จาตุรงค์ เสนอแก้ด่วนปัญหาช้างป่าบุก หวังบูรณาการหลายฝ่ายอย่างยั่งยืน

นายจาตุรงค์ เพ็งนรพัฒน์ ศรีสะเกษ

กราบเรียนท่านประธานสภา ที่เคารพ กระผม นายแพทย์จาตุรงค์ เพ็งนรพัฒน์ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดศรีสะเกษ พรรคเพื่อไทย พร้อมกับท่าน ส.ส. อุบลศักดิ์ บัวหลวงงาม สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดลพบุรี พรรคเพื่อไทย และคณะสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคเพื่อไทยจำนวนมาก ขออนุญาต นำเสนอญัตติ ซึ่งจะขออนุญาตใช้เวลาสั้น ๆ ตามที่ท่านประธานได้ให้คำแนะนำ ขอเสนอ ญัตติด่วน เรื่อง ขอให้สภาผู้แทนราษฎรตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาศึกษา แนวทางแก้ไขปัญหาช้างบุกรุกพื้นที่ทำกินและสร้างความเสียหายให้แก่ชีวิตและทรัพย์สิน ของประชาชน กราบเรียนประธานสภาผู้แทนราษฎร ปัจจุบันในเขตพื้นที่ป่าไม้และ อุทยานแห่งชาติ โดยเฉพาะในเขตภาคตะวันออกของประเทศไทย ประสบปัญหาช้างป่าบุก รุกพื้นที่ทำกิน พื้นที่ทำการเกษตร และที่อยู่อาศัยของประชาชนที่ตั้งรกรากอยู่ในบริเวณ ใกล้เคียง นำมาซึ่งความเสียหายแก่ทรัพย์สิน และเป็นอันตรายต่อชีวิตความเป็นอยู่ ของประชาชน โดยพื้นที่ที่เกิดความเสียหายส่วนใหญ่อยู่จังหวัดจันทบุรี ระยอง ซึ่งประชาชน ได้รับความเสียหายจากการที่มีช้างป่าบุกรุกไร่สับปะรด สวนทุเรียน รวมทั้งพืชผลอื่น ๆ และโดนช้างป่าทำร้ายจนได้รับบาดเจ็บหลายราย หรือในกรณีของจังหวัดระยอง ที่ประชาชน ถูกช้างป่าทำร้ายจนเสียชีวิตในขณะกรีดยาง โดยสาเหตุของปัญหาช้างป่าบุกรุกนั้นส่วนใหญ่เกิดจากภาวะภัยแล้ง ผลจากพื้นที่อาศัยเดิม ของสัตว์ป่าถูกรบกวน ประกอบด้วยกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การท่องเที่ยว การล่าสัตว์ การบุกรุกพื้นที่ป่าของราษฎรเพื่อต้องการพื้นที่เกษตรกรรม ส่งผลให้สัตว์ป่าโดยเฉพาะ ช้างป่าต้องถอยร่นลงไปในพื้นที่อนุรักษ์ ปริมาณช้างป่าเองก็มีจำนวนเพิ่มมากขึ้น อีกทั้ง การปลูกพืชทางการเกษตรรอบแนวเขตป่าอนุรักษ์ จึงเป็นสิ่งเร้าและดึงดูดให้สัตว์ป่าออกไป กินพืชผลจนได้รับความเสียหายกับประชาชน ทำให้ต้องออกจากป่าและบุกรุกพื้นที่ทำกิน และพื้นที่เพาะปลูกทางการเกษตร ประชาชนในพื้นที่บริเวณโดยรอบ รวมทั้งการขยายพันธุ์ ของช้าง ในปัจจุบันประเทศไทยมีประชากรช้างป่าอาศัยอยู่ตามธรรมชาติประมาณ ๓,๑๖๘ ตัว ถึง ๓,๔๔๐ ตัว อาศัยอยู่ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าและอุทยานแห่งชาติ ๖๙ แห่ง และได้รับ การบรรจุรายชื่อเอาไว้ในอนุสัญญาว่าด้วยชนิดพันธุ์ที่มีการเคลื่อนย้ายถิ่น พ.ศ. ๒๕๒๒ ซึ่งเมื่อต้นปี ๒๕๖๓ ที่ผ่านมา อย่างไรก็ตามแม้ว่าหลายฝ่าย หลายหน่วยงานจะช่วยกันแก้ไข ปัญหาและหาทางออกเช่นกัน สร้างแหล่งอาหารให้กับช้าง การสร้างรั้วกั้น แต่ยังไม่สามารถ ผลักดันให้ช้างกลับคืนสู่ป่าได้ เนื่องจากปัญหาอาจเกิดจากการประสานงาน เพราะมี หน่วยงานที่รับผิดชอบเกี่ยวกับเรื่องนี้หลายหน่วยงาน เช่น ฝ่ายปกครอง องค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่น กรมปศุสัตว์ กรมป่าไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช และกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จึงเห็นควรมีการนำเรื่องนี้เข้าสู่ การพิจารณาของสภาผู้แทนราษฎรเพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหาแบบบูรณาการทั้งประเทศ เพื่อช่วยบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชนที่ได้รับผลกระทบและเป็นการดูแลช้าง ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของชาติไทยให้ดำรงสืบต่อไป ดังนั้นจึงขอเสนอญัตติด่วน เรื่อง ขอให้ สภาผู้แทนราษฎรตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญพิจารณาศึกษาแนวทางแก้ไขปัญหาช้างป่า บุกรุกพื้นที่ทำเกษตรและสร้างความเสียหายให้แก่ชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน ตามข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๖๒ ข้อ ๔๙ และข้อ ๕๐ ส่วนเหตุผล รายละเอียด ขออภิปรายในสภา

ท่านประธานครับ วันนี้ถือว่าเป็นวันที่สำคัญยิ่งของสภาผู้แทนราษฎร อีกคำรบหนึ่งที่เราได้มีโอกาส ต้องขอบคุณท่านประธานที่ท่านได้ให้มีการประชุมเพิ่มเติม และในวาระของเรื่องเกี่ยวกับที่จะได้ดูแลกันเรื่องคนกับช้าง ท่านประธานครับ ผมต้องเรียนว่า ขณะนี้ปัญหาเรื่องคนกับช้างเราต้องดูวัตถุประสงค์เลยครับว่าเราต้องทำให้ช้างเขาอยู่ กับคนได้ สาเหตุจากที่ทำไมช้างถึงลงมานั้น ก็ต้องเรียนว่าเกิดจากอะไรครับ เกิดจากป่า ที่อนุรักษ์เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า มันมีการถูกเปลี่ยนแปลง ระบบนิเวศเปลี่ยนแปลง แห้งแล้ง ภัยแล้ง ป่าถูกบุกรุก รวมทั้งอาหารในป่าน้อยลง เพราะฉะนั้นเมื่อสภาพจาก ตัวสภาพแวดล้อมธรรมชาติเองไม่เหมาะสม ๒. จากตัวช้างเอง ช้างจะมีการเคลื่อนย้าย ของช้างอยู่เป็นตามปกติ และสุดท้าย ก็คือเมื่อคนที่เราเข้าไปคือมนุษย์นี่ละเข้าไป ทำความเดือดร้อนให้แก่ช้าง เช่น เข้าไปในส่วนที่ทำกิจกรรมรบกวน บางคนก็เผาเพื่อทำลาย เพื่อจะปลูกพืช และบางครั้งอุทยานก็ไปปลูกพืชตามแนวรั้วกั้นอุทยานทำให้ช้าง ต้องลงมาหากิน ซึ่งปัจจุบันนั้นช้างก็อยู่ในพื้นที่ทั้งหมด ๖๙ แห่งในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า และเขตอนุรักษ์ ดังนั้นเมื่อมีการเปลี่ยนแปลง ภัยธรรมชาติจากช้างที่เพิ่มจำนวนมากขึ้นหรือว่า รูปแบบการเคลื่อนย้ายปกครองของธรรมชาติ การเข้ามาใช้แหล่งน้ำ ขนาดของพื้นที่ที่อยู่ ธรรมชาติลดลง ความเสื่อมโทรมเป็นที่อยู่ แล้วก็คุณค่าอาหารติดใจรสชาติของอาหาร ที่พี่น้องประชาชนปลูกไว้ นี่คือสาเหตุจริง ช้างนี่ถือว่าเป็นสัตว์คู่บ้านคู่เมือง เป็นวิถีชีวิต ช้างเดินไปที่ไหนมีชีวิตเกิดที่นั่น ช้างเหยียบไปรอยบุ๋มของช้าง มีฝนตกทำให้มีแหล่งน้ำ สัตว์มากิน ช้างเดินไปถ่ายมูลทำให้มีแมลงมาอยู่ ทำให้เกิดระบบสมบูรณ์ของระบบนิเวศ ช้างเดินไปไปเกี่ยวต้นไม้ทำให้ผลไม้ลงมา สัตว์ต่าง ๆ ได้มากินอยู่ เพราะฉะนั้นช้างเป็นตัว ซึ่งถือว่าเป็นตัวทำให้ระบบนั้นได้สมบูรณ์ จนประเทศไทยเราได้มีการเสนอว่าเราควรจะเข้า อนุสัญญาที่ทำให้คุ้มครองช้างในปี ๒๕๒๒ ซึ่งเราได้เข้าเมื่อปี ๒๕๖๓ ซึ่งต้องเรียนว่าตรงนี้ ต่างประเทศเราเข้าไปเพื่อจะได้ให้เขามีต่างประเทศได้เข้ามาคุ้มครองในเรื่องของ การเคลื่อนย้ายช้าง อนุรักษ์ช้าง ต้องเรียนว่าวันนี้สาเหตุจริง ๆ เราพอทราบแล้วนะครับ ความเดือดร้อนที่เกิดขึ้น ความสูญเสีย ซึ่งตามข่าวตลอดนะครับ ปี ๒๕๖๒ ก็มีสูญเสียชีวิต ปี ๒๕๖๓ ปี ๒๕๖๔ มีตลอด เพราะฉะนั้นตรงนี้มันเป็นปัญหาที่เราต้องเร่งแก้ไข ถามว่า เราจะแก้ไขอย่างไร

วิธีการแรก ก็คือเราผลักดันช้างให้ออกจากที่มาลงในพื้นที่โดยที่ต้อง เซฟ อีเลฟเฟนต์ส (Save Elephants) ไม่ให้ช้างเสียชีวิต ไม่ให้ช้างบาดเจ็บ แล้วก็ต้องดูแล พี่น้องประชาชนไม่ให้คุณสูญเสียด้วย คือเป็นเรื่องที่จะต้องทำให้เกิดความสมดุลระหว่างคน กับช้างให้ได้ วันนี้มีงานวิจัยซึ่งเป็นงานวิจัยของกลุ่มทีมงานของประเทศเคนยา เขาได้ทำงาน วิจัยเป็นอีเลฟเฟนต์สแอนด์บีทีม (Elephants and Bee Team) มีดอกเตอร์ลูซี่ คิง มีหลายคน ได้ทำวิจัยแล้วก็มาทำวิจัยที่ประเทศไทยที่จังหวัดจันทบุรี งานวิจัยตรงนี้ก็คือการสร้างรั้วรังผึ้ง บีไฮฟ์เฟรนซ์ (Behive fence) การสร้างรั้วรังผึ้งที่เคนยาเขาทำมา ๓ ปี ท่านประธานครับ แล้วสังเกตดู ๓ ปีว่าถ้าเกิดว่าเขาปล่อยคลื่นเสียงไป ช้างที่จะมากินอาหารคลื่นเสียงความถี่ต่ำ จะเข้าไปที่หูช้างจะมีจดจำแล้วก็กลัวแล้วก็หันทิศทางหนีไป อันที่ ๒ ปล่อยรังผึ้งที่เขาแขวนไว้ มีเชือก ถ้าช้างมากระทบเชือกรังผึ้งก็แตก ผึ้งก็จะออกไปบิน ช้างมีจุดอ่อนอยู่ ๓ ที่ ก็คือที่งวง ซึ่งเป็นผนังที่อ่อน ที่ตาและผิวหนังข้างใบหู ๓ จุดนี่เมื่อผึ้งต่อยจะเจ็บ เพราะฉะนั้น เมื่อโดนช้างก็จะหมุนกลับทิศทางไปที่อื่น เมื่อเขาทำวิจัยเสร็จก็มีการออกเผยแพร่ในยูทูบ (YouTube) ในอะไรต่าง ๆ ซึ่งวันนี้พอดีผมเตรียมไว้แล้ว แต่ว่าเนื่องจากยังอาจจะไม่ได้ ขออนุญาตประธาน ก็เลยจะขออนุญาตพูดปากเปล่าว่าเป็นจุดที่ทำให้เกิดวิถีชีวิต ชาวบ้าน เมื่อเลี้ยงผึ้งเขาเกิดผลที่ตามมาก็คือรายได้ รายได้คือน้ำผึ้ง ซึ่งต้องถือว่าน้ำผึ้งนั้นเป็นน้ำผึ้ง ที่เป็นมิตร ต้องเรียนว่าเป็นฮิวเมนอีเลฟเฟนต์ส (Human Elephants) ซึ่งถือว่า เป็นการเชื่อมโยงทำให้เราสนับสนุนให้เขาได้มีกิจกรรม มีอาหาร มีรายได้ น้ำผึ้ง ขี้ผึ้ง แว็กซ์ (Wax) ต่าง ๆ ก็เป็นประโยชน์ ซึ่งอยากให้คนทั้งประเทศต้องดูแลให้กำลังใจ คนที่ทำแบบนี้ เป็นการอนุรักษ์ซึ่งเป็นมิตรกัน เป็นเฟรนด์ชิป (Friendship) กัน นี่คือสิ่งซึ่งมีวิจัย การทำรั้ว ถ้ารั้วเรามาใช้รั้วไฟฟ้าช้างก็อันตราย เราก็ไม่อยากให้เป็น แต่ถ้าเราสามารถให้ช้างเปลี่ยน ทิศทางได้ ตอนนี้ที่ภูหลวง ที่จันทบุรีก็มาทำกัน นี่คือส่วนหนึ่ง

ประเด็นที่ ๒ ก็คือที่อยากเรียนว่าทำอย่างไร วันนี้สิ่งซึ่งพี่น้องประชาชน เกิดความสูญเสีย เสียหาย เราต้องมองที่คนด้วย คนเราต้องช่วยเขานะครับ อันดับแรกเลย ก็คือเรื่องที่ท่านประธานได้กรุณาตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญเรื่องการออกเอกสารสิทธิ ที่ดินทำกินให้กับพี่น้องประชาชน ใครที่อยู่ก่อนอยู่หลังในป่า แล้วก็มีการอนุรักษ์ มีกฎหมาย ซึ่งวันนี้คณะกรรมาธิการก็จะเร่งแก้ไขตรงนี้เพื่อให้แบ่งโซน (Zone) กันชัดเจน พี่น้องประชาชนจะได้ไม่เข้าไปในส่วนของพื้นที่ที่อยู่อนุรักษ์

ประเด็นที่ ๓ ก็คือเจ้าหน้าที่ของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่ากับเขตอนุรักษ์จะต้อง ทำงานจริงจัง บางครั้งช้างหลุดออกมาจากพื้นที่เขาก็ต้องตามลงมา เพราะพื้นที่ชาวบ้าน ก็ต้องมาช่วย เพราะพี่น้องประชาชนไม่สามารถจะไปช่วยเห็นช้าง แล้วก็ไม่สามารถที่จะไปทำ อะไรได้มาก ถ้าไม่ได้เจ้าหน้าที่กับฝ่ายบ้านเมือง ไม่ว่าจะเป็นทางกรมปศุสัตว์ องค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่น กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ต้องบูรณาการช่วยกันในเรื่องของ ทำให้แก้ไขปัญหาให้ได้นะครับ เรื่องเจ้าหน้าที่จะต้องลงมาแก้ไขปัญหานะครับ

ถัดมาก็ต้องเรียนว่าวันนี้การที่ประชาชนเขาร่วมมือกันต้องให้ความชื่นชม บางคนตั้งหอคอยคอยส่องช้างมา เมื่อช้างมาก็รีบมาบอกกัน ดูแลกัน อันนี้เป็นภูมิปัญญา เป็นวิถีชีวิตที่เขาดูแลกัน บางครั้งเขาบอกว่า อย่างที่ท่านพรเทพพูดถึงนะครับ การใช้เสียง การใช้เสียงก็ให้ใช้เวลากลางวัน เพราะเราสามารถเห็นตัวช้างได้ ตีเกราะบ่อยขึ้น ช้างก็หนี แต่กลางคืนใช้วิธีส่องไฟ ส่องไฟก็ต้องรวมเป็นกลุ่มทีมเดียวกันให้ช้างหันทิศทางไป ไม่ใช่ล้อมวง ไม่อย่างนั้นช้างก็ตื่นก็จะเหยียบผู้คนได้นะครับ นอกจากนั้นการที่เราจะต้องเพิ่ม แหล่งอาหาร ไม่ว่าจะเป็นโป่งเทียมไว้เป็นแหล่งอาหารสร้างให้กับเขานะครับ การดูแล ซึ่งในเรื่องของช้างที่ข้ามถนนถูกรถชนที่เขาใหญ่นะครับ ผู้คนเดินไปมาเราก็ต้องดูแลนะครับ จัดการทำแผนจัดการช้างในพื้นที่รอยต่อ ๕ จังหวัด ซึ่ง ๕ จังหวัดนั้นก็มีจังหวัดฉะเชิงเทรา จังหวัดจันทบุรี จังหวัดระยอง จังหวัดตราด จังหวัดสระแก้ว ซึ่งมีแผน ๑๐ ปี ปี ๒๕๖๑ ถึงปี ๒๕๗๐ แผน ๑๐ ปีนั้น แล้วก็แผน ๒๐ ปี กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ได้จัดทำแผน ๒๐ ปี ปี ๒๕๖๑ ถึงปี ๒๕๘๐ โดยมุ่งเน้นว่าให้คนกับช้างอยู่ด้วยกันได้ แล้วก็ ควบคุมปริมาณให้เกิดความสมดุล ปัญหาที่เราต้องเรียนว่าที่จะต้องเร่งบรรเทาคือ การเยียวยา การเยียวยาอย่างไร เรื่องที่เกิดมาตรการถ้าเกิดสินค้าเกษตร พืชผลเกษตร เราต้องมีเยียวยา รัฐบาลต้องช่วยกัน ภาคเอกชนต้องมีการประกันความเสี่ยงให้กับเขา ในการให้เขาอยู่ได้ ถ้าเกิดมีการสูญเสีย มาตรการควบคุมที่ทำให้ช้างนั้นให้มีจำนวนที่เพียงพอ สถิติที่สูญเสียปี ๒๕๖๓ ก็มี ๔ คน บวก ๑ คนที่สูญเสีย แล้วก็เรื่องของปัญหาที่อยากจะฝาก คณะกรรมาธิการวิสามัญที่เพิ่มขึ้น คือเรื่องของที่เราจะต้องดูเรื่องปัญหาของการจดทะเบียน ตีทะเบียนรูปพรรณช้างหรือฝังชิป (Chip) ปัญหาเรื่องการสวมสิทธิ ปัญหาการลักลอบ ลักลอบขายช้าง งาช้าง เรามี พ.ร.บ. งาช้าง เรามี พ.ร.บ. คุ้มครองช้าง แล้วก็สนับสนุน ผู้ที่ทำสิ่งดี ๆ ให้เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นงานวิจัยที่ผมนำเรียนเบื้องต้นไปแล้วนะครับ ก็ต้องเรียนว่า วันนี้เป็นนิมิตหมายที่ดีที่สภาผู้แทนราษฎรทั้ง ๘ ท่าน แล้วก็ทั้งคณะ ตลอดจนพวกเรา จะได้อภิปราย ผมคิดว่ามาตรการตรงนี้คงไม่เหลือบ่ากว่าแรงที่สภาผู้แทนราษฎร คณะกรรมาธิการวิสามัญตั้งขึ้นเราจะต้องมีทีมงานวิเคราะห์ มีงานดูแลจัดการเป็น คณะกรรมาธิการเพื่อทำให้เกิดยั่งยืน การที่แก้ปัญหาแค่เบื้องต้นก็เป็นปัญหาเฉพาะหน้า แต่ยั่งยืนจริง ๆ คือให้เขากลับสู่ป่า นำช้างกลับสู่ป่าให้ได้ แล้วก็หาที่อยู่ให้เขาให้สมบูรณ์แบบ นั่นคือสิ่งที่สุดยอดปรารถนา ส่วนพี่น้องประชาชนก็ต้องอยู่ด้วยความมีความสุข และมีรายได้ ต้องขอกราบขอบคุณท่านประธานครับ ขอบพระคุณมากครับ