เรียนท่านประธานที่เคารพ ผม วีรนันท์ ฮวดศรี สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดขอนแก่น เขต ๑ พรรคก้าวไกล ตำบลในเมือง ตำบลเมืองเก่า ตำบลพระลับ ขออภิปรายสนับสนุนให้สภาแห่งนี้ ตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญ เพื่อศึกษาแนวทางการแก้ไขปัญหา เรื่อง การบริหารจัดการขยะขององค์กรปกครอง ส่วนท้องถิ่น ดังนี้ ท่านประธานครับ ปัญหาการบริหารจัดการขยะนั้น รัฐธรรมนูญ ปี ๒๕๖๐ มาตรา ๒๕๐ กำหนดให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีหน้าที่ให้จัดให้มีระบบจัดการและการ กำจัดขยะมูลฝอยที่มีประสิทธิภาพ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสามารถนำไปใช้ให้เกิด ประโยชน์ด้านอื่น ๆ ได้ แต่ปัจจุบันองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในแต่ละเขตพื้นที่นั้นต่างเจอ ปัญหาในลักษณะเดียวกัน คือจำนวนขยะมูลฝอยในแต่ละชุมชนที่มีจำนวนมากขึ้น มากขึ้น มากขึ้นเรื่อย ๆ และไม่มีท่าทีว่าจะน้อยลง แต่อย่างใด ปัญหาเหล่านี้นั้นส่งผลกระทบใน มุมกว้าง การบริหารจัดการขยะนั้นจำเป็นที่จะต้องใช้ทรัพยากร ไม่ว่าจะเป็นด้านงบประมาณ บุคลากร เครื่องจักรในการทำลายหรือแปรรูปพื้นที่ในการพักขยะบ่อรับสิ่งปฏิกูล รถเก็บขยะ อุปกรณ์เครื่องมือต่าง ๆ สิ่งเหล่านี้ ปัจจุบันไม่เพียงพอต่อการบริหารจัดการ และเมื่อเป็น เช่นนี้แล้วทำให้ปริมาณขยะตกค้างหลายพันตันต่อวัน และยังสะสมมากขึ้นเรื่อย ๆ ไม่มีท่าที ว่าจะดีขึ้น ปัญหาหลักที่เกิดขึ้นกับการบริหารจัดการขยะของท้องถิ่น คือ
ข้อที่ ๑ ปัญหาเชิงโครงสร้าง เรื่องแรก หน้าที่การควบคุมและบังคับใช้ กฎหมายของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ด้านการจัดการขยะยังไม่ชัดเจน โดยเฉพาะการกำกับ ดูแลการดำเนินงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นตามแผนยุทธศาสตร์ของจังหวัด ที่เกี่ยวกับขยะและมาตรการรองรับ ในกรณีที่ไม่เป็นไปตามเป้าหมายที่ตั้งไว้ เรามักจะพบเห็นว่า บ่อขยะนั้นมีการสะสมของขยะจำนวนมากจนน่าตกใจครับ เมื่อเป็นเช่นนี้แล้ววิธีการจัดการ คือ การนำเข้าเตาเผาขยะแบบไม่มีระบบบำบัดมลพิษ แต่ด้วยขยะที่นำเข้าสู่เตาเผานั้นเป็นขยะ รวมที่ไม่มีการคัดแยกตั้งแต่ต้นทาง ทั้งยังมีการสะสมที่เพิ่มขึ้นของขยะอิเล็กทรอนิกส์ จึงจำเป็นต้องจัดการอย่างถูกวิธี ส่งผลให้ปัจจุบันนี้ใช้งบประมาณมากขึ้นในการจัดการขยะ
เรื่องที่ ๒ ข้อจำกัดด้านงบประมาณของท้องถิ่น เรื่องนี้เป็นปัจจัยสำคัญอย่ามาก ที่ต้องเร่งแก้ไข และแม้จะมีการเรียกเก็บค่าบริการขยะจากประชาชน แต่ก็ไม่เพียงพออยู่ดี องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นยังต้องจ่ายเงินจำนวนมหาศาลในการจัดการขยะ รายได้ที่จัดเก็บ และเงินอุดหนุนจากรัฐไม่สะท้อนต้นทุนที่แท้จริงของเงินที่ใช้ในการบริหารจัดการขยะ แล้วอย่างนี้เมื่อไรจะแก้ไขปัญหาเรื่องการบริหารจัดการขยะได้สักทีท่านประธานครับ ขอสไลด์ครับ
(เจ้าหน้าที่ดำเนินการเปิด Presentation)
ท่านประธานครับ การบริหารจัดการขยะ ต้องจัดการขยะทั้งระบบ ตั้งแต่ต้นทาง กลางทาง ปลายทาง แต่ว่าในประเทศไทยมีปัญหา ในทุกขั้นตอนครับท่านประธาน ขอยกตัวอย่างในการจัดการปลายทาง ซึ่งเป็นขั้นตอน ในการกำจัด ก็คือโรงงานกำจัดขยะตามข้อมูลของกรมโรงงานอุตสาหกรรม ในประเทศไทย เรามีโรงงานกำจัดของเสียขยะสิ่งปฏิกูลประเภทโรงงาน ๑๐๑ ๑๐๕ ๑๐๖ อยู่ราว ๆ ๒,๐๐๐ แห่งทั่วประเทศ ซึ่งประเภท ๑๐๕ คือคัดแยกขยะอันไหน Recycle ได้ Recycle ส่วนที่ Recycle ก็เป็นรูปแบบฝังกลบ มีมากอยู่ประมาณ ๖๔ เปอร์เซ็นต์ หลายเทศบาล ก็ใช้วิธีนี้ แต่ปัญหาก็คือว่าโรงงานเหล่านี้ไม่มีที่ดินในการฝังกลบครับท่านประธาน ก็คือไม่รู้จะไปฝังที่ไหน เพราะว่าที่ครึ่งหนึ่ง ที่ราชพัสดุครึ่งหนึ่งกองทัพก็นำไปใช้แล้ว ต่อมา ก็คือประเภทโรงงาน ๑๐๖ คืออันไหน Recycle ก็ Recycle อันไหนที่ Recycle ไม่ได้ก็อัด เป็นแท่งเป็นก้อนนะครับ เป็นก้อนพลังงานเพื่อนำไปเข้าทำเชื้อเพลิง หรือที่เราเรียกว่า RDF ตามภาพสไลด์ที่เห็น ก็คือเป็นก้อนเชื้อเพลิงพลังงาน อันนี้ทางภาคอีสาน ส่วนใหญ่จะใช้กัน แต่วิธีนี้มันมีปัญหาอยู่ตรงที่ว่าไม่ค่อยมีโรงงานรับซื้อก้อนเชื้อเพลิงนี้ ไม่รู้ จะไปขายให้ใคร ส่งขายโรงไฟฟ้าโรงงานไหน หรือว่าทำให้โรงงานต้อง Stock ก้อนขยะ พลังงานนี้ไว้เป็นจำนวนมาก ก็คือว่าแทนที่จะเป็นก้อนพลังงานเชื้อเพลิงที่ผลิตพลังงานไฟฟ้า ให้กับพี่น้องประชาชนใช้ในราคาถูก แต่กลับกลายเป็นก้อนกองขยะที่สะสมแล้วจะมากขึ้น เรื่อย ๆ คำถามของผมคือว่า หรือว่ามีบริษัทไหนผูกขาดด้วยเรื่องพลังงานผลิตไฟฟ้าไว้หรือไม่ มันก็เลยขายก้อนพลังงานนี้ได้ยากหรือแทบจะขายไม่ได้ ต่อมาในเรื่องของขยะอิเล็กทรอนิกส์ ขยะอันตรายครับ เทศบาลต่าง ๆ นี้ปกติจะให้ อบจ. ที่จังหวัดขอนแก่นก็เหมือนกัน จะให้ อบจ. เป็นคนกำจัดปีละครั้ง ผมเน้นย้ำกับท่านประธานอีกครั้งหนึ่งว่าปีละครั้งครับ ท่านประธาน ในปริมาณก็แล้วแต่ว่า อบจ. ไหนจะได้โควตาเท่าไร มีงบประมาณเท่าไรในการ บริหารจัดการ และเรื่องโรงงานกำจัดขยะอิเล็กทรอนิกส์ขยะอันตรายอย่างที่ถูกต้องถูกวิธี มีมาตรฐาน ปัจจุบันในประเทศไทยมีอยู่ไม่กี่ที่นะครับ ที่ทราบมาคร่าว ๆ ก็มีอยู่ประมาณ ๓ ที่ทั่วประเทศ กับขยะอิเล็กทรอนิกส์จำนวนมหาศาล ปกติคนเปลี่ยนโทรศัพท์หรือว่า คอมพิวเตอร์นี้ไม่รู้กี่ล้านล้านเครื่องต่อปี
เรื่องของขยะในจังหวัดขอนแก่น ข้อมูลจากกรมควบคุมมลพิษปริมาณขยะ ที่เกิดขึ้นของขอนแก่นตกวันละ ๑,๘๐๐ ตันต่อวัน ขยะที่ถูกกำจัดไม่ถูกต้องนี้ถึง ๓๖๔ ตัน ต่อวัน ปัจจุบันจังหวัดขอนแก่นมีขยะตกค้างอยู่ประมาณ ๖๑๒,๖๔๐ ตัน ซึ่งถือว่าเป็นอันดับ ต้น ๆ ของประเทศครับท่านประธาน นอกจากนี้ยังมีในส่วนของเทศบาลตำบลเมืองเก่า มีประชากรอยู่ ๓๒,๐๐๐ กว่าคน แต่ว่าปริมาณขยะที่เก็บได้วันหนึ่ง ๓๑ ตัน เฉลี่ยเดือนละ ๙๕๐ ตัน เฉลี่ยต่อปีก็คือตก ๑๑,๐๐๐ ตันต่อปี ทีนี้ขยะ ๑๑,๕๐๐ ตัน หรือว่า ๑๒,๐๐๐ ตัน ต่อปี เราจะเห็นว่าเทศบาลตำบลเมืองเก่า อันนี้เป็นของปี ๒๕๖๖ รวมค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวกับ การบริหารจัดการขยะ ๑๗ ล้านบาท เกือบ ๑๘ ล้านบาทนะครับท่านประธาน
ต่อไปในส่วนของเทศบาลนครขอนแก่น เทศบาลนครขอนแก่นมีประชากร ทั้งประชากรที่อยู่ประจำ ประชากรแฝง ประชากรจร อยู่ประมาณ ๒๐๐,๐๐๐ ท่าน ก็คือ ขยะที่เกิดขึ้นเฉลี่ย ๑๗๐ ตันต่อวัน กว่า ๓,๕๐๐ ตันต่อเดือน หรือว่า ๖๓,๐๐๐ ตันต่อปี อัตราการเกิดขยะมูลฝอย ๑.๖ กิโลกรัมต่อคน ก็ถือว่าเป็นปริมาณที่มาก ๆ เลยนะครับ ท่านประธานครับ ซึ่งปัจจุบันเทศบาลนครขอนแก่นมีปัญหาด้านบุคลากรการจัดการขยะมูลฝอย ไม่เพียงพอ มีเจ้าหน้าที่ที่จำกัด เปิดรับสมัครเพิ่มก็ไม่ค่อยได้ เพราะติดระเบียบบริหารงาน บุคคลท้องถิ่น จึงไม่สามารถที่จะให้บริการเก็บขนขยะมูลฝอยในพื้นที่ความรับผิดชอบได้ อย่างทั่วถึง แม้ตัวเทศบาลเองจะมีโครงการเทศบาลเล็กในเทศบาลใหญ่ที่เป็นการร่วมมือกัน ระหว่างภาคประชาชนก็ยังไม่เพียงพอครับ สถานที่กำจัดขยะของเทศบาลนครขอนแก่น ตั้งอยู่ที่ตำบลโนนท่อน อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ซึ่งปัจจุบันไม่สามารถฝังกลบขยะที่เข้า มาใหม่ได้อีกแล้ว จึงให้เอกชนเข้ามาบริหารจัดการขยะมูลฝอยด้วยวิธีแปรรูปขยะ เป็นพลังงานไฟฟ้าทั้งหมด ทำให้เทศบาลต้องใช้งบประมาณในการกำจัดขยะอยู่ราว ๆ ๔๖๐ บาทต่อตัน และมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ
สุดท้ายครับท่านประธาน นอกจากนี้ผมยังมีข้อเสนอ ๖ ข้อเสนอในการ บริหารจัดการ หรือว่าแก้ไขเรื่องปัญหาขยะ ๑. ก็คือให้ อปท. ปัจจุบันมีแนวทาง ที่ชัดเจนจากส่วนกลางในเรื่องการบริหารจัดการขยะ ๒. เรื่องงบอุดหนุนงบประมาณ ที่ไม่เพียงพอกับ อปท. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ๓. เราต้องสร้างแรงจูงใจในการแก้ไข ปัญหาที่ต้นทางของประชาชน เพื่อให้เกิดการคัดแยกขยะที่ต้นทางที่บ้านนะครับ เช่นเรา อาจจะให้ ๓ ดาว ๕ ดาว หรือบ้านไหนคัดแยกขยะอาจจะมีส่วนลดในการเก็บค่าบริการขยะ หรือว่ามีมาตรการทางภาษี ๔. รัฐต้องให้การสนับสนุน Cluster ในการจัดการขยะ ลดต้นทุนขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่เป็น Cluster ในการจัดการขยะ ๕. แก้ไข ระเบียบข้อบังคับต่าง ๆ ที่จะทำให้โรงงานไฟฟ้าใช้เชื้อเพลิงจากขยะมากขึ้น และ ๖. แก้ระเบียบบริหารงานบุคคลท้องถิ่นที่เป็นข้อจำกัดขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่าง ๆ นอกจากนี้จากเหตุผลที่ผมได้อภิปรายมาทั้งหมดนั้น จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะให้ สภาผู้แทนราษฎรแห่งนี้และเพื่อนสมาชิกทุก ๆ ท่านที่จะตั้งคณะกรรมาธิการวิสามัญเพื่อ ศึกษาแนวทางการแก้ไขปัญหา เรื่องการบริหารจัดการขยะขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น อย่างเร่งด่วน ต้องรีบจัดการก่อนที่จะสายเกินไป ร่วมกันสร้างขยะที่เป็นทรัพยากรที่มีคุณค่า ให้กับสังคมร่วมกันขอบคุณครับท่านประธาน