กราบเรียนท่านประธานที่เคารพ กระผม นพคุณ รัฐผไท สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงใหม่ พรรคเพื่อไทย ท่านประธานครับ ผมและคณะเพื่อน ส.ส. ได้ร่วมกันเสนอร่างพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ (ฉบับที่ ..) พ.ศ. .... มาเพื่อให้สภาผู้แทนราษฎรได้โปรดพิจารณา โดยมีหลักการและเหตุผล ดังนี้ครับ

หลักการ ๑. เพิ่มความว่า “ผู้ใหญ่บ้านมีวาระอยู่ในต้าแหน่งคราวละห้าปี นับแต่วันที่ได้รับแต่งตั้ง และมีอายุไม่เกินหกสิบปี” เป็นวรรคเจ็ด ของมาตรา ๑๓ แห่งพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช ๒๔๕๗ (มาตรา ๓)

๒. ยกเลิกความใน (๑) ของมาตรา ๑๔ แห่งพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช ๒๔๕๗ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ (ฉบับที่ ๑๑) พ.ศ. ๒๕๕๑ (มาตรา ๔)

๓. ยกเลิกความในมาตรา ๓๐ แห่งพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช ๒๔๕๗ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ (ฉบับที่ ๑๑) พ.ศ. ๒๕๕๑ และเพิ่มเติมให้นายอ้าเภอจัดให้มีการเลือกก้านัน โดยรับสมัคร จากผู้ใหญ่บ้านในต้าบล ผู้มีสิทธิเลือกก้านันต้องมีคุณสมบัติและไม่อยู่ในลักษณะต้องห้าม ตามมาตรา ๑๑ เมื่อราษฎรที่มาลงคะแนนเสียงส่วนมากเลือกผู้ใดแล้ว ให้ถือว่าผู้นั้น เป็นก้านัน และให้นายอ้าเภอรายงานไปยังผู้ว่าราชการจังหวัด เพื่อออกหนังสือส้าคัญ ให้ไว้เป็นหลักฐาน ในกรณีที่ผู้ได้รับเลือกมีคะแนนเสียงเท่ากันให้ใช้วิธีจับสลาก ทั้งนี้ วิธีการเลือกก้านันต้องเป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม และให้กระท้าโดยวิธีลับ ตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กระทรวงมหาดไทยก้าหนด โดยประกาศในราชกิจจานุเบกษา (มาตรา ๕)

๔. ยกเลิกความในมาตรา ๑๒ แห่งพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช ๒๔๕๗ ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ (ฉบับที่ ๑๑) พ.ศ. ๒๕๕๑ และเพิ่มเติมกรณีที่ต้าแหน่งก้านันว่างลง ให้เลือกก้านันขึ้นใหม่ ภายในก้าหนดเวลาหกสิบวันนับแต่วันที่นายอ้าเภอได้ทราบการว่างนั้น โดยการเลือกก้านัน ให้น้าความในมาตรา ๓๐ มาใช้บังคับ ทั้งนี้ หากมีความจ้าเป็นไม่อาจจัดให้มีการเลือกก้านัน ภายในก้าหนดได้ ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดขยายเวลาออกไปได้เท่าที่จ้าเป็น และในระหว่างที่ ยังมิได้มีการเลือกก้านัน ผู้ว่าราชการจังหวัดจะแต่งตั้งบุคคลผู้มีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะ ต้องห้ามตามมาตรา ๑๒ เป็นผู้รักษาการก้านันจนกว่าจะมีการคัดเลือกก้านัน (มาตรา ๖)

๕. ก้าหนดบทเฉพาะกาล เพื่อรองรับให้ก้านัน ผู้ใหญ่บ้าน แพทย์ประจ้าต้าบล สารวัตรก้านันและผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน ซึ่งด้ารงต้าแหน่งอยู่แล้วในวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ ให้ยังคงด้ารงต้าแหน่งอยู่ต่อไปจนกว่าจะพ้นจากต้าแหน่งด้วยเหตุตามที่ก้าหนดไว้ใน พระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ พระพุทธศักราช ๒๔๕๗ ก่อนที่พระราชบัญญัตินี้ จะมีผลใช้บังคับ (มาตรา ๗)

เหตุผล ด้วยปัจจุบันได้มีการปรับปรุงการบริหารราชการแผ่นดินให้เป็นไป โดยรวดเร็ว คล่องตัวและมีประสิทธิภาพ แต่โดยที่ระยะเวลาการด้ารงต้าแหน่ง ของผู้ใหญ่บ้านที่ด้ารงต้าแหน่งจนอายุครบหกสิบปีมีระยะเวลานานเกินไป และกระบวนการเข้าสู่ ต้าแหน่งก้านัน โดยให้นายอ้าเภอเป็นประธานประชุมผู้ใหญ่บ้านในต้าบล เพื่อปรึกษาหารือกัน คัดเลือกผู้ใหญ่บ้านคนหนึ่งในต้าบลนั้นขึ้นเป็นก้านัน ตามพระราชบัญญัติลักษณะปกครองท้องที่ (ฉบับที่ ๑๑) พ.ศ. ๒๕๕๑ ที่ใช้บังคับในปัจจุบัน ไม่สอดคล้องกับสถานการณ์ปัจจุบัน ขาดหลักการการพัฒนาประชาธิปไตยและการมีส่วนร่วมของประชาชน ดังนั้น เพื่อให้ ระยะเวลาการด้ารงต้าแหน่งผู้ใหญ่บ้าน และการเข้าสู่ต้าแหน่งก้านันสอดคล้องกับหลักการ ประชาธิปไตยและการกระจายอ้านาจตลอดจนเพื่อเป็นการเพิ่มพูนประสิทธิภาพ ในการปฏิบัติหน้าที่ เพื่อให้ประชาชนได้มีส่วนร่วมในกระบวนการเข้าสู่ต้าแหน่งของก้านันโดยสุจริต และเที่ยงธรรม สมควรที่จะได้มีการปรับปรุงระยะเวลาการด้ารงต้าแหน่งผู้ใหญ่บ้าน และกระบวนการเข้าสู่ต้าแหน่งก้านันให้สอดคล้องกับการบริหารราชการแผ่นดินยิ่งขึ้น จึงจ้าเป็นต้องตราพระราชบัญญัตินี้

ท่านประธานครับ ในปี ๒๕๕๑ ทางสภาผู้แทนราษฎรในขณะนั้นได้พิจารณา สนับสนุนให้มีการด้ารงต้าแหน่งของก้านัน ผู้ใหญ่บ้าน โดยความเห็นชอบของพรรคการเมือง ทุกพรรคการเมืองในขณะนั้น ได้แก้กฎหมายลักษณะปกครองท้องที่โดยก้าหนดให้ว่าในระยะต่อไป ห้ามยกเลิกก้านัน ผู้ใหญ่บ้าน ไม่ว่ากรณีใด ๆ ทั้งสิ้น รวมทั้งต้าแหน่งผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน แพทย์ประจ้าต้าบลและสารวัตรก้านัน อันนี้ก็แสดงให้เห็นว่าทุกพรรคการเมืองนั้น มีเจตนารมณ์และมองเห็นความส้าคัญของสถาบันก้านัน ผู้ใหญ่บ้าน จึงได้แก้กฎหมายเพื่อให้ รักษาบทบาท อ้านาจหน้าที่ของก้านัน ผู้ใหญ่บ้านให้คงอยู่จนถึงปัจจุบัน ผมกับเพื่อนสมาชิก จึงได้เสนอกฎหมายฉบับนี้ขึ้นมาเพื่อที่จะให้สอดคล้องกับหลักของประชาธิปไตย สอดคล้อง กับความต้องการของประชาชนโดยการแก้ไขให้ก้านันนั้นเลือกตั้งโดยประชาชน ทั้งนี้ เพื่อให้เป็นการกระจายอ้านาจส่วนหนึ่ง และเพื่อให้ประชาชนนั้นได้มีส่วนร่วม ในการคัดเลือกผู้น้าของตนเองและให้ประชาชนนั้นสามารถท้างานร่วมกับสถาบันก้านัน ผู้ใหญ่บ้านต่อไปได้

อีกประการหนึ่ง ก็คือการขยายระยะเวลาตามกฎหมายเดิมที่ก้าลังจะขอแก้นี้ ผู้ใหญ่บ้านมีก้าหนดระยะเวลาเกษียณอายุถึง ๖๐ ปีนั้น ราษฎรในหมู่บ้านหลายหมู่บ้าน หลายต้าบล ได้ร้องเรียนแล้วก็ได้มาปรึกษาหารือขอให้มีการก้าหนดระยะเวลาระยะหนึ่ง เพื่อให้ผู้ใหญ่บ้านนั้นมีการด้ารงต้าแหน่งที่ระยะสั้นลงกว่า ๖๐ ปี เพราะว่าเกิดผลเสียหาย หลายประการ จากประสบการณ์ของราษฎรที่มาปรึกษานั้นก็เห็นได้ว่าเมื่อผู้ใหญ่บ้านมีวาระ ๖๐ ปีนั้นผู้ใหญ่บ้านบางท่านก็ขาดความรับผิดชอบ ขาดความกระตือรือร้นในการท้างาน ขาดความคิดริเริ่ม โดยเฉพาะอย่างยิ่งขาดความร่วมมือกับประชาชน มองไม่เห็นความส้าคัญ ของประชาชน ดังนั้นประชาชนส่วนใหญ่ที่กระผมได้พบปะ แล้วก็ส่วนใหญ่ที่ได้พูดคุยกับ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหลายท่านหลายพรรคการเมืองก็เห็นตรงกันว่าควรจะมี การก้าหนดวาระการด้ารงต้าแหน่งของผู้ใหญ่บ้านให้เหลือ ๕ ปีนะครับ อันนี้ก็เป็นเหตุผลหนึ่ง ที่กระผมและเพื่อนสมาชิกได้ร่วมกันเสนอกฎหมายนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในร่างกฎหมาย ของผมนั้นมีบทเฉพาะกาล ร่างมาตรา ๗ คือก้านัน ผู้ใหญ่บ้านที่ปฏิบัติหน้าที่อยู่ในปัจจุบัน ซึ่งมีถึง ๖๓,๐๐๐ คนนั้นเกษียณอายุเมื่ออายุครบ ๖๐ ปี กฎหมายบทเฉพาะกาลนี้ ก็มิได้บังคับให้ต้องมาใช้กฎหมายที่มีอยู่ในการด้ารงต้าแหน่ง ๕ ปี ผู้ที่ด้ารงต้าแหน่ง จนเกษียณอายุ ๖๓,๐๐๐ คนก็ยังคงท้างานไปจนถึงอายุ ๖๐ ปี ก็มิได้บั่นทอนก้าลังใจ ของสถาบันก้านัน ผู้ใหญ่บ้าน ที่มีอายุครบ ๖๐ ปีแต่อย่างใด เพราะผมและพรรคพวกที่เสนอมานี้ ได้มีความเห็นว่าบุคคล ๖๓,๐๐๐ คนนั้นได้เข้าสู่ต้าแหน่งก้านัน ผู้ใหญ่บ้าน โดยกฎหมาย ในขณะนั้นก็ถือว่าที่มาที่ไปเขามาโดยชอบด้วยกฎหมาย ก็ไม่อยากจะไปสร้าง แตกความสามัคคีหรือบั่นทอนก้าลังใจในการท้างาน แล้วก็เชื่ออย่างยิ่งว่าก้านัน ผู้ใหญ่บ้าน ที่เกษียณอายุ ๖๐ ปีนั้น แม้ว่าจะมีถึง ๙๐ เปอร์เซ็นต์ของปัจจุบันนี้คือประมาณ ๖๓,๐๐๐ คนนั้น ในขณะนี้ถ้าหากมีการส้ารวจแล้วนี้พวกที่ใกล้เกษียณอายุก็มีจ้านวนมาก พวกที่เจ็บป่วยหรือลาออกก็มีจ้านวนมาก ปีหนึ่งก็คาดว่ามีไม่น้อยกว่า ๔,๐๐๐-๕,๐๐๐ คน ก็เลยมิได้มีเจตนาที่จะไปมีผลย้อนหลังให้กับก้านัน ผู้ใหญ่บ้านเหล่านี้ครับ ก็ขอความอนุเคราะห์ จากเพื่อนสมาชิกได้สนับสนุนด้วยครับ ขอบคุณครับ