อนุพงษ์ เผ่าจินดา ชี้แจงแนวทางการบริหารจัดการขยะตามโรดแมปแห่งชาติ ครอบคลุมตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง โดยเน้นการแยกขยะตามหลัก 3R และแผนจังหวัดสะอาด พร้อมอธิบายความซับซ้อนของการจัดการขยะสะสมกว่า 3,000 จุดทั่วประเทศ ซึ่งต้องอาศัยการจัดกลุ่มเป็นคลัสเตอร์และการรวมกลุ่มองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการแปรรูปขยะเป็นพลังงาน ท่ามกลางข้อจำกัดด้านงบประมาณ สถานที่ฝังกลบ และรายได้ที่ลดลงของท้องถิ่น ที่ส่งผลให้ต้องใช้งบเพิ่มปีละประมาณ 20,000 ล้านบาท รวมถึงกระบวนการพิจารณาโครงการผ่านคณะกรรมการสิ่งปฏิกูลจังหวัดและกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น
กราบเรียนทานประธานสภาที่เคารพ กระผมขอเรียนตอบกระทูถาม ในเรื่องของขยะก็อยาง ที่ทานไดกรุณาเรียนใหทราบแลววาเป็นปัญหาใหญของประเทศชาติ ซึ่ง คสช. กับรัฐบาล ถือเป็นวาระแหงชาติ แลวไดประกาศไปแลวดวยนะครับ ก็อยางที่ทานไดเรียนไปแลววา ในชวงที่ คสช. เริ่มนั้นก็ไดมีโรดแมป (Road Map) เรื่องการบริหารจัดการขยะ ตอนนั้น ขยะตกคางในประเทศจํานวนมาก แลวก็มีการบริหารจัดการไมถูกตอง ในโรดแมป (Road Map) มีเรื่องสําคัญเรื่องแรก คือเรื่องขยะตกคางตองมีการดําเนินการอยางไรก็มี แนวทางนะครับ เรื่องที่ ๒ คือมาวางรูปแบบของการบริหารจัดการขยะในรูปแบบใหม ซึ่งจะตองดําเนินการตั้งแตตนทางคือผูที่ทําขยะไปถึงกลางทางไปถึงการกําจัดเลย รวมทั้ง มีการพูดถึงการวางกฎระเบียบใหมในเรื่องของการบริหารจัดการขยะ แลวก็เรื่องที่ ๔ คือเรื่องของการสรางการรับรูของพี่นองประชาชน ทั้งหมดนี้เป็นโรดแมป (Road Map) แลวไดดําเนินการหมดทุกเรื่องนะครับ โดยตอมากระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดลอมก็ไดมีแผนในการที่จะบริหารจัดการขยะเป็นแผนตั้งแตปี ๒๕๕๙-๒๕๖๔ เป็นแผนออกมา ในรายละเอียดของแผนก็จะมีมาตรการ มีการจัดเป็นกลุมคลัสเตอร (Cluster) เพื่อแกปัญหาที่ทานไดกรุณาเรียนถาม รวมทั้งเรื่องของงบประมาณไดมี การกําหนดใหสามารถดําเนินการไดโดยองคแกรปกครองสวนทองถิ่นเอง หรืออาจจะเป็น การรวมทุน นั่นเป็นคราว ๆ ของกรอบ อยางไรก็ตามตอมากระทรวงมหาดไทยที่รับผิดชอบ ก็ใชตัวโรดแมป (Road Map) กับแผนบริหารจัดการขยะของกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดลอมก็ไดมาทําแผนที่เราเรียกงาย ๆ เป็นจังหวัดสะอาด เป็นแผนบริหารจัดการ ขยะมูลฝอย เพื่อจะไมใหเสียเวลาผมก็อาจจะใชเวลาอธิบายในขอแรกตรงนี้นิดหนึ่งวา โดยอํานาจหนาที่แลวเป็นเรื่องขององคแกรปกครองสวนทองถิ่นโดยกฎหมายจัดตั้งโดยตรง จะพูดจบอยางไรก็แลวแตคนที่ทําก็ตองเป็นองคแกรปกครองสวนทองถิ่น ปัญหาพื้นฐาน ที่เกิดขึ้นคือวา ขยะมันไมสามารถบริหารจัดการในพื้นที่ตัวเองไดมันจะตองมีการขามเขต ไปยุงกับองคแกรปกครองสวนทองถิ่นอื่น ถาอธิบายงาย ๆ ก็คือเรามีทองถิ่นถึง ๗,๘๕๐ แหง ถาทุกแหงทําเองไมวาจะทําดวยอะไรก็แลวแต เชนที่ทิ้งขยะ ๗,๐๐๐ กวากอง ก็คงนึกภาพไมออกวาประเทศไทยเราจะเป็นอยางไรถาโดยเฉพาะไมถูกตอง แตจากที่เรา สํารวจเรามีกองขยะอยู ๒,๐๐๐-๓,๐๐๐ กอง เกือบ ๓,๐๐๐ กอง เพราะฉะนั้นการบริหาร มันจะตองมีแนวทาง ซึ่งกระทรวงมหาดไทยไดออกไปเรื่องจังหวัดสะอาด เริ่มตั้งแตตนทาง เพื่อจะใหเขาใจงาย ๆ ตั้งแตตนทางเราก็รณรงคใหผูที่ทําขยะไดใชแนวทาง ๓ อาร (3 R) หรือ ๓ ช คือใชนอย ใชซ้ํา ใชใหม หรือรียูส (Reuse) รีดิวซ (Reduce) รีไซเคิล (Recycle) เป็นเรื่องสําคัญ บางพื้นที่ อปท. บางพื้นที่ทําไดถึงขนาดเป็นซีโรเวสต (Zero Waste) คือไมมีขยะออกมาจากบานเรือนของเขาเลยก็มี คนพวกนี้ไมตองเสียคาธรรมเนียม ในการจัดเก็บขยะ หรือเรื่องที่ ๒ จะตองมีการแบงแยกขยะเป็นพื้นฐานกอน ถาไมเริ่มจาก พื้นที่ที่ตนทางผมเรียนเลยวาการที่จะไปแกที่ปลายทางขั้นสุดทายจะยากมาก จะใชเงินมาก แลวทองถิ่นเองก็จะประสบปัญหาวาไมสามารถทําได เพราะฉะนั้นในเรื่องแรกเลยตนทาง ตองมีการรณรงคใหผูที่ทําขยะใชขยะ ๓ อาร (3 R) แลวก็แยกขยะใหได มาตรงกลางทาง อันนี้เป็นแนวทางที่กระทรวงมหาดไทยไดออกแนวทางไป ตรงกลางทางก็จะเป็นเรื่องของ การจัดเก็บขยะขององคแกรปกครองสวนทองถิ่น ซึ่งปัญหางาย ๆ ก็คงจะเกิดขึ้นเมื่อให ประชาชนแยกแลวทองถิ่นมีความสามารถจัดเก็บแยกไหม เราก็ใหแนวทางไป ทองถิ่น ที่รวยที่มีเงินงบประมาณมากคงจะมีปัญหานอย เขาอาจจะซื้อรถเพิ่ม เขาอาจจะอยางไรได ทองถิ่นที่มีงบประมาณนอยก็จะมีปัญหาเรื่องนี้ อาจจะตองมีวันแบงเก็บขยะทั่วไป ขยะอันตราย ขยะรีไซเคิล (Recycle) ไดเขาอาจจะตองจัดแยก หรือไมเชนนั้นก็ตองให ประชาชนชวยเต็มที่คือเขาตองแยกถุงขยะ ซึ่งมีแนวทางออกไปหมดแลว ถาผมจําไมผิด ปี ๒๕๖๐ ใชไหมที่เราออกไปทุก อปท. ตองทราบ แลวผมก็เคยประชุมแลวทองถิ่นที่วา ทั้งสิ้นเลยที่มีปัญหาขยะตองทราบวามีแนวทางนี้ออกไปแลวในการบริหารจัดการขยะ ตอไปที่ปลายทางเป็นเรื่องสําคัญ ก็คือเรื่องของการกําจัดขยะเป็นเรื่องสําคัญที่พูดมาทั้งหมด ถาผมจะเรียนใหทานทราบปัญหาสําคัญคือทั้งหมดไปอยูที่ตรงนี้คือการกําจัด ถาไมไดพูด เรื่องของตนทางวาเป็นอยางไร กลางทางเก็บอยางไร เขามาที่ปลายทางเขาไปกําจัด กําจัดที่พูดเขาไปโอเพนดัมป (Open Dump) อยางในภาพที่เห็นแลวมันก็ผิดนะครับ
(เจาหนาที่ดําเนินการเปิดคลิปภาพ)
ถามวา ทําไดไหม ก็ได แตปัญหามันเยอะ เพราะวาโอเพนดัมป (Open Dump) ก็มีอํานาจที่ทําได ผมขออธิบายใหทราบวาในเรื่องของการกําจัดผมไดเรียนแลววาเรามีกองขยะอยูถึงประมาณ ๓,๐๐๐ กองทั่วประเทศ ถาเราจะกําจัด ๓,๐๐๐ แหง มีโรงอะไรสัก ๓,๐๐๐ แหงก็คงจะยาก ทั้งงบประมาณที่จะทําก็คงจะเป็นไปไมไดนะครับ เราจึงมาจัดเป็นคลัสเตอร (Cluster) เป็น ๓ ระดับคลัสเตอร (Cluster) ใหญสุดก็ประมาณ ๕๐๐ ตันตอวันขึ้นไป อันนี้ทําอะไร ไดมาก สามารถทําโรงไฟฟูาได ขนาดกลางก็ ๓๐๐-๕๐๐ ตัน ขนาดเล็กคือ ๓๐๐ ตันลงมา อันนี้ปัญหาของจังหวัดเลยคือต่ํากวา ๓๐๐ ตัน เพราะฉะนั้นการที่จะทําเป็นพลังงานยาก ถามวายากอยางไร การที่จะฝังกลบก็จะมีปัญหาไมมีที่ ถาฝังกลบไมถูกตองเป็นแลนดแฟิลล (Landfill) ก็ตองใชเงิน ปัญหาของทองถิ่นที่เป็นทั้งประเทศไทยขณะนี้คือเขาไมเก็บเงิน คาธรรมเนียมในการจัดเก็บขยะ เสร็จแลวเขาก็ไมสามารถทําได ผมไปรวบรวมมาแลวทองถิ่น ทั่วประเทศไทยใชเงินเกินจากที่เก็บจากประชาชนประมาณปีละ ๒๐,๐๐๐ ลานบาท บางแหงก็ทําไมถูกตอง นี่ใชไป ๒๐,๐๐๐ ลานบาท ใครจะตองเป็นหนาที่ทํานี่ทองถิ่น ทานจะไปรองอยางไรก็ตองทองถิ่นที่อื่นใครไปทําก็ไมไดนะครับ เพื่อใหความรวดเร็วถามวา เอาไปทําอยางไร ก็มีฝังกลบ เผาทิ้งเฉย ๆ ๒ อยางนี้มีปัญหาทั้งคู เผาทิ้งเฉย ๆ ตนทุน ประมาณ ๑,๐๐๐ บาทตอตัน แตถาทานเอาเป็นพลังงานถาทําไดอาจจะเสียประมาณ ๕๐๐-๖๐๐ บาทตอตัน แตทานตองมีขยะพอ เพราะฉะนั้นจุดเริ่มตนของตัวนี้เขาจะตอง รวมกลุมกันใหได ก็นาชมเชยเลยที่ทําโครงการเขามาครั้งแรกแลวชามี ๒๐ อปท. ขณะนี้ พอใหกลับไปทบทวนใหมกลับมาเป็น ๓๕ อปท. รวมกันได ยิ่งหลาย ๆ อปท. ทําก็ยิ่งมีความเป็นไปได ที่จะทําไดปริมาณขยะ แตเขาตองมีความสามารถที่จะทํา คนไกลคนใกล คุมคาไหมอะไร เขาตองเป็นคนทําทั้งสิ้นนะครับแลวไปที่คณะกรรมการสิ่งปฏิกูลจังหวัด เดี๋ยวมีขอ ๒ ผมจะตอบไมทันจะยาวของจังหวัดเลยแลวก็จะผานไปที่กรมสงเสริมการปกครองทองถิ่น ตรวจสอบแลวก็มาที่คณะกรรมการกลางเพื่อนําเสนอผม อันนี้คือไมตรวจสอบแลว คือตรวจทานทั้งหมดแลวใหผมเป็นผูเห็นชอบ เห็นชอบเพราะระเบียบของเราไปอิงอยูกับ การรวมทุน พ.ร.บ.รวมทุนตองทําตามนี้ พอผมเห็นชอบลงไปมันกลับไปที่ทองถิ่น จะไมกลับมาขางบนอีกเขาจะไปรวมทุนกับใครเขาตองไปหาคนรวมทุนเอง ถาเขาจะไป ทําไฟฟูาเขาตองไปที่ กฟภ.ไปขอเองทั้งสิ้นแลวก็ดําเนินการ คือหลักงาย ๆ ของการกําจัด ก็จะมีแคนี้นะครับเดี๋ยวขอ ๒ จะตอบไมทันจะหมดเพียงแคนี้ แนวทางทั้งหมดครับ