คำพอง เทพาคำ เสนอแนวคิดการกระจายอำนาจให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นขนาดใหญ่ โดยเริ่มต้นจากการเลือกตั้งผู้ว่าราชการจังหวัดทั่วประเทศ และเรียกร้องให้รัฐสนับสนุนและขับเคลื่อนการกระจายอำนาจ
กราบเรียนท่านประธานสภา ที่เคารพครับ ผม คำพอง เทพาคำ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคก้าวไกล ต่อรายงานฉบับนี้ผมเห็นว่าเป็นการศึกษาหารูปแบบการกระจายอำนาจที่สมบูรณ์ที่สุด ให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นขนาดใหญ่แทนระบบภูมิภาค ซึ่งเราเห็นว่ามันไม่สอดคล้อง ต่อศักยภาพและปัญหาของพี่น้องประชาชนในพื้นที่นะครับ ผู้ว่าราชการจังหวัดที่ส่งไปจาก ส่วนกลางก็ทำงานยึดโยงกับส่วนกลาง เห็นปลัดกระทรวงมหาดไทย รัฐมนตรีว่าการ กระทรวงมหาดไทยเป็นนาย แต่ว่าถ้าผู้ว่าราชการจังหวัดที่มาจากการเลือกตั้งก็จะยึดโยง กับพี่น้องประชาชน ยึดโยงกับปัญหา ยึดโยงกับพื้นที่ ยึดโยงกับทรัพยากร ตลอดจนศักยภาพ ของพื้นที่ของจังหวัดของตัวเอง เพราะฉะนั้นในการทำงานก็จะมีความแตกต่างกันครับ ความรับผิดชอบก็แตกต่างกันแน่นอน เรื่องนี้ท่านประธานครับ เรามีความพยายามที่จะ เริ่มต้นการกระจายอำนาจ การหารูปแบบการปกครององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นขนาดใหญ่ เราก็เริ่มต้นกันที่การเลือกตั้งผู้ว่าราชการจังหวัดทั่วประเทศ จริง ๆ มีพรรคการเมืองหนึ่ง ชื่อพรรคก้าวหน้า ในปี ๒๕๒๔ ได้พยายามที่จะจดทะเบียนเรื่องนี้ จดทะเบียนพรรคการเมือง โดยมีนโยบายหลักคือเลือกตั้งผู้ว่าราชการจังหวัด ซึ่งเป้าหมายหลัก ๆ ก็คือการกระจาย อำนาจ ปรากฏว่ากระทรวงมหาดไทย นายทะเบียนสมัยนั้นผมพูดในสภาแห่งนี้หลายครั้ง ไม่ยอม ก็ด้วยเหตุผลนี้ล่ะครับ เพื่อความมั่นคงโน่นนี่นั่นไปหมด เดี๋ยวก็แบ่งแยกดินแดน เดี๋ยวก็โน่นนี่เป็นอันตรายต่อ เรื่องของรัฐเดี่ยว เราเป็นรัฐเดี่ยวนะครับ อธิบายแล้วอธิบายอีกเขาก็ไม่เข้าใจล่ะครับ เพราะว่าถ้าประชาชนเลือกผู้นำของเขาขึ้นมา เลือกผู้บริหารท้องถิ่นเขาขึ้นมา เป้าหมายก็คือ จะทำให้การขาดเอกภาพแห่งรัฐ บูรณภาพแห่งดินแดนไปเลย คิดไปไกลโน่นนะครับ ผู้ที่จะ มาสมัครเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดไม่ใช่ใครนะครับ ลูกหลานบ้านเรานี่ล่ะ ถ้ารวยหน่อยก็เป็น อาเสี่ยอะไรก็ว่ากันไปเขาประสบผลสำเร็จ หรือว่าเป็นนักปกครอง เป็นนักกฎหมาย เป็นหมอ เป็นแพทย์ เป็นพยาบาล เป็นกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน เป็นนายกเทศมนตรี อบต. มีความสามารถ ชาวบ้านเลือกก็ได้เป็นผู้ว่าราชการจังหวัดนะครับ ที่แล้วมาก็คือเราถูกขัดขวาง โดยเฉพาะ กระทรวงมหาดไทยสมัยนั้นก็ให้ร้ายป้ายสีเสียใหญ่โตเลยครับ แต่หลังเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ ท่านประธานคงจะจำได้ว่ากระแสของการเลือกตั้งผู้ว่าราชการจังหวัดขึ้นมาอีกครั้งนะครับ มีบางพรรคก็เลยมีการเสนอนโยบายเลือกตั้งผู้ว่าราชการจังหวัด แต่สิ่งสำคัญก็คือเรื่อง การกระจายอำนาจนะครับ สุดท้ายได้ อบต. ยกเลิกสุขาภิบาล ก็ยังดีนะครับพี่น้องของเรา ได้บริหารท้องถิ่นของตัวเองนะครับ ในพื้นที่หลายจังหวัดหลังจากนั้นได้ อบต. ได้เทศบาล ได้ยกเลิกสุขาภิบาล หลังจากนั้นเรื่องของจังหวัดจัดการตนเองก็กลับเข้ามาอยู่ในกระแส การกระจายอำนาจอีกครั้งหนึ่งนะครับท่านประธาน มีหลายจังหวัดที่ริเริ่ม ไม่ใช่ริเริ่ม โดยหน่วยงาน โดยกระทรวงมหาดไทย หรือราชการ ริเริ่มโดยชาวบ้านนะครับ จากคณะทำงาน อย่างที่ว่านั่น คณะปฏิรูปประเทศ ปฏิรูปแล้วก็ขึ้นหิ้ง แต่ว่าชาวบ้านเอาไปขับเคลื่อนจริง อย่างที่อำนาจเจริญครับท่านประธาน อำนาจเจริญถึงกับเขาเรียกว่ามีธรรมนูญจังหวัด จัดการตนเอง โดยใช้ยุทธศาสตร์จังหวัดธรรมเกษตร นี่คือเรื่องที่เขาคิดธรรมนูญของเขา ขึ้นมา โดยดูศักยภาพของจังหวัดของเขา ดูคนของเขา ดูทรัพยากรอะไรต่อมิอะไร แล้วเขา ก็มีธรรมนูญบอกว่าจังหวัดอำนาจเจริญต้องเป็นจังหวัดธรรมเกษตร แต่ผู้เข้าไปบริหารครับ ท่านประธาน อย่างผู้ว่าราชการจังหวัด บางคนก็เป็นผู้ว่าราชการจังหวัดครั้งแรกในชีวิต เหลือเวลาราชการอีก ๑ ปีจะเกษียณ เป็นเพื่อเกียรติยศชื่อเสียงของวงศ์ตระกูลสืบไป พอได้ ชื่อว่าเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดแล้วก็ไปหรือไม่ก็รอย้าย ปรากฏว่าธรรมนูญอย่างนี้ที่ชาวบ้าน คิดจังหวัดจัดการตนเองไม่สามารถที่จะขับเคลื่อนได้โดยผู้ว่าราชการจังหวัดที่มาแล้วก็ไป แบบไว ๆ จนชาวบ้านเขาไม่รู้จักชื่อบางคนก็มี ชาวบ้านเขาบอกว่าคนที่มาเป็นผู้ว่าราชการ จังหวัดอำนาจเจริญได้ ๓๐ ปีก็ ๓๐ คน ไม่รู้หัวนอนปลายเท้าเลย ไม่รู้บางคนมาจากไหน มาแล้วก็ไปแว็บ ๆ อย่างนั้นกลไกสำคัญในการที่จะขับเคลื่อนเรื่องของจังหวัดจัดการตนเอง ผมเห็นด้วยนะครับ และเห็นด้วยกับรายงานฉบับนี้ที่จะมีเรื่องของกลไกในการที่จะมา ขับเคลื่อน เรื่องของจังหวัดจัดการตนเอง ซึ่งแต่ละจังหวัด เชียงใหม่ อำนาจเจริญก็แตกต่างกัน ก็ไม่ต้องรอ อย่าให้รอนานเลยครับ ถ้าผลการศึกษานี้ผ่านสภาไปกฎหมายตัวอย่างก็ร่างครับ ภายในระยะเวลาประชุมสภาผู้แทนราษฎรสมัยหน้าก็เอาเข้าสภาผ่านสภานะครับ ภายใน ปี ๒๕๗๐ นี้ก็ให้เลือกตั้งผู้ว่าราชการจังหวัดปี ๒๕๗๕ ๑๐๐ ปีเปลี่ยนแปลงการปกครองก็ให้ ได้เลือกตั้งผู้ว่าราชการจังหวัดที่เป็นลูกเป็นหลานของชาวบ้านมาบริหารจังหวัดจัดการตนเอง ของเขานะครับ ขอบคุณครับท่านประธาน