เรียนท่านประธานสภาผู้แทนราษฎร ท่านสมาชิกผู้ทรงเกียรติขออนุญาตรายงานการพิจารณาศึกษา เรื่อง ร่างพระราชบัญญัติ ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... ของคณะกรรมาธิการ การกฎหมาย การยุติธรรมและสิทธิมนุษยชน คณะกรรมาธิการการกฎหมาย การยุติธรรม และสิทธิมนุษยชนได้มอบหมายให้คณะอนุกรรมาธิการศึกษาการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรม พิจารณาศึกษาร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทําให้ บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... โดยมีการประชุมของคณะอนุกรรมาธิการจํานวนหลายครั้ง ได้เชิญผู้แทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเข้ามาให้ข้อมูลรวมทั้งได้วิเคราะห์ศึกษาเปรียบเทียบและ บูรณาการสาระสําคัญของร่างพระราชบัญญัติ จํานวน ๓ ฉบับด้วยกัน ประกอบด้วย ร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการบังคับให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... ของท่านรังสิมันต์ โรม เป็นผู้เสนอ ฉบับที่ ๒ เป็นร่างพระราชบัญญัติป้องกัน และปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... ฉบับประชาชน ที่เสนอ ผ่านกรรมาธิการ ฉบับที่ ๓ เป็นร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมาน และการกระทําให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... ฉบับของกระทรวงยุติธรรม
เหตุผลและความจําเป็นในการเสนอร่างพระราชบัญญัติ เพื่อต้องการให้มี กฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคลสูญหาย โดยกําหนดให้มีการค้นตัว การจับ หรือการคุมขัง การกระทําใด ๆ ต่อสิทธิเสรีภาพ ในร่างกายของบุคคลจะต้องมีการแจ้งสิทธิและจัดทําบันทึกการควบคุมตัวโดยที่ไม่มีการเลือก ปฏิบัติ รวมทั้งกําหนดให้ศาลเองเป็นกลไกสําคัญในการตรวจสอบการใช้อํานาจของเจ้าหน้าที่ ของรัฐอันกระทบกระเทือนต่อเสรีภาพในร่างกายของบุคคล สร้างระบบความรับผิดและ ลบล้างวัฒนธรรมปล่อยให้คนผิดลอยนวล ตลอดจนมีกลไกสนับสนุนช่วยเหลือผู้ได้รับ ความเสียหายให้ได้รับความเป็นธรรมผ่านคณะกรรมการ
สาระสําคัญของพระราชบัญญัติไม่ว่าจะเป็นบทนิยามเรื่องการทรมานที่มี การบัญญัติไว้ขยายความให้หมายถึงให้ได้มาซึ่งบุคคล การทรมาน การกระทําโดยเจตนา ไม่ว่าด้วยประการใดอันก่อให้เกิดความเจ็บปวดหรือความทุกข์ทรมานอย่างร้ายแรงแก่กาย หรือจิตใจต่อบุคคลหนึ่งบุคคลใด เพื่อวัตถุประสงค์ให้ได้มาซึ่งข้อมูลหรือคํารับสารภาพ จากบุคคล หรือบุคคลที่ ๓ ลงโทษบุคคลนั้นสําหรับการกระทําซึ่งบุคคลนั้นหรือบุคคลที่ ๓ ได้กระทําหรือถูกสงสัยว่าได้กระทํา ข่มขู่ ขู่เข็ญบุคคลนั้น หรือบุคคลที่สาม หรือด้วยเหตุ อื่นใดบนพื้นฐานของการเลือกปฏิบัติไม่ว่ารูปแบบใด แต่ทั้งนี้จะไม่รวมถึงการเจ็บปวด หรือความทุกข์ทรมานอันเป็นปกติจากการลงโทษทั้งปวง โดยชอบด้วยกฎหมาย นี่คือ บทนิยามของทรมานที่พยายามจะควบคุมในการปฏิบัติของเจ้าหน้าที่ บทนิยามที่สําคัญ อีกบทหนึ่งก็คือการกระทําให้บุคคลสูญหาย ในกฎหมายในร่างฉบับนี้จะมีให้ความหมายถึง การควบคุมตัวหรือการกระทําด้วยประการใดโดยเจ้าหน้าที่ของรัฐ หรือโดยบุคคล หรือบุคคลที่ได้รับคําสั่งสนับสนุนหรือเห็นเป็นใจจากเจ้าหน้าที่ของรัฐ และได้มีการปฏิเสธว่า มิได้กระทําการดังกล่าว หรือปกปิดชะตากรรมหรือที่อยู่ของบุคคลนั้น หรือกระทํา ด้วยประการอื่นใดในทํานองเดียวกัน นี่คือบทนิยามที่สําคัญนะครับ ในส่วนของ ร่างพระราชบัญญัติฉบับนี้จะมีการตั้งคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทรมาน และการกระทําให้บุคคลสูญหาย ซึ่งจะประกอบด้วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม เป็นประธานกรรมการ ๑ คน และจะมีกรรมการอีก ๑๐ ท่าน กรรมการจะประกอบด้วย มีการสรรหาโดยจะมีคณะกรรมการสรรหาซึ่งประกอบด้วยประธานสภาผู้แทนราษฎร เป็นประธานโดยตําแหน่ง มีอัยการสูงสุด มีผู้แทนองค์การเอกชนด้านสิทธิมนุษยชน ผู้แทนพรรคการเมือง และผู้แทนสื่อมวลชนร่วมเป็นคณะกรรมการสรรหาและคัดเลือก มาให้ได้ ๑๐ คน เป็นองค์ประกอบของคณะกรรมการนะครับ หลังจากนั้นได้คณะกรรมการแล้วนําเสนอต่อนายกรัฐมนตรีเป็นผู้แต่งตั้ง ซึ่งถือเป็นกลไก สนับสนุนช่วยเหลือให้ผู้ที่ได้รับความเสียหายได้รับความเป็นธรรมผ่านการช่วยเหลือ ทางกฎหมายเพื่อติดตาม ตรวจสอบ และนําตัวผู้ที่เกี่ยวข้องมาเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม ทางอาญา และมาตรการชดเชยฟื้นฟูและเยียวยาความเสียหายทางร่างกาย จิตใจ และสังคม และการป้องกันไม่ให้การละเมิดเกิดขึ้นซ้ําอีก เพื่อให้สอดคล้องกับหลักการของรัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย และพันธกรณีระหว่างประเทศ ส่วนหมวดของการป้องกัน และปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคลสูญหายนั้นกําหนดกรอบแนวคิดป้องกัน และปราบปรามการทรมานการกระทําให้บุคคลสูญหายไว้เพื่อให้เกิดความชัดเจน ในการ ปฏิบัติของเจ้าหน้าที่รัฐ ไม่ว่าจะเป็นในส่วนของฝ่ายบริหาร ฝ่ายตุลาการ และฝ่ายนิติบัญญัติ ยืนยันหลักการที่รัฐจะต้องคุ้มครองศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิและเสรีภาพในชีวิต และร่างกายของบุคคลโดยไม่เลือกปฏิบัติ การทรมาน การกระทําหรือลงโทษที่โหดร้าย ไร้มนุษยธรรม หรือที่ย่ํายีศักดิ์ศรีและการกระทําให้บุคคลสูญหายจะกระทํามิได้ ซึ่งหมายถึง การที่รัฐเองจะต้องมีมาตรการป้องกันและปราบปรามอย่างมีประสิทธิผล ชดเชย เยียวยา คืนความเป็นธรรมให้กับผู้ได้รับความเสียหาย และสุดท้ายรัฐเองจะต้องดําเนินมาตรการ ที่เหมาะสมเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการกระทําละเมิดซ้ําในเหตุการณ์เกี่ยวกับการซ้อมทรมาน หรือบังคับให้สูญหาย นอกจากนั้นแล้วจะมีบทที่ฝ่ายตุลาการเองในการตรวจสอบถ่วงดุล การใช้อํานาจโดยของเจ้าหน้าที่รัฐให้มีคําสั่งระงับหรือเพิกถอนการกระทําซึ่งกระทําต่อสิทธิ และเสรีภาพในชีวิตและร่างกายเช่นว่านั้นได้ ศาลยังมีอํานาจในการกําหนดวิธีการ ตามสมควรเพื่อคุ้มครองชดเชย เยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้นผ่านกระบวนการของ คณะกรรมการดังกล่าวข้างต้น ส่วนของการปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคล สูญหายนั้นได้กําหนดฐานความผิดทําให้บุคคลสูญหายไว้ กําหนดฐานความผิดการกระทํา ทรมาน กําหนดฐานความผิดลักษณะที่โหดร้าย การกระทําที่โหดร้ายไร้มนุษยธรรมหรือ ย่ํายีศักดิ์ศรี แล้วก็มีเหตุเพิ่มโทษกรณีที่ความผิดของผู้ที่สมคบคิด ผู้ใช้ผู้สนับสนุนก็มีโทษ ที่จะต้องรับผิด ความรับผิดของผู้บังคับบัญชาที่ปล่อยปละละเลยก็มีโทษที่จะต้องรับผิด เหตุลดโทษจากการให้ความช่วยเหลือ ให้ความร่วมมือในการให้ข้อมูลกับเจ้าพนักงาน หรือทั้งหลายเพื่อให้สอดคล้องกับหลักการสากลของอนุสัญญา กําหนดและยืนยันหลักการ ในเรื่องของหลักความรับผิดสากล หลักกฎหมายว่าด้วยการส่งผู้ร้ายข้ามแดนและ ความร่วมมือระหว่างประเทศในทางอาญา หลักสิทธิเด็ดขาด จะอ้างเหตุฉุกเฉิน อ้างเหตุ สงคราม อ้างเหตุความไม่สงบ ความมั่นคงมายกเว้นในการจะให้มีการละเมิดในการ ซ้อมทรมาน ในการบังคับให้สูญหายไม่ได้ หลักการไม่ส่งตัวกลับเพื่อไปเผชิญกับอันตราย กรณีที่มีการขอส่งตัวผู้ร้ายระหว่างประเทศไม่ได้ ทั้งนี้เพื่อให้สอดคล้องกับหลักการสากล และเป็นหลักประกันในการป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคล สูญหายให้มีประสิทธิผล การป้องกันการทรมาน การกระทําให้บุคคลสูญหายนั้นกําหนดให้มี หน้าที่ควบคุม ผู้ที่มีหน้าที่ควบคุมตัวต้องให้สิทธิกับผู้ถูกควบคุมตัวและได้รับแจ้งสิทธิ ให้ทราบถึงสิ่งที่ตัวเองมีสิทธิ สามารถติดต่อกับญาติหรือบุคคลที่ไว้วางใจ และสามารถพบ ทนายความ ปรึกษาทนายความ และได้รับการตรวจร่างกายในขณะที่เริ่มต้นถูกควบคุมตัว โดยที่จะมีการกําหนดข้อสําคัญในการที่จะต้องบันทึก หลังจากควบคุมตัวแล้วให้เจ้าหน้าที่ ผู้ควบคุมตัวนั้นต้องแจ้งการควบคุมตัวต่อนายอําเภอและพนักงานอัยการแห่งท้องที่นั้น ๆ เพื่อเป็นมาตรการในการควบคุมตรวจสอบซึ่งกันและกัน กําหนดให้ญาติหรือบุคคลเพื่อประโยชน์ ของผู้ถูกควบคุมตัวหรือคณะกรรมการและเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องมีสิทธิร้องขอให้เปิดเผย ข้อมูลเกี่ยวกับการควบคุมตัวได้ อันนี้มีบัญญัติไว้ในร่างพระราชบัญญัติฉบับนี้ นอกจากนั้นแล้วให้ศาลยุติธรรมเป็นกลไกในการตรวจสอบ การใช้อํานาจของเจ้าหน้าที่ เพื่อสร้างระบบความพร้อม ความรับผิดและการลบล้างวัฒนธรรม ปล่อยให้คนผิดลอยนวล กําหนดให้ผู้เสียหาย พนักงานอัยการหรือพนักงานสอบสวนคดีพิเศษ พนักงานฝ่ายปกครอง คณะกรรมการ คณะอนุกรรมการหรือบุคคลอื่นใดเพื่อประโยชน์ของผู้ถูกควบคุมตัวมีสิทธิ ยื่นคําร้องต่อศาลอาญาคือศาลยุติธรรมให้ยุติการกระทําความผิดทางกฎหมายนี้ได้ คําสั่งที่จะ ไม่เปิดเผยข้อมูลต้องเป็นกรณีที่ศาลได้เรียกคนที่ถูกควบคุมตัวมาสอบถามต่อหน้าศาลแล้ว และมีเหตุยกเว้นไม่ให้เปิดเผยข้อมูลตามกฎหมาย นั่นหมายถึงการให้หลักแล้วจะต้องได้รับ การเปิดเผย เว้นแต่มีกรณีจําเป็นที่มีการไต่สวนโดยศาลว่ามีเหตุจําเป็นอะไรที่ไม่สามารถที่จะ เปิดเผยข้อมูลที่ได้จากการควบคุมตัวได้ นี่คือเป็นหลัก เป็นข้อยกเว้นกรณีที่ไม่ให้มีการ เปิดเผยข้อมูล นอกจากนั้นแล้วในร่างพระราชบัญญัติฉบับนี้กําหนดบทต้องห้ามรับฟัง พยานหลักฐานที่ได้มาโดยอาศัยข้อมูลที่เกิดขึ้น หรือได้มาเนื่องจากการกระทําความผิด ตามพระราชบัญญัตินี้ แม้ว่าในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาเองได้รับรอง หลักต้องห้ามรับฟังพยานหลักฐาน แต่ก็ยังคงเปิดช่องว่าให้มีการรับฟังพยานหลักฐาน ดังกล่าวได้ ซึ่งหลักดังกล่าวนั้นขัดต่อหลักการของอนุสัญญาที่ไม่ประสงค์ให้รับฟัง พยานหลักฐานที่ได้มาจากการทรมาน ในคดีในพื้นที่ขัดแย้งในประเทศไทยยังคงมีการรับฟัง พยานหลักฐานที่ได้มาจากการบังคับใช้กฎหมายที่มีการร้องเรียนว่ามีการซ้อม มีการทรมาน ร่างพระราชบัญญัติฉบับนี้มีการระบุไว้เพื่อเป็นการคุ้มครองสิทธิของประชาชน ในการ ดําเนินคดีมีการรับรองความเป็นผู้เสียหายในคดีอาญาเพื่อให้สามีหรือภรรยาหรือคู่ชีวิต หรือบุพการี ผู้สืบสันดานและผู้อยู่ในอุปการะทั้งนิตินัยและพฤตินัยสามารถมีส่วนร่วม ในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาได้ สามารถได้เข้าถึงความเป็นธรรมได้ นอกจากนั้นแล้ว เรื่องกําหนดอายุความ เรื่องอายุความให้การกระทําความผิดฐานกระทําให้บุคคลสูญหาย เป็นความผิดต่อเนื่องตลอดเวลาจนกว่าจะเปิดเผยชะตากรรมหรือปล่อยตัวบุคคล ที่ถูกควบคุมตัวและการสืบสวนสอบสวนต้องดําเนินการอย่างต่อเนื่องจนกว่าจะพบบุคคล ที่ถูกกระทําให้สูญหายหรือปรากฏหลักฐานว่าเขาคนนั้นได้ตายไป กําหนดความผิดฐาน กระทําให้บุคคลสูญหายและฐานกระทําทรมานไม่มีอายุความ กําหนดให้พนักงานอัยการ มีอํานาจสอบสวนคดีความตามพระราชบัญญัตินี้ และดําเนินคดีไม่ให้ดําเนินคดี ต้องอยู่ในอํานาจของคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ หรือคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตในภาครัฐ การสั่งคดีหรือไม่ฟ้องคดี ให้เป็นอํานาจของอัยการสูงสุด นี่คือสาระสําคัญที่จะนําเสนอต่อที่ประชุมเพื่อจะได้พิจารณาให้ ในประเด็นของร่างพระราชบัญญัติ กําหนดรับรองสิทธิของผู้ได้รับความเสียหายให้ได้รับทราบ ถึงผลของความคืบหน้าคดี มีการกําหนดว่าสามารถจะติดตามความคืบหน้าของการติดตาม ของคดีที่มีคนที่เราติดตามเรื่องของสูญหายหรือซ้อมทรมาน รวมถึงให้เป็นหน้าที่ของ คณะกรรมการในการที่จะให้ความช่วยเหลือกับบุคคลหรือญาติที่มีการติดตามด้วย เช่นเดียวกัน นอกจากนั้นแล้วเมื่อศาลมีคําพิพากษาถึงที่สุด กําหนดให้พนักงานอัยการ ร่วมกับคณะกรรมการมีสิทธิเรียกร้องค่าสินไหมทดแทนจากผู้กระทําความผิดให้กับผู้เสียหาย ได้ด้วย ช่วยเป็นคนทํางานในการเรียกร้องสิทธิให้กับประชาชนที่ได้รับความเสียหายจากกรณี มีการซ้อมทรมานหรือบังคับสูญหาย คดีความผิดตามพระราชบัญญัตินี้อยู่ในเขตอํานาจ พิจารณาคดีของศาลอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบ นี่คือสาระสําคัญที่ใหญ่ ๆ บทกําหนดโทษนั้น ได้กําหนดโทษตามความร้ายแรงของการกระทําความผิดและรวมถึงผู้บังคับบัญชา หรือผู้มีส่วนรู้เห็นในการกระทําความผิด ทั้งหลายนี้กําหนดเป็นบทความผิดและลงโทษ เพื่อประสิทธิผลในการป้องกันการปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคลสูญหาย กรณีเจ้าหน้าที่ของรัฐไม่ดําเนินการหรือเพื่อคุ้มครองสิทธิของผู้ถูกคุมตัวโดยมีวัตถุประสงค์ ขัดขวางการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนนะครับ ร่างพระราชบัญญัติที่นําเสนอในวันนี้ นอกจากที่ได้นําเรียนในเบื้องต้นว่าเราพิจารณา จากอีก ๓ ร่างที่นําเสนอแล้ว ในปัจจุบันยังมีร่างพระราชบัญญัติที่นําเสนอโดย สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและอยู่ในระหว่างการดําเนินการของสภาผู้แทนราษฎร ประกอบด้วยร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทําให้ บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... ซึ่งนําเสนอโดยท่านวันมูหะมัดนอร์ มะทา กับคณะ และฉบับที่ ๒ เป็นร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... โดยท่านสุทัศน์ เงินหมื่น กับคณะเป็นผู้เสนอ ฉบับที่ ๓ เป็นร่างพระราชบัญญัติ ป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... นําเสนอโดย ท่านสิระ เจนจาคะ กับคณะ ซึ่งเป็นร่างฉบับเดียวกันกับที่คณะกรรมาธิการได้นําเสนอ ในวันนี้ ปัจจุบันนี้ทั้ง ๓ ร่าง อยู่ในกระบวนการรับฟังความคิดเห็น ซึ่งเริ่มรับฟังความคิดเห็น ตั้งแต่วันที่ ๒๕ สิงหาคม ๒๕๖๓ รับฟังความคิดเห็นก่อนที่จะนําเสนอกลับมาสู่ สภาผู้แทนราษฎร เข้าสู่กระบวนการต่อไป อีกฉบับหนึ่งเป็นร่างกฎหมายที่อยู่ในระหว่าง การพิจารณาของสํานักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา เป็นร่างของคณะรัฐมนตรี ปัจจุบันนี้ อยู่ในชั้นของกฤษฎีกา นี่คือสาระสําคัญและสถานการณ์ มาตรการในการคุ้มครองสิทธิ เสรีภาพเบื้องต้นของพี่น้องประชาชนในเรื่องของการไม่ให้มีการซ้อม ไม่ให้มีการทรมาน ไม่ให้มีการบังคับให้สูญหาย ในคณะกรรมาธิการเองได้มีการตั้งข้อสังเกตและมีข้อเสนอแนะ ของคณะกรรมาธิการเพื่อเสนอต่อฝ่ายบริหารนะครับ จากการศึกษากฎหมายและรับฟัง ความคิดเห็นจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกมิติ เห็นว่ามีความจําเป็นอย่างเร่งด่วนในการ ตรากฎหมายป้องกันและปราบปรามการทรมานและการกระทําให้บุคคลสูญหาย เพื่อประโยชน์แก่ประชาชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการปฏิบัติหน้าที่ โดยมีบทบัญญัติ แห่งกฎหมายรับรอง ซึ่งจะเป็นการยกระดับการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในประเทศไทย ให้เทียบเท่าสากล และสอดคล้อง สอดรับกับหลักการรัฐธรรมนูญ คณะกรรมาธิการ จึงจําเป็นอย่างยิ่งต้องยกร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมาน และการกระทําให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... ของคณะกรรมาธิการ ซึ่งเป็นการบูรณาการ สาระสําคัญแห่งร่างพระราชบัญญัติฉบับประชาชน ฉบับของกระทรวงยุติธรรมเข้าด้วยกัน เพื่อเป็นแนวทางสําคัญในการตรากฎหมายว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทรมาน และการกระทําให้บุคคลสูญหายของประเทศไทยต่อไป คณะกรรมาธิการจึงได้ทํารายงาน การพิจารณาศึกษา เรื่อง ร่างพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการทรมานและ การกระทําให้บุคคลสูญหาย พ.ศ. .... พร้อมนําเสนอต่อสภาในวันนี้ จึงเรียนมาเพื่อโปรด พิจารณา ขอบพระคุณครับท่านประธาน