขึ้นสัญญากับตัวกระผมเองว่า จะพูดแต่ความจริง และเรื่องที่ เปึ้นจริงทั้งสิ้น ทั้งนี้ เพื่อจะบันทึกเหตุการณ์ต่าง ๆ ไว้เปึนประวัติศาสตร์ ขอกราบเรียนเปึน เบื้องต้นว่า เหตุผลที่กระผมร่วมลงเสนอญัตติ สนับสนุนญัตตินี้ เพื่อให้ครบเงื่อนไข ๑๐ คน ตามข้อบัญญัติตามรัฐธรรมนูญนั้น ก็เพราะกระผมเชื่อมั่นว่า เรื่อง พระพุทธศาสนาเปึนศาสนาประจําชาตินั้นเปึนเรื่องใหญ่ เปึ้นเรื่องที่มีความสําคัญเปึน อย่างยิ่งต่อบ้านต่อเมือง สมควรจะต้องมีการอภิปรายกันในสภาแห่งนี้ จะป่ดกั้นไม่ให้มี การอภิปรายในสภาแห่งนี้ กระผมยอมไม่ได้ นั่นเปึ้นเหตุที่กระผมเซ็นชื่อให้ครบ ๑๐ คน ตามที่รัฐธรรมนูญกําหนดไว้ แต่ที่กระผมที่เซ็นลงไปนั้น ก็ไม่ได้หมายความว่ากระผมจะ เซ็นไปเพียงแต่ว่าให้มันครบ ๑๐ คนเท่านั้น ที่กระผมเซ็นลงไป เพราะผมเชื่อมั่นว่า ญัตตินี้เปึนญัตติที่มีความถูกต้อง เปึนความจริงซึ่ง เคยเกิดขึ้นแล้วในสมัยที่กระผมมีส่วนร่างรัฐธรรมนูญ ๒๕๔๐ เพราะญัตติเรื่องนี้ก็ได้เคย อภิปรายกันอย่างเผ็ดร้อนในสภาแห่งนี้เมื่อป้ ๒๕๔๐ แล้วเช่นกัน เมื่อป้ ๒๕๔๐ นั้น กระผมเองได้ยืนอยู่สถานที่นี้ แล้วก็ประกาศ ณ สถานที่นี้ว่า กระผมเองมีความเห็นต่อ ญัตตินี้เปึนกลาง ภาคเสธ บรรจุก็ได้ ไม่บรรจุก็ได้ เพราะตอนนั้นมีประเด็นที่จะถกเถียงกัน แต่เพียงว่า ศาสนาพุทธอันเปึนศาสนาประจําชาติอยู่แล้ว ไม่มีใครปฏิเสธความจริงข้อนี้ สมควรจะบรรจุลงไปในรัฐธรรมนูญหรือไม่ เพราะว่าหลักสากลปรกติอย่างที่ท่านประธาน กรรมาธิการยกร่างก็กรุณาได้พูดถึงแล้วว่า เขาไม่นิยมบรรจุเรื่องศาสนาลงในรัฐธรรมนูญ แต่ประเด็นในเมื่อป้ ๒๕๔๐ กับประเด็น ๒๕๕๐ แตกต่างกันไป ด้วยเหตุการณ์ที่ เปลี่ยนแปลง ภาวการณ์ของบ้านเมืองที่เปลี่ยนแปลง กระผมจึงเต็มใจที่จะอภิปราย สนับสนุนญัตตินี้อีกครั้งหนึ่ง ท่านประธานที่เคารพครับ กระผมคงไม่ใช้เวลาของสภาแห่ง นี้นานเกินไปนัก แต่ขอเวลาให้กระผมได้ใช้หลักการและเหตุผลสนับสนุนคำแปรญัตติของ พวกกระผมเพียง ๕ ประเด็นสำคัญเท่านั้น

ประเด็นแรก กระผมคงจะขออนุญาตเพื่อนสมาชิกทั้งหลายพิจารณาว่า จริงหรือ ประเทศไทยไม่เคยบรรจุเรื่องหลักการพระพุทธศาสนาลงในรัฐธรรมนูญของเรา ถ้าจะตอบเผิน ๆ คำตอบนี้ก็คงเปึนความจริง เพราะเรามีการเปลี่ยนแปลงการปกครอง เมื่อ ๒๔๗๕ รัฐธรรมนูญทุกฉบับตั้งแต่ ๒๔๗๕ จนมาถึง ๒๕๕๐ ๑๗ ฉบับที่ผ่านมานั้น ไม่มีการบรรจุเรื่องพระพุทธศาสนาลงไปชัดเจน แต่ประเทศไทยไม่ได้เกิดเมื่อ ๒๔๗๕ ท่านที่เคารพครับ ชาติไทยเราเกิดมา เรารู้กันอยู่ชัด ๆ ว่า ราชอาณาจักรแรกของเรา คือ ราชอาณาจักรสุโขทัย เราเกิดชาติออกมาเมื่อ ๑๘๐๐ พุทธศักราช ๑๘๐๐ หรือ ประมาณเจ็ดร้อยป้เศษมาแล้ว เรามีราชอาณาจักรแรกของเรา คือ ราชอาณาจักรสุโขทัย ถึงรัชกาลที่ ๓ แห่งราชอาณาจักรสุโขทัย บันทึกแผ่นดินปรากฏขึ้น โด่งดังไปทั่วประเทศ และโด่งดังไปทั่วโลก นั่นก็คือ หลักศิลาจารึกหลักหนึ่ง ท่านที่เคารพครับ ซึ่งปรมาจารย์ ทางการเมืองอดีต หมู่อมราช่วงศ์เส้นีย์ ปราโมช ยกย่องศิลาจารึกหลักหนึ่งนั้นว่า เปึ้นรัฐธรรมนูญฉบับแรกของราชอาณาจักรไทย แต่การจารึกเอาไว้เมื่อเจ็ดร้อยป้เศษ หลังจาก แม้กนา คาร์ตา (Magna Carta) อันยิ่งใหญ่ของอังกฤษเพียงเจ็ดสิบป้เศษเท่านั้น หลักการปกครองบ้านเมืองตอนนั้นเขียนไว้ชัดเรื่องพระพุทธศาสนาว่า มันเปึนของชาติ ไทย มันเกิดมาพร้อมกับชาติไทย ไม่สามารถแยกออกจากชาติได้เลยแม้แต่นิดเดียว สถาบันหลักของเราที่เกิดชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ นั้นจะต้องเปึนเนื้อเดียวกันโดย ตลอด นี่คือการเกิดชาติ ขออนุญาตให้กระผมได้อ่านศิลาจารึกหลักหนึ่ง กรุงสุโขทัย เพียงสองสามข้อ เพื่อจะชี้ให้เห็นว่าสิ่งที่กระผมพูดนั้นเปึ้นความจริง คนในเมืองสุโขทัยนี้ มักท่าน มักทรงศีล มักโอยท่าน พ่อขุนรามคำแห่งเจ้าเมืองสุโขทัยนี้ ทั้งชาวแม่ชาวเจ้า ท่วยปัืว ท่วยนาง ลูกเจ้าลูกขุน ทั้งสิ้นทั้งหลาย ทั้งผู้ชายผู้ญิ่ง ฝูงท่วย มีศรัทธาเปึน (ใน) พระพุทธศาสนา มั่นในพระพุทธศาสนา ทรงศีลเมื่อพรรษาทุกคน เมื่อออกพรรษา กรานกฐินเดือนณึ่งจึ่งแล้ว กลางเมืองสุโขทัยนี้มีพิหาร มีพระพุทธรูปทอง มีพระอัฏฐารศ มีพระพุทธรูป มีพระพุทธรูปอันใหญ่ มีพระพุทธรูปอันราม มีพิหารอันใหญ่ มีพิหารอันราม มีปู์ครูนิสัยมุตก์ มีเถร มีมหาเถร ๑๒๑๔ ศก์ พุทธศักราช ๑๘๓๕ ป้มะโรง พ่อขุนรามคำแห่ง เจ้าเมืองศรีสัชชนาลัยสุโขทัยนี้ ปลูกไม้ตาลนี้ได้สิบสี่เข้า จึ่งให้ช่าง ฟันขดานหินตั้งหว่าง กลางไม้ตาลนี้ วันเดือนดับ เดือนโอกแปดวัน (วัน) เดือนเต็มเดือนบ้างแปดวัน ฝูงปู์ ครู เถร มหาเถร ขึ้นนั่งเหนือขุด้านหิน สูดธรรมแก่อุบาสก ฝูงท่วยจำศีล ผิใช่วันสูดธรรม พ่อขุนรามคำแหง เจ้าเมืองศรีสัชชนาลัยสุโขทัย ขึ้นนั่งเหนือขุด้านหิน ให้ฝูงท่วย ลูกเจ้าลูกขุน ฝูงท่วย ถือบ้านถือเมือง นี่เปึนเพียงตัวอย่าง กระผมเพียงแต่ยืนยันว่า เราไม่สามารถที่จะแยกสิ่งที่ เรียกว่าเปึนอุดมการณ์ของรัฐ หรืออุดมการณ์ของชาติแยกจากกัน ต้องไปด้วยกันทั้ง ๓ อย่าง เหตุผลประการที่ ๒ ท่านประธานที่เคารพครับ ขออนุญาตกล่าวถึงเรื่องธงชาติ คงไม่มีใครปฏิเสธว่า ธงชาติคือธงประจําชาติไทย แล้วไม่ต้องพิสูจน์ใด ๆ ทั้งสิ้น แต่ สาระสำคัญของเรื่องธงชาตินั้น ซึ่งจะเห็นว่า สถาบันทั้งสามอยู่ด้วยกัน ไม่แยกออกจาก กัน คือ ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ ธงชาติไทยนี้ พระบาทสมเด็จพระมหาธีรราชเจ้า รัชกาลที่ ๖ ทรงสถาปนาขึ้น ไม่เฉพาะแต่ทรงสถาปนาเท่านั้น แต่ว่าได้ทรงบทพระราช นิพนธ์อธิบายความหมายของธงชาติไว้ กระผมขออนุญาตกล่าวอ้างถึงดังต่อไปนี้ ขอร่ำ รำพันบรรยายความคิดเครื่องหมายแห่งศรีทั้งสามงามถนัด ขาวคือบริสุทธิ์ศรีสวัสดิ์ หมาย พระไตรรัตน์และธรรมะคุ้มจิตไทย สีขาวหมายถึงพระพุทธศาสนาครับท่านที่เคารพ มิได้ หมายถึงศาสนาอย่างที่เราเข้าใจกัน ยืนยันชัดแจ้งจากองค์ผู้สถาปนาธงไตรรงค์ของเรา นี่ เปึ้นบทพระราชนิพนธ์แท้ ๆ ท่านประธานที่เคารพครับ ประเด็นที่ ๓ กระผมจะน้อมนำเรื่อง ของพระปฐมบรมราชโองการ อันเปึนสถาบันของพระมหากษัตริย์มาเทิดทูนสักการะ ไว้ตรงนี้ เพื่อยืนยันว่า ๓ สถาบันนี้แยกออกจากกันไม่ได้ ขอนำแต่เฉพาะอดีต พระมหากษัตริย์ คือพระปฐมบรมราชจักรีวงศ์ รัชกาลที่ ๑ ซึ่งได้ทรงพระราชนิพนธ์นิราศ ท่าดินแดง เปึ้นทำนองเปึนพระราชปณิธานของพระองค์ท่าน เปึนที่กล่าวยกย่องในหมู่นัก วรรณคดีทั้งหลาย ความว่าอย่างนี้ ตั้งใจจะอุปถัมภก ย่อยกพระพุทธศาสนา ปัองกัน ขอบขัณฑ์สีมา รักษาประชาชนและมนตรี นี่คืออุดมการณ์ของชาติ ซึ่งประกาศเปึน พระบรมราชโองการ ท่านที่เคารพครับ ถ้าบ้านเราแบบอังกฤษ คือไม่มีรัฐธรรมนูญลาย ลักษณ์อักษร สิ่งเหล่านี้ก็คงจะเปึนการปฏิบัติในรัฐธรรมนูญนั่นเอง เพราะเปึนประเพณีที่ ถือปฏิบัติโดยเคร่งครัด ท่านที่เคารพครับ เหตุผลข้อต่อไป มีบางคนก็บอกว่า ต่างชาติเขา ไม่บรรจุเรื่องศาสนาเอาไว้ในรัฐธรรมนูญของเขา ซึ่งกระผมยืนยันว่า ไม่เปึนความจริง เด็ดขาด อินโดนีเซียไม่ได้บรรจุศาสนาอิสลามเปึนศาสนาประจำชาติ แต่เขาบรรจุ อุดมการณ์ของชาติของเขาเอาไว้ นั่นคือปัญจศีลา เปึนหลักอุดมการณ์ของชาติ อยู่ใน รัฐธรรมนูญอินโดนีเซีย มาเลเซียบรรจุศาสนาอิสลามเปึนศาสนาประจําชาติ อเมริกาที่เรา ชอบอ้างกันนักว่า ไม่มีหลักศาสนาไว้เปึนศาสนาประจำชาติ กระผมขออนุญาตท่าน ประธานอีกครั้งหนึ่งครับ อ่านบทความ ข้อเขียนของพระเดชพระคุณ ท่านเจ้าคุณปิยุต ปิยุตโต ปราชญ์ทางศาสนา ซึ่งได้อธิบายเรื่องนี้ไว้อย่างแจ่มชัดดังต่อไปนี้ สาเหตุสำคัญที่ ประเทศอเมริกา ไม่ให้ยกศาสนาใดศาสนาหนึ่งขึ้นเปึนศาสนาประจํารัฐ ก็เพราะว่า คน อเมริกันได้ผ่านประสบการณ์อันขมขื่นทางศาสนามาจากทวีปยุโรป กล่าวคือชาวอเมริกัน จำนวนมากเปึ้นผู้ประสบภัยจากการกดขี่ข่มเหงระหว่างศาสนิกในศาสนาเดียวกัน แต่ต่าง นิกายในทวีปยุโรปจึงอพยพหลบหนี้เอาชีวิตรอด มาตั้งถิ่นฐานใหม่ในทวีปอเมริกา แม้กระนั้นเมื่อตั้งประเทศใ์หม่ของตนขึ้นได้แล้ว ศาสนิกทั้งหลายในศาสนาเดียวกัน ซึ่งมีหลายนิกาย ต่างก็หวาดกลัวกันว่า ถ้านิกายอื่น ได้รับการสถาปนาจากรัฐ นิกายของตัวจะประสบฐานะต้อยต่ำ หรือต้องเผชิญชะตากรรม ที่เดือดร้อนลำบาก ดังบทเรียนที่ได้ประสบมาแล้ว ในทวีปยุโรป ก่อนอพยพ จึงต่างก็ พยายามแก่งเกี่ยงแย่ง ไม่ยอมกัน สาเหตุระหว่างศาสนาเดียวกัน แต่ต่างนิกายนี้มีถึง ๓ ข้อ และมีเหตุผลอื่นอีกอย่างหนึ่ง ซึ่งจะเปึนบทเรียนทางศาสนาจากยุโรปเช่นเดียวกัน คือ ความตื่นตัวจากปัญญา จากการที่วิทยาศาสตร์เจริญขึ้น สรุปว่า ประเทศสหรัฐไม่มี ศาสนาประจำชาติ เพราะไม่มีเอกภาพทางศาสนา ถ้าจะให้มีศาสนาประจำชาติ ก็ต้อง ยกนิกายใดนิกายหนึ่งขึ้นมาเปึนใหญ่ เมื่อยกนิกายใดหนึ่งขึ้นเปึนใหญ่ ก็จะเกิดแยก สามัคคีกันขึ้น การมีศาสนาประจำชาติก็จะกลายเปึนการทำให้เกิดความไม่สามัคคี ดังนั้น จึงจำเปึนต้องเลี่ยงโดยการรักษาความสามัคคีด้วยการไม่มีศาสนาประจำชาติ นั่นเปึน เหตุผลเฉพาะของสหรัฐ อย่างไรก็ตาม ประเทศสหรัฐอเมริกาก็ยังคงต้องการให้ศาสนาซึ่ง ถือเปึนหลักยึดเหนี่ยวทางจิตใจ ช่วยทำให้เกิดความสามัคคีอยู่นั่นเอง ในเมื่อศาสนิกชน แบ่งแยกเปึนหลายนิกายนัก จะอาศัยศาสนาที่เปึนสถาบันอย่างรูปธรรมช่วยสร้างความ สามัคคีนั้นก็ไม่ได้ จึงต้องหาวิธีอย่างอื่น ในที่สุดก็หาทางออกได้ โดยยกเอาตัวศาสนาที่ เปึนนามธรรมขึ้นมาสถาปนาเปึนหลักของชาติ ทำนองยกเปึนศาสนาประจำชาติกลาย ๆ กล่าวคือ ในป้พุทธศักราช ๒๔๙๗ หรือคริสตศักราช ๑๙๕๔ รัฐสภาอเมริกันได้มีมติให้ เพิ่มคำว่า อันเดอร์ ก็อด (Under god) เข้าต่อท้ายคำว่า วัน เนชัน (One nation) ในคำ ปฏิญาณธงของอเมริกา เปึน วัน เนชั่น อันเดอร์ ก็อด ประเทศอเมริกาเปึนประชาชาติ อันหนึ่งอันเดียวภายใต้องค์พระผู้เปึ้นเจ้า และต่อมาในป้ พ.ศ. ๒๔๙๙ หรือคริสต์ศักราช ๑๙๕๖ รัฐสภาอเมริกันก็ได้มีมติยกข้อความ อิน ก็อด วี ทรัสต์ (In god we trust) เรา มอบชีวิต ฝากจิตใจไว้ในองค์พระผู้เปึนเจ้า ขึ้นเปึนคำขวัญของชาติ ท่านที่เคารพครับ นั่น ก็เปึนคํายืนยันว่า แม้นอเมริกาก็ต้องมีบรรจุศาสนาประจําชาติไว้ในรัฐธรรมนูญของ อเมริกา ขอสรุปกล่าวรวมครับ เปึนประเด็นที่ ๔ เราสำรวจดูสถิติกันหมดแล้วครับ สถิติที่ อ้างอิงได้ และยืนยันได้ เท่าที่รวบรวมได้ ประเทศที่ประกาศว่าอิสลามเปึนศาสนาประจำ ชาติ มีทั้งหมด ๔๘ ประเทศ อาทิเช่น มาเลเซีย บรูไน ซาอุดีอาระเบีย อิหร่าน อิรัก คูเวต เปึ้นต้น ประเทศที่มีบัญญัติว่า ศาสนาคริสต์เปึนศาสนาประจำชาติมี ๑๑ ประเทศ เช่น เดนมาร์ก ฟ่นแลนด์ นอร์เวย์ ประเทศที่บัญญัติให้พุทธศาสนาเปึ้นศาสนาประจำชาติมี ๓ ประเทศ เช่น กัมพูชา พม่า ศรีลังกา ท่านประธานที่เคารพครับ ประเด็นสุดท้าย ที่กระผมขออนุญาตหยิบยกขึ้นมาบันทึกเอาไว้เปึนหลักฐานทางประวัติศาสตร์ คือ กระผม ไม่เห็นด้วยเปึนอย่างยิ่งที่ ขอประทานอภัย คณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญจะ ประนีประนอม หรือจะเรียกว่า สมานฉันท์ ก็ตามแต่ โดยพยายามค้นหาถ้อยคำหรือ วิธีการที่ใกล้เคียงกับคำที่พวกกระผมจะเสนอ เช่น คณะกรรมาธิการได้ยินยอมให้ปรับ ถ้อยคำว่า พระพุทธศาสนาเปึนศาสนาหลักหรือเปึนศาสนาส่วนใหญ่ที่คนเคารพนับถือมา ช้านานแล้วเปึนต้น ทําไมหรือครับ คําว่า ศาสนาพุทธ์ เปึนศาสนาประจําชาตินั้น น่ารังเกียจมากนักหรือครับ คำว่า ศาสนาพุทธเปึนศาสนาประจำชาติ ไม่เปึนความจริง หรือครับ คําว่า ศาสนาพุทธเปึนศาสนาประจําชาติ ก่อให้เกิดสามัคคีเภทขึ้นอย่างนั้นหรือ ครับ ท่านกลัวที่จะพูดความจริงหรือครับ ท่านประธานที่เคารพ กระผมเองอย่างที่กราบ เรียนไปเบื้องต้นว่า โอกาสนี้ ท่านประธานให้โอกาสกระผมยืนตรงนี้ คงเปึ้นโอกาสสุดท้าย ของชีวิต เพราะฉะนั้นกระผมจึงขอยืนยันว่า กระผมจะพูดแต่ความจริง กระผมจะไม่มีทิฐิ ใด ๆ ทั้งสิ้นในการเสนอญัตติในวันนี้ อคติทั้งสี่ ไม่ว่าจะโทสาคติ โมหาคติ หรือภัยาคติ โดยเฉพาะภัยาคติ กระผมพยายามข่มความกลัว และกล้าที่จะเผชิญความจริง ขอ อนุญาตเสนอบรรจุศาสนาพุทธเปึนศาสนาประจำชาติ ขอบพระคุณครับ