เรียนท่านประธานสภา ผม สกล สุนทรวาณิชย์กิจ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดปทุมธานี เขต ๔ พรรคก้าวไกล เทศบาล นครรังสิต เทศบาลเมืองคลองหลวง และตำบลสวนพริกไทย ผมขอมีส่วนร่วมในการอภิปราย รับทราบรายงานผลการปฏิบัติงานของคณะกรรมการการเลือกตั้งประจำปีงบประมาณ ปี ๒๕๖๕ โดยมีประเด็น ดังนี้
(เจ้าหน้าที่ดำเนินการเปิด Presentation)
ประเด็นแรก ความแตกต่าง ในการจัดเก็บและเผยแพร่ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการเลือกตั้งสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหาร ท้องถิ่น และการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ท่านประธานครับ จากที่ผมทดลองสืบค้น ข้อมูลการเลือกตั้งทั้งสอง ก็ได้ทราบว่า กกต. ให้ความสำคัญกับการเลือกตั้ง สส. มากกว่า การเลือกตั้งท้องถิ่น สังเกตจากอะไรครับ สังเกตได้จากการจัดเก็บเผยแพร่ข้อมูลการเลือกตั้ง หากท่านประธานลองเข้าไปใน Website ของ กกต. ก็จะพบว่าข้อมูลของการเลือกตั้ง สส. มีมากกว่าข้อมูลของการเลือกตั้งท้องถิ่น ทั้ง ๆ ที่การเลือกตั้งท้องถิ่นมีเกือบจะทุกปี ในขณะที่ สส. มีการเลือกตั้งทุก ๔ ปีครั้ง แต่กลับพบว่าการเลือกตั้ง สส. มีข้อมูลหมดครับ ไม่ว่าจะเป็นกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ข้อมูลรับสมัครเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง และแบบบัญชีรายชื่อ ข้อมูลพรรคการเมือง สถิติเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร รวมไปถึง ผลการนับคะแนนเลือกตั้งรายหน่วย ในขณะที่ข้อมูลเลือกตั้งท้องถิ่นมีเพียงกฎหมาย ที่เกี่ยวข้องและข้อมูลการใช้สิทธิเลือกตั้งที่เกี่ยวข้องกับท้องถิ่น เป็น File PDF จำนวน ๕ File เท่านั้น ก็อยากจะขอให้เน้นความสำคัญของการเลือกตั้งท้องถิ่นมากขึ้น
ประเด็นที่ ๒ มาตรฐานการปฏิบัติงานของคณะกรรมการประจำ หน่วยเลือกตั้ง หรือ กปน. ท่านประธานครับ อย่างที่ทุกท่านทราบกันดีว่าในการเลือกตั้ง ไม่ว่าจะเป็นระดับชาติ หรือระดับท้องถิ่น กปน. นับเป็นบุคลากรสำคัญที่จะดำเนินการ เลือกตั้งให้ผ่านไปด้วยดี จึงต้องได้รับการอบรมและศึกษาคู่มือปฏิบัติงานสำหรับเจ้าพนักงาน ผู้ดำเนินการเลือกตั้งประจำหน่วยเลือกตั้ง เมื่อได้ฟังเช่นนี้แล้วเราก็คาดหวังว่า กปน. จะดำเนินการเลือกตั้งเป็นไปด้วยดีตามที่ได้ศึกษามา แต่ในความเป็นจริงแล้ว กปน. กลับดำเนินการต่างออกไปจากคู่มือเป็นอย่างมาก วันนี้ผมจึงอยากเชิญชวนประชาชน และเพื่อนสมาชิกได้ศึกษาคู่มือและเปรียบเทียบแนวทางปฏิบัติจริงไปพร้อมกันสัก ๓ ประเด็น ที่ผมรู้สึกว่าเป็นปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไขเร่งด่วน
อย่างแรก ฉากกั้นหลังคูหาลงคะแนน คู่มือบอกว่าด้านหลังคูหาลงคะแนน จะต้องมีฉาก ป้าย หรือวัสดุทึบแสง สูงไม่น้อยกว่า ๑.๕ เมตร กั้นหรือปิดบังไว้เพื่อป้องกัน ไม่ให้ผู้อื่นมองเห็นการลงคะแนน ในทางปฏิบัติจริงก็พบว่ามีฉากกั้นครับ ความสูงก็ได้ครับ แต่หน้ากว้างปิดไม่ได้ สังเกตจากตรงกลาง ๆ ของภาพแรก จะเห็นว่ามีประชาชนเดินผ่าน ไปมาตลอด เพราะหน่วยเลือกตั้งอยู่ในสถานีขนส่ง ผมก็อยากจะทราบเหมือนกันว่ากรณีนี้ เราต้องโทษใครระหว่างคนจัดเตรียมอุปกรณ์ที่จัดอุปกรณ์ให้ไม่เพียงพอ หรือคนสำรวจ สถานที่ที่เลือกสถานที่คนพลุกพล่าน หรืออีกภาพหนึ่ง ถ้าสังเกตดูดี ๆ ด้านหลังจะมีสัมภาระ ของเจ้าหน้าที่ กปน. อยู่นะครับ อย่างนี้มาตรการการป้องกันไม่ให้ผู้อื่นมองเห็น การลงคะแนนจะเป็นไปตามคู่มือได้อย่างไรครับ
ต่อมาครับ การปิดผนึกฝาหีบเลือกตั้ง คู่มือบอกว่าปิดฝาหีบบัตรเลือกตั้ง พร้อมกับปิด Tape กาวผนึกรอยต่อหีบบัตรเลือกตั้ง และสายรัดหรืออุปกรณ์อื่นแทนสายรัด ซึ่งหากหีบบัตรเลือกตั้งเป็นแบบหีบกระดาษ คู่มือกำหนดให้ใช้สายรัด ๒ ตำแหน่ง ก็คือ หน้าล่าง หลังบน กกต. ต้องแก้ไขคู่มือหน่อยนะครับ เพราะหีบของจริงหน้างานเป็น หน้าบน หลังล่าง แต่พอปฏิบัติจริงกลับพบว่า กปน. รัดเฉพาะด้านบน นี่ถ้าประชาชนไม่ไป สังเกตก็คงไม่ทราบว่าด้านล่างไม่มีสายรัด มีเฉพาะด้านบน ไม่มีด้านล่างนะครับ
ประเด็นสุดท้าย เป็นประเด็นที่ถกเถียงในทุกการเลือกตั้ง คือการวินิจฉัย บัตรดี บัตรเสีย ปัญหานี้นับเป็นปัญหาสำคัญที่ กกต. ควรตระหนักอย่างมากที่สุด เนื่องจาก เป็นกระบวนการที่มีผลกระทบต่อผู้แพ้ผู้ชนะของผู้สมัครหรือพรรคการเมือง และส่งผลกระทบ ต่อประชาชนที่ออกไปใช้สิทธิเลือกตั้ง เบื้องต้นเราลองมาดูองค์ประกอบของบัตรดี บัตรเสีย มีอะไรบ้าง บัตรดี คู่มือระบุไว้ว่าต้องมีองค์ประกอบ ๓ อย่าง คือ ๑. ต้องมีเครื่องหมาย ในการลงคะแนน ๒. ต้องเป็นเครื่องหมายกากบาทเท่านั้น และ ๓. ต้องอยู่ในช่อง ทำเครื่องหมายเท่านั้น นอกนั้นให้ถือเป็นบัตรเสีย ดังภาพประกอบที่ขึ้น ท่านประธานครับ แม้ว่าคู่มือจะกำหนดองค์ประกอบของบัตรดี บัตรเสียมีองค์ประกอบตามภาพประกอบ แต่ก็ยังเกิดกรณีที่ กปน. วินิจฉัยให้บัตรดีกลายเป็นบัตรเสียนะครับ เราลองมาดูว่าเหตุผล คืออะไร ภาพแรก วินิจฉัยให้บัตรเสียเพราะขีดเส้นเลยช่องลงคะแนน ต่อมาภาพที่ ๒ บัตรกากบาทย้ำคล้ายปากกาไม่ติด ต่อมาขีดเลยช่องออกมานิดเดียวนะครับ แล้วก็ต่อมามีรอยตัดมากกว่า ๑ จุด ย้ำเส้นมากเกินไปเส้นบวม แล้วอีกอันหนึ่ง ประธานหน่วยบอกว่ามีจุดตรงกลาง อ่านแล้วก็รู้สึกท้อแท้ว่าประชาชนที่ออกไปใช้สิทธิ ไม่เข้าใจเหมือนกันว่าถ้า กกต. จะ Serious ขนาดนั้นทำไมไม่จัดหาเครื่องลงคะแนน มาให้ประชาชนหรือนำตรายางมาใช้แทนไปเลยก็สิ้นเรื่อง ท่านประธานครับ ในทางทฤษฎี หรือทางปฏิบัติยังมีเรื่องอีกมากที่ กกต. ควรปรับปรุงแก้ไข ไม่ว่าจะเป็นการจัดทำ SOP หรือ Standard Operation Process หรือคู่มือที่ได้กล่าวไปข้างต้น ให้มีความทันสมัย และดำเนินการได้จริง ขออีกสั้น ๆ นะครับ
การอบรมในเชิงปฏิบัติให้สอดคล้องกับคู่มือตลอดจนกำชับถึงแนวทางปฏิบัติ ของ กปน. และบทลงโทษสำหรับผู้ที่ไม่ปฏิบัติตามให้มากยิ่งขึ้น
สุดท้ายนี้ท่านประธาน ผมหวังอย่างยิ่งว่า กกต. จะนำข้อสังเกต และข้อเสนอแนะที่ผมได้อภิปรายไปในวันนี้ไปดำเนินการแก้ไขปรับให้ดียิ่งขึ้น ให้สมกับ Slogan ของ กกต. ที่ว่าสุจริต เที่ยงธรรม และชอบด้วยกฎหมาย ขอบคุณครับ