กราบเรียนท่านประธานสภาที่เคารพ กระผม มานพ คีรีภูวดล สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พรรคก้าวไกล สัดส่วนชาติพันธุ์และชนเผ่า พื้นเมือง ท่านประธานครับ กระผมพยายามดูทฤษฎีนกอินทรีย์ของท่านประธาน กระผมก็ยังงง ๆ ผมไม่แน่ใจว่านกอินทรีย์เป็นคนภายนอกหรือเปล่า ประชาชนคืออยู่ใต้น้ำที่เป็นทรัพยากรอยู่ ข้างในหรือเปล่า ซึ่งกระผมตีความอาจจะไม่ตรงกับท่านประธาน กระผมอาจจะต้องใช้เวลา พักใหญ่เพื่อที่จะเข้าใจทฤษฎีของท่าน อย่างนี้ครับท่านประธาน จริง ๆ เรื่องนี้กระผมคิดว่ามันมี ตัวละครใหญ่ ๆ อยู่ ๒-๓ กลุ่มนะครับ กระผมคิดว่า ๑. คือพี่น้องประชาชนที่อยู่ใกล้ชิดกับ ฐานทรัพยากรเหมืองแร่ต่าง ๆ ๒. คือรัฐที่เกี่ยวข้อง หน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ที่ท่านได้ รายงานในคณะกรรมาธิการ แล้วก็กลุ่มทุนที่เป็นผู้ลงทุนเพื่อที่จะทำหน้าที่ในการเข้าไป ประทานบัตร กระผมคิดว่า ๓ กลุ่มนี้มีความเกี่ยวข้องกัน แล้วก็ ๓ กลุ่มนี้มีความคิดที่ไม่ค่อย ตรงกัน หรือ ๒ กลุ่มแรกอาจจะตรงกัน ปัญหาสำคัญกระผมคิดว่ามีกระบวนการ ก็คือว่าก่อนมี การทำเหมือง ช่วงมีการทำเหมือง แล้วก็หลังมีการทำเหมือง กระผมจะยกตัวอย่างกรณีที่อมก๋อย เมื่อสักครู่ท่านกรรมาธิการ ดอกเตอร์อนุสรณ์ เอี่ยมสะอาด ได้พูดถึงเรื่องกระบวนการ กระผม พยายามดูรายงานแล้วมันไม่มีมิติของประชาชน กระผมไม่แน่ใจว่ากรรมาธิการได้ลงพื้นที่ หรือเปล่า หรือว่าได้เชิญพี่น้องประชาชนที่เป็นกลุ่มที่เห็นต่างหรือว่ามีการออกมาคัดค้านเข้ามา สอบถามในคณะกรรมาธิการไหม ข้อมูลที่ท่านรายงานส่วนใหญ่จะเป็นหน่วยงาน ไม่ว่าจะเป็น ทางกรมป่าไม้ ทางอุตสาหกรรมจังหวัด ทางสำนักแผนและนโยบายนะครับ ท่านได้พูดถึง เรื่องของการเริ่มต้นตั้งแต่ปี ๒๕๔๓ มีกระบวนการของประชาชนมีส่วนร่วม มีประชาคม อะไรต่าง ๆ เหล่านี้ แต่ พ.ร.บ. เหมืองแร่เปลี่ยนแปลงไปก็ต้องเริ่มกันใหม่ แล้วก็ปรากฏว่า มีการค้าน สิ่งที่กระผมจะบอกความจริงกับท่านประธานและกรรมาธิการก็คือว่ามีการทำ ประชาคม ปรากฏว่าคนที่อายุ ๗-๘ ขวบไปทำประชาคมก็ได้ ในเอกสารที่ฝ่ายคัดค้าน ได้ตรวจสอบไว้นี่นะครับ คนที่เขียนหนังสือไม่ได้ปรากฏว่าก็เขียนหนังสือได้ ลงลายมือชื่อได้ ในเอกสารประชาคม บางคนเสียชีวิตแล้วก็มียังลงประชาคมได้ อันนี้คือประเด็นที่ผมคิดว่า ก่อนดำเนินการเหล่านี้ท่านพูดถึงเรื่องกระบวนการมีส่วนร่วมต่าง ๆ ที่ท่านได้อภิปราย ได้นำ เสนอแนะ กระผมคิดว่าทุกคนเห็นด้วยหมดละครับ เมื่อสักครู่ท่านประธานคณะกรรมาธิการบอกว่าเราจำเป็นจะต้องพูดเรื่องการมีส่วนร่วม การแบ่ง ผลประโยชน์ กระผมคิดว่าอันนี้เรื่องสำคัญต้องเริ่มต้นตั้งแต่กระบวนการไปสำรวจร่วมด้วยกันว่า ที่นี่มีแร่อะไร มีคุณค่าอะไร มันจะตอบผลประโยชน์ให้กับประเทศชาติ สังคม และกลุ่มคน ส่วนใหญ่อย่างไร คนที่เสียสละจะได้อะไร มันต้องเริ่มต้นด้วยกันครับ ไม่ใช่ว่าให้หน่วยงานอื่น ๆ หรือบริษัทดำเนินการไว้แล้ว พี่น้องครับ เราเจออันนี้ ทรัพย์สินนี้จะเป็นผลประโยชน์อย่างนี้ กระผมคิดว่าการเริ่มต้นอย่างนี้มันมีปัญหาตั้งแต่ต้นเลยนะครับ
ทีนี้ในส่วนของการดำเนินการที่เกิดขึ้นผมคิดว่าเป็นเรื่องสำคัญมาก หลาย ๆ ครั้ง ที่ประชาชนออกมาประท้วง ไปดูทุกบริบท ทุกพื้นที่เลยครับ ทุกเหมืองที่ดำเนินการ ปรากฏว่า อันที่ ๑ คือไม่ได้ทำตามข้อตกลง ดำเนินการเกินขอบเขตที่ดำเนินการไว้ ผลกระทบที่ตามมา ไม่ว่าจะเป็นเรื่องฝุ่น เรื่องรถ เรื่องความปลอดภัย เรื่องคนต่างถิ่น เรื่องอาชญากรรม เรื่องอะไร เต็มไปหมด ประชาชนก็เลยมีภาพติดใจ มีความทรงจำที่ไม่ดีว่าเมื่อมีกลุ่มทุนดำเนินการอย่างนี้ ไม่มีความรับผิดชอบต่อชุมชนหรือข้อตกลงที่ดำเนินการไว้ พวกเขาเหล่านั้นก็จะจำไว้
เรื่องที่ ๓ หลังดำเนินการ กระผมถามกรรมาธิการว่ากรณีเหมืองแร่คลิตี้ที่ท่านได้ ศึกษานี่ครับ หลังจากนั้นก็มีผลกระทบในแง่ทั้งสิ่งแวดล้อมและผลกระทบต่อสุขภาพ วันนี้ท่านมี ตัวเลขไหมว่าความเสียหายที่เกิดขึ้นในแง่สุขภาพประชาชนต้องรักษา และอาหารในน้ำ ในดิน ไม่ว่าปลา ไม่ว่าจะเป็นกุ้ง ที่มีสารตกค้างอยู่ในปลา อยู่ในข้าวเหล่านี้มูลค่าเท่าไร วันนี้ สผ. หน่วยงานของรัฐต้องออกมาชดเชยเท่าไรที่จะฟื้นฟู และการฟื้นฟูวันนี้ก็ยังไม่จบ มันมีสารตกค้าง หลาย ๆ อย่างที่เกิดขึ้น
เพราะฉะนั้นกระผมคิดว่ากระบวนการทั้งหมดที่คณะกรรมาธิการได้ศึกษามา กระผมคิดว่าในแนวทางต่าง ๆ เหล่านี้มันก็เห็นด้วยร่วมกันนั่นละว่าหน่วยงานต่าง ๆ จะต้องมา ช่วยกันออกแบบกระบวนการมีส่วนร่วมให้ชัดเจน สิ่งที่จำเป็นที่สุดก็คือกระบวนการตัดสินใจ ร่วมกันตั้งแต่ระดับพื้นที่ ชาวบ้านเขามองอย่างนี้คือมันเป็นทรัพยากรของเขา เขาเกิดมาเขาก็อยู่ ตรงนั้น อยู่ ๆ คนอื่นก็ไปคว้าเอาไปอย่างนี้ และไปแล้วก็กลับ แล้วก็ไม่ได้อยู่ที่นี่ ชาวบ้านเขา มองอย่างนี้จริง ๆ เพราะฉะนั้นถ้าแก้ปัญหาเรื่องนี้ ข้อเสนอของกระผมที่พยายามจะเพิ่มเติม ให้รายงานของท่านมีความสมบูรณ์มากขึ้นก็คือกระบวนการศึกษา กระผมคิดว่าท่านไปเขียน กฎหมายเพิ่มเติมหรือว่าเสนอแนะเพิ่มเติมว่ามันต้องเริ่มมีส่วนร่วมและคิดคุยกันเรื่องแบ่ง ผลประโยชน์ คิดคุยกันว่าถ้าเกิดปัญหาจะรับผิดชอบร่วมกันอย่างไรตั้งแต่ต้น ขั้นตอนที่ ๑ ขั้นตอนแรกเลยนะครับ ไม่ต้องรอให้หน่วยงานอื่นไปศึกษาแล้วก็มาบอกว่าอันนั้นดีอย่างนี้ อันนี้ ดีอย่างนี้
โดยสรุปครับ กระบวนการก่อนดำเนินการมีความสำคัญมาก ผมได้อภิปราย ไว้แล้วกรณีอมก๋อยนี่มันมีบทเรียน มีตัวอย่าง และมีข้อเท็จจริงบางอย่าง มันก็เลยเกิด ปรากฏการณ์ขึ้นมา กรณีที่ดำเนินการแล้วเกิดผลกระทบอย่างคลิตี้ก็ดีก็มีชุดบทเรียน ประสบการณ์เหมือนกัน ดำเนินการแบบไม่มีความรับผิดชอบ หรือดำเนินการโดยไม่รัดกุม หรือดำเนินการอย่างไรก็ตามแต่ แต่ว่าปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นคือปัญหาที่เกิดขึ้นทั้งสุขภาพ สิ่งแวดล้อม และรัฐต้องออกเงินไปชดเชย ไปฟื้นฟู เพราะฉะนั้นหลังดำเนินการกรณีเหมือง ที่แม่เมาะ จังหวัดลำปาง กระผมเพิ่งไปกับท่านประธานอภิชาตินี่นะครับ ปรากฎว่ามีมติ ครม. ออกมาแล้วว่าให้ประชาชนที่อพยพออกไปจะต้องได้รับสิทธิ ได้รับกรรมสิทธิ์ รอไป ๒๐ กว่าปี กรรมาธิการลงไปจึงมีการดำเนินการ ที่บ้านหางหงส์ก็ดี หลายหมู่บ้าน บ้านหัวฝายก็ดี อันนี้ ข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น เพราะฉะนั้นคือความรับผิดชอบของรัฐที่สัญญาในข้อตกลงกับประชาชน มันมีปัญหาและไม่เป็นจริงก็เลยเกิดปัญหา เกิดกระบวนการคัดค้าน คำถามของกระผมก็คือว่า ท่านรู้ไหมครับ ที่เหมืองแม่เมาะ จังหวัดลำปาง ตามข้อตกลงการไฟฟ้าจะต้องดำเนินการ ในการชดเชยที่ดิน อันนั้นก็ให้ชดเชยการอพยพ โยกย้ายนะครับ วันนี้บางหมู่บ้านยังไม่ได้รับเลย เพราะฉะนั้นทั้งหมดนี้กระผมอยากจะเพิ่มเติมให้กรรมาธิการได้นำเสนอในรายงานต่อไป ขอบคุณท่านประธานมากครับ